Grzybica przełyku to choroba infekcyjna wywołana przez grzyby. Zwykle grzybica przełyku jest spowodowana przez gatunek Candida albicans. Najczęściej chorują osoby z upośledzoną odpornością na różnym tle (w tym chore na AIDS). U większości osób przebieg jest bezobjawowy. Rzadziej występują bolesne i utrudnione połykanie, zgaga i nudności, ból za mostkiem lub ból promieniujący do kręgosłupa i pleców. Leczenie polega na stosowaniu leków przeciwgrzybiczych.
Co to jest grzybica przełyku?
Grzybica przełyku to infekcja błony śluzowej przełyku wywołana przez drożdżaki, które w sprzyjających warunkach nadmiernie się namnażają i wywołują stan zapalny. Grzybica przełyku może współistnieć z kandydozą jamy ustnej.
Przyczyny i czynniki sprzyjające grzybicy przełyku
Jakie grzyby wywołują zakażenie?
Jednymi z najczęstszych patogenów (czynników chorobotwórczych), wywołujących grzybice przewodu pokarmowego, są grzyby z rodzaju Candida, a szczególnie gatunek Candida albicans.
Grzybicę przełyku mogą wywołać u człowieka także inne gatunki grzybów, takie jak grzyby z rodzajów Histoplasma, Blastomyces, Coccidioides oraz grzyby oportunistyczne (Trichosporon, Aspergillus, Mucor, Rhizopus). Te ostatnie mogą występować w przewodzie pokarmowym i niekiedy powodować różnego rodzaju dolegliwości, ale zwykle nie wywołują grzybic u osób z prawidłową odpornością.
Dlaczego niektórzy chorują częściej?
Wystąpienie grzybicy w dużej mierze zależy od ogólnego stanu zdrowia pacjenta. Szczególnie narażone na wystąpienie grzybicy przełyku są osoby z zaburzeniami układu odpornościowego (np. AIDS, granulocytopenia w przebiegu leczenia przeciwnowotworowego lub po przeszczepieniach), z przewlekłymi chorobami (nowotwory, niewyrównana cukrzyca, toczeń trzewny, zespołu upośledzonego wchłaniania i in.), niedożywione, uzależnione od alkoholu lub narkotyków, po rozległych urazach, hospitalizowane na oddziałach intensywnej terapii, a także przewlekle leczone niektórymi lekami (antybiotyki, glikokortykosteroidy, cytostatyki).
Grzybica przełyku może też wystąpić u osób z prawidłową odpornością, ale w tej grupie występuje wielokrotnie rzadziej, a jej rozwojowi sprzyjają choroby powodujące opóźnianie opróżniania przełyku i zaleganie w nim treści pokarmowej, takie jak achalazja, twardzina, zwężenia przełyku czy jego uchyłki (zob. Uchyłki przełyku (uchyłek Zenkera i inne): przyczyny, objawy i leczenie ).
Czynniki ryzyka rozwoju grzybic przewodu pokarmowego
- leki (długotrwała antybiotykoterapia, steroidy, leki hamujące wydzielanie żołądkowe)
- choroby (niewyrównana cukrzyca, choroby układu krwiotwórczego, bakteryjne i wirusowe choroby zakaźne, nowotwory, toczeń trzewny, niedoczynność przytarczyc, niedrożność przełyku, achalazja)
- zaburzenia układu odpornościowego jako powikłania niedożywienia, zespołu złego wchłaniania lub w przebiegu AIDS
- zabiegi chirurgiczne: transplantacje, implantacja protez, cewnikowanie
- rozległe rany pourazowe i pooperacyjne
- hospitalizacja na oddziale intensywnej terapii
- noworodki z małą masą urodzeniową oraz osoby w starszym wieku
- alkoholizm, narkomania.
Jak często występuje grzybica przełyku?
W populacji ogólnej zakażenie przełyku stwierdza się u około 0,5% osób, u których przeprowadzono badanie endoskopowe. Natomiast w grupie chorych z AIDS częstość zakażenia grzybami z grupy drożdżaków dochodzi do 50%.
Grzybica przełyku - objawy
Przebieg grzybicy przełyku zależy od ogólnego stanu zdrowia chorego, gatunku grzyba i zjadliwości szczepu.
Najczęstsze dolegliwości to:
- bolesne i utrudnione połykanie
- zgaga i nudności
- dyskomfort za mostkiem oraz bóle okolicy kręgosłupa i pleców.
U niektórych osób z upośledzoną odpornością zakażenie może się objawiać również gorączką, dreszczami i bólami brzucha. Częstym objawem, wskazującym na grzybicę przełyku jest kandydoza jamy ustnej, czyli tzw. pleśniawki. Nie oznacza to jednak, że będzie tak u każdej chorej osoby. Przebieg grzybicy przełyku może być także całkowicie bezobjawowy i taki jest u około 60% osób chorych.
