Jak wygląda autonomia pacjenta w przypadku młodzieży <18. roku życia (zwłaszcza dzieci <16. rż.)? Czy metodę leczenia wybierają rodzice po wszechstronnym i uniwersalnym poinformowaniu przez lekarza?

Pytanie dotyczy reguł wyrażania zgody na działania medyczne w przypadku, gdy pacjent jest nieletni. Zgodnie z art. 16 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 159, z późn. zm.), dalej UPP, pacjent ma prawo do wyrażenia zgody na udzielenie określonych świadczeń zdrowotnych lub odmowy takiej zgody po uzyskaniu informacji o stanie swego zdrowia i możliwych metodach leczenia. Prawo to jest pełne jedynie w stosunku do osoby pełnoletniej i nieubezwłasnowolnionej.

Osoba <18. roku życia może znaleźć się w dwóch stanach:

• może mieć prawo do wyrażenia zgody kumulatywnej – ta sytuacja dotyczy osoby, która skończyła 16. rok życia, czyli w 17. i 18. roku życia

• może nie mieć prawa do samodzielnej decyzji ani decyzji kumulatywnej, z wyjątkiem zgody na pobranie tkanek do przeszczepu.

Osoba <16. roku życia nie jest uprawniona do decydowania ani nawet do współdecydowania o sposobie leczenia. W takim przypadku decyzja ta należy do rodziców. Art. 9, ust. 7 UPP daje jednak małoletniemu pacjentowi, w tym także <16. roku życia, prawo do uzyskania przystępnej informacji o stanie zdrowia, rozpoznaniu, proponowanych oraz możliwych metodach diagnostycznych i leczniczych, dających się przewidzieć następstwach ich zastosowania albo zaniechania, wynikach leczenia oraz rokowaniu w zakresie i formie potrzebnej do prawidłowego przebiegu procesu diagnostycznego lub terapeutycznego. Należy jednocześnie zwrócić uwagę na przepis art. 15, ust. 2 Kodeksu Etyki Lekarskiej, który stanowi, że w przypadku osoby niepełnoletniej lekarz powinien się starać uzyskać także jej zgodę, o ile jest ona zdolna do jej świadomego wyrażenia. Niemniej jednak brak zgody przedstawiciela ustawowego wyklucza działanie, nawet jeżeli lekarz uzyskał zgodę małoletniego. (ASie) (2013)