medycyna praktyczna dla lekarzy
medycyna praktyczna dla lekarzy
Ospa wietrzna jest jedną z najczęstszych i najbardziej zakaźnych chorób wieku dziecięcego. Statystyki Światowej Organizacji Zdrowa (WHO) pokazują, iż co roku VZV zakaża się ≥140 milionów ludzi na całym świecie. Pierwotne zakażenie ospą wietrzną występuje głównie u dzieci <10. roku życia (w Polsce 80%), ze szczytem w okresie przedszkolnym i wczesnoszkolnym. Po pierwotnym zakażeniu wirus pozostaje w formie utajonej w zwojach nerwów czuciowych. W późniejszym okresie życia (np. przy upośledzeniu odporności) u 10–20% osób może dojść do reaktywacji wirusa w postaci półpaśca, którego lokalizacji nie można przewidzieć.
W większości przypadków ospa wietrzna ma łagodny charakter, choć mogą wystąpić poważne powikłania, częściej u dorosłych, kobiet w ciąży i osób z upośledzeniem odporności (szczególnie typu komórkowego). Powikłania występują u 2–6% chorych i obejmują: wtórne bakteryjne zakażenie skóry lub tkanek miękkich, zapalenie móżdżku, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych lub mózgu, udar mózgu (rzadko), zapalenie płuc, oskrzeli lub ucha środkowego oraz zapalenie stawów (p. W jaki sposób można ulżyć choremu, jeśli nie zaleca się już stosowania pudru płynnego? – przyp. red.). Zakażenie ospą jest także czynnikiem ryzyka zakażenia inwazyjnego GAS u dzieci.
W Europie wskaźniki hospitalizacji dzieci z powodu ospy wietrznej i jej powikłań zależą od kraju i wahają się w granicach 6,8–29,5 na 100 000 mieszkańców. Wskaźniki te są najwyższe w najmłodszej grupie wiekowej (<1. rż.), a następnie u młodzieży >15. roku życia. Odległe następstwa zakażenia występują u około 0,4–3,1% pacjentów hospitalizowanych z powodu ospy wietrznej. Niestety zdarzają się przypadki śmiertelne, z których większość dotyczy wcześniej zdrowych osób.
Między VZV a człowiekiem wytworzyła się zależność związana z pojawieniem się przeciwwirusowej odpowiedzi immunologicznej i mechanizmów wirusowych pozwalających uniknąć tej odpowiedzi. Wykrywanie wirusa przez ludzki układ immunologiczny i późniejsze uszkodzenie komórek zakażonych wirusem inicjuje śmierć komórki, produkcję interferonu (INF) typu I i cytokin prozapalnych w celu ograniczenia rozprzestrzeniania się wirusa. VZV posiada wiele otwartych ramek odczytu, które hamują apoptozę komórek krytycznych dla rozprzestrzeniania się wirusa i warunkują jego latencję w organizmie człowieka. Ponadto VZV może zakłócać przekazywanie sygnału przez INF typu 1 oraz wytwarzanie cytokin prozapalnych poprzez hamowanie na przykład NFkB. Cytokiny i chemokiny prozapalne są zaś niezbędne do aktywowania komórek nieswoistej odpowiedzi immunologicznej, takich jak monocyty, makrofagi, komórki dendrytyczne i komórki NK (natural killers – naturalni zabójcy), które biorą czynny udział w „atakowaniu” komórek zakażonych wirusem. Wykazano, że VZV infekuje komórki kluczowe dla odporności i jest w stanie modulować ich funkcję, na przykład:
obniża zdolność monocytów do prezentacji antygenu i różnicowania się w makrofagi
upośledza wydzielanie cytokin i lizę zakażonych wirusem komórek docelowych przez komórki NK.
Poza zaburzeniem funkcji układu odpornościowego ryzyko powikłań oddechowych ospy wietrznej jest związane z cytotoksycznym efektem wywieranym przez VZV na komórki nabłonka dróg oddechowych.
Kluczowe znaczenie dla zapobiegania zakażeniom VZV i ich powikłaniom jest szczepienie. Wobec powszechnej dostępności szczepionek przeciwko VZV WHO oraz towarzystwa wakcynologiczne na świecie zalecają szczepienie dzieci i dorosłych, którzy nie chorowali na ospę wietrzną i nie byli wcześniej szczepieni. Zgodnie z aktualnym Programem Szczepień Ochronnych (PSO) w Polsce szczepienie przeciwko ospie wietrznej jest obowiązkowe i bezpłatne m.in. dla dzieci uczęszczających do żłobka.
Piśmiennictwo
Zadaj pytanie ekspertowi, przyślij ciekawy przypadek,
zgłoś absurd, zaproponuj temat dziennikarzom.
Pomóż redagować portal.
Pomóż usprawnić system ochrony zdrowia.
Szukasz poradni, oddziału lub SOR w swoim województwie? Chętnie pomożemy. Skorzystaj z naszej wyszukiwarki placówek.
Twój pacjent ma wątpliwości, kiedy powinien zgłosić się do lekarza? Potrzebuje adresu przychodni, szpitala, apteki? Poinformuj go o Doradcy Medycznym Medycyny Praktycznej