Co robić w razie wystąpienia objawów grzybicy przełyku?
Grzybicę przełyku należy podejrzewać w razie wystąpienia powyższych objawów u osób z czynnikami ryzyka. Należy wówczas skonsultować się z lekarzem, który zleci odpowiednie badania potwierdzające rozpoznanie.
Jak lekarz rozpoznaje grzybicę przełyku?
Najpierw lekarz zbierze wywiad i zbada pacjenta. Następnie skieruje na badania dodatkowe. Rozpoznanie ustala się głównie na podstawie badania gastroskopowego, które uwidacznia białawe naloty pokrywające zmienioną zapalnie błonę śluzową przełyku (zobacz zdjęcia). Nasilenie zmian może być różne, od nielicznych białych zmian plamistych i obrzęku do nadżerek i owrzodzeń.
| Tabela. Endoskopowa klasyfikacja kandydozy przełyku według Kodsiego | |
|---|---|
| stopień 1: kilka niewielkich (do 2 mm) białawych, nieco wypukłych płytek grzybiczych, bez owrzodzeń |  |
| stopień 2: liczne, uniesione białawe płytki grzybicze o wymiarze >2 mm, bez owrzodzeń |  |
| stopień 3: liczne, zlewające się ze sobą, uniesione białawe naloty, mogą występować owrzodzenia |  |
| stopień 4: jak stopień 3, dodatkowo z obecnością kruchej, podatnej na uraz błony śluzowej i zwężenia światła przełyku |  |
| Źródło: Januszewicz Władysław, Białawe naloty w przełyku u mężczyzny w trakcie chemioterapii, www.mp.pl/gastrologia/ | |
Następnie wykonuje się badania mykologiczne, czyli badania mikroskopowe materiału pobranego metodą wymazu szczoteczkowego podczas endoskopii (gastroskopii). Posiew mykologiczny umożliwia identyfikację gatunku grzyba i wykonanie badania lekowrażliwości.
Ryc. 1. Obraz endoskopowy masywnej kandydozy w górnym (A) i dolnym (B) odcinku przełyku
Wideo: Badanie endoskopowe przełyku, wykonane u mężczyzny z uogólnionym rakiem płuca w trakcie leczenia paliatywnego chemioterapią. Źródło: Januszewicz Władysław, Białawe naloty w przełyku u mężczyzny w trakcie chemioterapii, www.mp.pl/gastrologia/
Należy podkreślić, że u osoby, u której nie stwierdzono charakterystycznych zmian w badaniu gastroskopowym, wyhodowanie grzyba z rodzaju Candida, nie oznacza jeszcze występowania choroby.
U osób chorych na AIDS wystarczy stwierdzenie kandydozy jamy ustnej i dolegliwości ze strony przełyku, bez konieczności wykonywania gastroskopii, aby lekarz mógł uatlić rozpoznanie grzybicy przełyku.
Grzybica przełyku - leczenie
Leczenie grzybicy przełyku obejmuje przyjmowanie leków, zazwyczaj flukonazolu doustnie przez 14–21 dni. W niektórych przypadkach wymagane jest leczenie dożylne: flukonazolem, echinokandyną (kaspofunginą, mykafunginą, anidulafungina) lub amfoterycyną.
W razie oporności grzyba na flukonazol stosuje się itrakonazol, pozakonazol lub worykonazol.
Czy możliwe jest całkowite wyleczenie?
Zastosowanie prawidłowej terapii przez odpowiednio długi czas powoduje całkowitą eliminację grzyba. Powikłania grzybicy przełyku są rzadkie. Mogą się pojawić krwawienia z przewodu pokarmowego i zwężenia przełyku. Niemniej jednak, należy pamiętać, że grzybica przełyku bardzo często występuje u osób z ciężkimi chorobami współistniejącymi, których objawy będą się utrzymywać także po wyleczeniu grzybicy.
Co trzeba robić po zakończeniu leczenia?
U osób z czynnikami ryzyka ważne jest leczenie choroby podstawowej. U chorych na AIDS konieczne jest leczenie antyretrowirusowe.
Tam, gdzie to możliwe, wskazane jest unikanie czynników ryzyka, co zapobiega powtórnym zachorowaniom.
W przypadku nawrotów grzybicy, lekarz zaleci odpowiednie leczenie, zazwyczaj terapię flukonazolem.
Grzybica przełyku - co robić, aby uniknąć zachorowania?
Należy unikać czynników ryzyka, na które mamy wpływ (m.in. używki). Należy pamiętać o szkodliwości nadużywania leków bez konieczności ich stosowania (długotrwała antybiotykoterapia, glikokortykosteroidy). Pacjenci z cukrzycą powinni ściśle przestrzegać zasad leczenia.
