3-letnie dziecko prawidłowo rozwijające się odczuwa lęk przed oddaniem stolca w przedszkolu do nocnika lub sedesu dziecięcego (załatwia się w majtki, stojąc w kącie, nie wstydzi się innych dzieci). Co może być przyczyną takiego zachowania i jak postępować w takim przypadku?

Mimowolne zanieczyszczanie się kałem może mieć postać pierwotną (dziecko nigdy nie opanowało tej czynności) lub wtórną (co najmniej przez rok dziecko prawidłowo kontrolowało tę czynność). Należy również pamiętać o tym, że takie rozpoznanie można ustalić dopiero u dziecka >4. roku życia. Sytuację opisaną w pytaniu (dziecko opanowało kontrolę czynności oddawania stolca przed pójściem do przedszkola) można rozumieć jako zachowanie regresywne, adaptacyjne w odniesieniu do nowej, trudnej sytuacji, jaką jest znalezienie się w przedszkolu. Oddzielenie od opiekunów, przebywanie w nowym miejscu, wśród nieznanych osób, wiąże się z deprywacją poczucia bezpieczeństwa. W takich sytuacjach dzieci często reagują zachowaniami o charakterze regresywnym (np. dziecko ponownie zaczyna ssać kciuk, moczyć się, zanieczyszczać, itp.). Prawdopodobne jest również pojawienie się irracjonalnego lęku, na przykład w odniesieniu do toalety, która wygląda inaczej niż w domu. Postępowanie należy przede wszystkim ukierunkować na zapewnienie dziecku poczucia bezpieczeństwa i akceptacji, spokojne zachęcanie go do skorzystania z toalety. Nie wolno dziecka karać za takie zachowanie, niedopuszczalne jest też wyśmiewanie i porównywanie z innymi dziećmi (p. też pyt. w rozdz. „Zaparcie, dyschezja i choroba Hirschsprunga”). (2013, 2014)

Piśmiennictwo

1. Klasyfikacja zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania w IC D-10. Opisy kliniczne i wskazówki diagnostyczne. Kraków-Warszawa, Uniwersytecki Wydawnictwo Medyczne „Vesalius”, Instytut Psychiatrii i Neurologii, 2000
2. Namysłowska I. (red.): Psychiatria dzieci i młodzieży. Warszawa, PZWL, 2004