Czy w świetle aktualnie obowiązujących przepisów lekarz POZ może wypisać lek przyjmowany przez dziecko w związku z chorobą przewlekłą z refundacją, mimo że dziecko w danym dniu przebywa w szpitalu, a do POZ zgłosił się rodzic z prośbą o receptę w celu kontynuacji leczenia?

Zgodnie z dyspozycją przepisu art. 35 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 roku o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1510), świadczeniobiorcy przyjętemu do szpitala oraz przy wykonywaniu zabiegów leczniczych i pielęgnacyjnych, diagnostycznych i rehabilitacyjnych przez podmioty uprawnione do udzielania świadczeń, a także przy udzielaniu przez te podmioty pomocy w stanach nagłych, zapewnia się bezpłatnie leki, środki spożywcze specjalnego przeznaczenia żywieniowego i wyroby medyczne, jeżeli są one konieczne do wykonania świadczenia. W orzecznictwie sądowym przyjęto, że pojęcie leków i wyrobów medycznych „koniecznych do wykonania świadczenia” obejmuje takie leki i wyroby, bez których nie można wykonać skutecznego i zgodnego z aktualną wiedzą medyczną zabiegu w sposób wybrany przez lekarza i zaakceptowany przez pacjenta.1

W przypadku choroby wymagającej leczenia szpitalnego, ubezpieczony pacjent ma prawo domagać się od świadczeniodawcy (placówki szpitalnej) opieki zdrowotnej, którą ze środków publicznych finansuje NFZ, w tym bezpłatnych leków. Jednak o tym, jakie są to świadczenia zdrowotne oraz jakie są to leki, decydują, zgodnie z kanonami wiedzy i etyki medycznej, mając na uwadze rodzaj choroby, ewentualną kolejkę oczekujących oraz koszyk świadczeń gwarantowanych, lekarze zatrudnieni w konkretnej placówce medycznej, w której pacjent jest hospitalizowany, działający i obracający się niewątpliwie w granicach wyznaczonych także przez umowy o udzielanie świadczeń zdrowotnych zawarte przez określonego świadczeniodawcę z Narodowym Funduszem Zdrowia.2

Oznacza to, że pacjentowi w ramach refundowanego przez NFZ leczenia w szpitalu świadczeniodawca ma obowiązek zapewnić tzw. świadczenia zdrowotne rzeczowe, do których zalicza się leki związane z procesem leczenia. Świadczeniodawca jest zobowiązany zaopatrywać się we własnym zakresie w produkty lecznicze, wyroby medyczne oraz inne materiały niezbędne do udzielania świadczeń na podstawie umowy,3 a świadczenia gwarantowane obejmują badania diagnostyczne oraz leki lub wyroby medyczne, w zakresie niezbędnym do wykonania świadczeń gwarantowanych.4

W poradniku NFZ wyjaśnia, że: „pacjentowi w ramach planowego leczenia na oddziale szpital ma obowiązek zapewnić wszystkie leki konieczne w trakcie hospitalizacji. Szpital nie może odmówić pacjentowi przyjęcia go na planową hospitalizację z tego powodu, że nie przyniósł ze sobą leków zażywanych dotychczas w chorobach przewlekłych w sytuacji, gdy choroba przewlekła nie jest główną przyczyną hospitalizacji. Szpital może bowiem zapewnić pacjentowi również zamienniki dotychczas stosowanych leków, dostępne w szpitalu, zgodnie ze wskazaniami medycznymi. Niemniej pacjent może przynieść ze sobą do szpitala na planową hospitalizację leki dotychczas stosowane w chorobach przewlekłych. Lekarz w szpitalu, mając na uwadze stan zdrowia pacjenta, może dokonać weryfikacji stosowanych dotychczas przez niego leków.”5 Jednocześnie w orzecznictwie administracyjnym potwierdzono zasadność interwencji Rzecznika Praw Pacjentów w sprawie naruszenia zbiorowych praw pacjentów6 polegającego na zobowiązywaniu członków rodzin pacjentów przebywających na oddziałach szpitala do wykupu recept w celu zapewnienia dalszego leczenia ich bliskich, jako mającego na celu ograniczanie prawa pacjentów do świadczeń zdrowotnych.

W świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego lekarz POZ nie powinien więc wypisać recepty z refundacją na lek przyjmowany przez dziecko w związku z chorobą przewlekłą, jeśli wie, że w tym czasie dziecko leży w szpitalu, gdzie jego leczenie jest objęte finansowaniem ze środków publicznych. Nakładanie się zakresu świadczeń realizowanych w szpitalu z zakresem świadczeń realizowanych w POZ (tzw. koincydencja7) następuje więc w przypadku, gdy leczenie dziecka w szpitalu nie jest opłacane z prywatnych środków (komercyjny), lecz finansowane przez NFZ, a w czasie hospitalizacji recepta ma zostać wypisana na lek z refundacją z NFZ. Z bieżącego raportu z kontroli ordynacji lekarskiej prowadzonych przez NFZ w 2018 roku wynika, że praktyka wystawiania na świadczeniobiorców recept refundowanych na leki wykorzystywane do udzielania świadczeń gwarantowanych oraz wystawianie recept w trakcie hospitalizacji świadczeniobiorcy w szpitalu – nadal oceniana jest jako niezgodna z obowiązującym przepisami.8 Lekarz POZ wystawiający receptę refundowaną w związku z chorobą przewlekłą bez osobistego badania pacjenta9 może jednak nie mieć wiedzy o trwającej hospitalizacji, chyba że to właśnie on wystawiał pacjentowi skierowanie do szpitala.

Piśmiennictwo

1. Uzasadnienie wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 12 października 2015 r., sygn. akt VI ACa 1468/14. www.orzeczenia.ms.gov.pl).
2. Zob. uzasadnienie postanowienia Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 25 kwietnia 2012 r., sygn. akt I ACz 692/12. www.orzeczenia.ms.gov.pl).
3. Stosownie do § 5 ust. 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 6 maja 2008 r. w sprawie ogólnych warunków umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r., poz. 1146 z późn. zm.).
4. Zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 22 listopada 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu leczenia szpitalnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r. poz. 2295).
5. Filarski T., Sroka T.: Zrozumieć prawa pacjenta. Podstawowe wiadomości o organizacji systemu ochrony zdrowia w Polsce. Warszawa, 2015, wyd. II, s. 52. https://akademia.nfz.gov.pl
6. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 stycznia 2016 r., sygn. akt VII SA/Wa 1966/15. http://orzeczenia.nsa.gov.pl/doc/37FF2A646C
7. Zob. także Pietraszewska- Macheta A.: Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Komentarz. Wyd. 2., Warszawa, 2015, s. 372–379; Zimna T.: Kara umowna w kontraktach z Narodowym Funduszem Zdrowia. Warszawa, 2015, s. 115–118.
8. www2.nfz.gov.pl/o-nfz/kontrole/kontrole-ordynacji-lekarskiej-w-i-kwartale-2018-r-,6370.html
9. W trybie art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 537).