Jaka może być przyczyna coraz częstszego rozpoznawania u dzieci przerostu flory bakteryjnej jelita cienkiego?

Zespół rozrostu bakteryjnego (ZRB), zwany też dysbakteriozą górnego odcinka przewodu bakteryjnego, to w ostatnim czasie bardzo „modne” rozpoznanie. Najpewniej z tego wynika jego coraz częstsze diagnozowanie. Musimy sobie jednak zadać podstawowe pytanie – czy na pewno zawsze prawidłowo rozpoznaje się ZRB, zwłaszcza u dzieci z nieswoistymi czynnościowymi dolegliwościami ze strony przewodu pokarmowego.

W pełnoobjawowym ZRB występuje nadmierny rozplem w obrębie jelita cienkiego drobnoustrojów kolonizujących zwykle jelito grube, który prowadzi do zaburzeń trawienia i wchłaniania; dotyczy to zwłaszcza tłuszczów i witaminy B12. Grupa ryzyka pacjentów narażonych na ZRB obejmuje chorych z zespołem krótkiego jelita i nieswoistymi zapaleniami jelit, noworodki i niemowlęta z wadami przewodu pokarmowymi oraz chorych na cukrzycę.

Do typowych objawów ZRB należą: przelewania, kruczenia, ból brzucha, biegunka tłuszczowa i utrata masy ciała. Wskutek niedoborów jakościowych i ilościowych związanych z zespołem złego wchłaniania mogą się rozwijać: niedokrwistość mikrocytarna (niedobór żelaza), niedokrwistość megaloblastyczna (niedobór wit. B12), polineuropatia (niedobór wit. B12), tężyczka (hipokalcemia), zaburzenia widzenia (niedobór wit. A), a także zapalenie skóry (niedobór cynku).

Najprostsze i najbardziej dostępne badanie diagnostyczne wykonywane w celu potwierdzenia ZRB stanowi wodorowy test oddechowy po obciążeniu glukozą lub laktulozą, jednak czułość i swoistość testu wynosi odpowiednio 82%; 62,5% (dla glukozy) oraz 86%; 56% dla laktulozy. Co więcej, jego wyniku nie wolno interpretować w oderwaniu od objawów klinicznych. Może się bowiem okazać, że rzeczywista przyczyna objawów jest zupełnie inna.

W pełnoobjawowym ZRB (biegunka + niedokrwistość + zaburzenia stanu odżywienia) podstawą leczenia jest antybiotykoterapia i oczywiście działanie przyczynowe, jeśli udaje się zidentyfikować czynniki ryzyka. Preferowane leczenie obejmuje: metronidazol, ryfaksyminę, amoksycylinę z kwasem klawulanowym i chinolony (p. pytanie). Decyzja dotycząca wprowadzenia leczenia może budzić kontrowersje, jeśli objawy występują u zdrowego, prawidłowo odżywionego nastolatka/nastolatki, jedynie z nawracającym nieswoistym bólem brzucha i dodatnim wynikiem wodorowego testu oddechowego.

Należy pamiętać, że zwiększenie stężenia wydychanego wodoru może być spowodowane rozrostem bakteryjnym występującym wyłącznie w górnym odcinku układu oddechowego (np. migdałki) i/lub jamy ustnej. Wydaje się, że stosowanie antybiotykoterapii w takich przypadkach jest błędem. Oczywiście u pacjentów z bardzo uciążliwymi objawami zespołu jelita drażliwego, uniemożliwiającymi prawidłowe funkcjonowanie dziecka i jego rodziny, u których wyczerpano inne możliwości terapeutyczne, można podjąć próbę leczenia w celu złagodzenia objawów. Jednak w takich przypadkach, jak zawsze w życiu, należy zachować zdrowy rozsądek i przed włączeniem antybiotykoterapii rozważyć bilans powikłań, które mogą się rozwinąć wskutek niepotrzebnie zastosowanego leczenia. (2015)

Piśmiennictwo

1. Bures J., Cyrany J., Kohoutova D. i wsp.: Small intestinal bacterial overgrowth syndrome. World J. Gastroenterol., 2010; 16 (24): 2978–2990
2. Gasbarrini A., Corazza G.R., Gasbarrini G. i wsp.: Methodology and indications of H2-breath testing in gastrointestinal diseases: the Rome Consensus Conference. Aliment. Pharmacol. Ther., 2009; 29 (1): 1–49
3. Vanderhoof J.A., Young R.J.: Etiology and pathogenesis of bacterial overgrowth. Clinical manifestations and diagnosis of bacterial overgrowth. Treatment of bacterial overgrowth UpToDate online, vol 18.1; Wellesley, 2010. Available at www.uptodate.com