W jaki sposób można ulżyć choremu, jeśli nie zaleca się już stosowania pudru płynnego?

Pacjenta i jego opiekunów zawsze należy uspokoić i pouczyć, wyjaśniając im naturalny przebieg choroby oraz hierarchię i wartość zaleceń.

Lekarze, którzy zdecydują się zastosować pudry płynne zawierające cynk lub garbniki, powinni poinformować opiekunów o konieczności zachowania higieny i przestrzec ich przed stosowaniem tych preparatów na owłosioną skórę głowy.

W niektórych przypadkach, aby ulżyć choremu i przyśpieszyć proces zdrowienia, można rozważyć zastosowanie leczenia przyczynowego doustnym preparatem acyklowiru.

Objawowo można zastosować dimetynden, który działa nie tylko przeciwświądowo, ale także uspokajająco i usypiająco, co może być korzystne.

Leczenie przyczynowe ospy wietrznej. Większość dzieci chorych na ospę wietrzną nie wymaga leczenia przeciwwirusowego. U dzieci ≤12. roku życia z prawidłową odpornością i typowym przebiegiem ospy stosuje się tylko leczenie objawowe (także u dzieci urodzonych o czasie >1. mż. bez chorób przewlekłych i powikłań). W badaniu przeprowadzonym metodą podwójnie ślepej próby dotyczącym skuteczności acyklowiru podawanego przez 5 dni w dawce 80 mg/kg mc./24 h, począwszy od pierwszej doby po pojawieniu się osutki, u 815 dzieci w wieku 2.–12. roku życia z prawidłową odpornością wykazano znaczące zmniejszenie liczby wykwitów (o ok. 25%) oraz skrócenie czasu utrzymywania się gorączki o 1 dzień. Leczenie nie zmniejszyło liczby powikłań.

Leczenie acyklowirem bez względu na wiek dziecka jest wskazane w przypadku powikłań wywołanych zakażeniem VZV, ciężkiego przebiegu ospy wietrznej oraz u chorych z grupy zwiększonego ryzyka powikłań (p. Czy w leczeniu ospy wietrznej należy rutynowo stosować acyklowir? W jakich dawkach go podawać? i Które dzieci ≤12. roku życia chore na ospę wietrzną mogą odnieść korzyść z wczesnego leczenia acyklowirem? – przyp. red.). Stosowanie acyklowiru należy rozpocząć jak najszybciej po wystąpieniu osutki (w ciągu 72 h), optymalnie w ciągu 24 h. Szczepy VZV oporne na acyklowir występują wyjątkowo rzadko, głównie u pacjentów z niedoborem odporności długotrwale lub wielokrotnie leczonych tym lekiem.

Ze względu na ryzyko krystalizacji w nerkach podczas leczenia konieczne jest odpowiednie nawodnienie pacjenta (obfita diureza). Przed dożylnym podaniem leku wskazany jest wlew krystaloidów (objętość równa objętości leku), a także oznaczanie stężenia kreatyniny w surowicy co 3 dni.

Bezwzględnymi wskazaniami do leczenia acyklowirem drogą i.v. u dzieci chorych na ospę wietrzną są:

• powikłania wywołane przez VZV (ospowe zapalenie płuc, zapalenie mózgu)

• upośledzenie odporności komórkowej (niedobór pierwotny lub wtórny, w tym immunosupresja): wrodzone niedobory funkcji limfocytów T, terapia nowotworów złośliwych, po przeszczepieniu narządu miąższowego lub komórek hematopoetycznych szpiku, zakażenie HIV

• leczenie GKS w dużej dawce (prednizon >2 mg/kg mc./24 h lub >20 mg/24 h) przez ≥14 dni

• okres noworodkowy

• bardzo ciężki przebieg ospy.

Lek podaje się w dawce 10 mg/kg mc. i.v., wlew w dużym rozcieńczeniu (≤4 mg/ml) w ciągu ≥1 h (0,5 g/m2 pc.), co 8 h przez 7–10 dni (do czasu, gdy przez 48 h nie pojawiają się już nowe wykwity).

Względnym wskazaniem do stosowania leczenia
przeciwwirusowego jest ospa wietrzna u:

• nieszczepionych nastolatków >12. roku życia

• chorych na atopowe zapalenie skóry, z innymi przewlekłymi dermatozami lub przewlekłymi chorobami płuc (m.in. astmą, mukowiscydozą)

• dzieci leczonych przewlekle preparatami kwasu acetylosalicylowego lub okresowo GKS, chorych na ospę po ekspozycji domowej

• nieszczepionych dzieci mających bliski kontakt domowy z pacjentami w immunosupresji.

Acyklowir podaje się w dawce 20 mg/kg mc. (maks. 800 mg) p.o. co 6 h przez 5–7 dni.

Moim zdaniem, zastosowanie doustnych preparatów acyklowiru w późniejszym okresie choroby (po kilku dniach od rozpoznania) z powodu ciężkiego przebiegu, przedłużonego wysiewu nowych wykwitów (>3 dni) albo utrzymywania się gorączki u pacjentów bez dodatkowych czynników ryzyka może być korzystne ze względu na hamowanie replikacji wirusa, małe ryzyko działań niepożądanych i niewielkie koszty leczenia (choć nie przeprowadzono badań potwierdzających skuteczność takiego postępowania).

Piśmiennictwo

1. Committee on Infectious Diseases, American Academy of Pediatrics: Varicella-zoster virus infections. (W:) Kimberlin D.W., Barnett E.D., Lynfield R., Sawyer M.H. (red.): Red Book, 2021–2024. Wyd. 32. 2021: 831–843
2. Szenborn L., Kruszewska-Głomba B., Jackowska T. i wsp.: Polish consensus guidelines on the use of acyclovir in the treatment and prevention of VZV and HSV infections. J. Infect. Chemother., 2016; 22 (2): 65–71
3. Abele-Horn M., Bartmann P., Beetz R.: DGPI Handbuch. Infektionen bei Kindern und Jugendlichen. 2009
4. Balfour H.H., Kelly J.M., Suarez C.S., i wsp.: Acyclovir treatment of varicella in otherwise healthy children. J. Pediatr., 1990; 116: 633–639
5. Dunkel L., Arvin A., Whitley R. i wsp.: A controlled trial of oral acyclovir for chickenpox in normal children. N. Engl. J. Med., 1991; 325: 1539–1544
6. Duszczyk E., Szenborn L., Mrukowicz J.: Ospa wietrzna u dzieci i młodzieży. Med. Prakt. Pediatr., 2023; 3: 25–40