Które badania są najbardziej wiarygodne w diagnostyce w kierunku nietolerancji laktozy i białek mleka krowiego?

Należy odróżnić nietolerancję laktozy od alergii na białka mleka krowiego (ABMK).

Nietolerancja laktozy to zespół objawów klinicznych, które mogą wystąpić w wyniku:

• pierwotnego genetycznie uwarunkowanego niedoboru lub braku aktywności laktazy

• wtórnego niedoboru spowodowanego uszkodzeniem kosmków jelitowych z następowym zmniejszeniem aktywności enzymu.

U pacjentów z nietolerancją laktozy po spożyciu pokarmów zawierających laktozę obserwuje się:

• ból brzucha

• biegunkę (fermentacyjną)

• nudności

• oddawanie nadmiernej ilości gazów jelitowych lub wzdęcie.

W diagnostyce nietolerancji laktozy zaleca się stosować wodorowy test oddechowy. W ramach przygotowań przez ≥4 tygodnie przed badaniem pacjent nie może przyjmować antybiotyków, probiotyków, leków prokinetycznych i przeczyszczających, a przez 8–12 ostatnich godzin powinien pozostawać na czczo. Test rozpoczyna się od pomiaru wartości wodoru wydzielanego na czczo. Następnie jego zawartość mierzy się przez 2 godziny (w 15-min odstępach) po spożyciu laktozy (1 g/kg mc., maks. 50 g) rozpuszczonej w wodzie. Rozpoznanie nietolerancji laktozy potwierdza zwiększenie stężenia wodoru >20 ppm po upływie 60 minut oraz towarzyszące objawy nietolerancji (ból brzucha, wzdęcie, nudności, wymioty, biegunka).

ABMK to nadwrażliwość o podłożu immunologicznym, która występuje w sposób powtarzalny po ekspozycji na dany składnik pokarmowy. Nie ma pojedynczego badania, na podstawie którego można jednoznacznie rozpoznać ABMK. W diagnostyce podstawowe znaczenie ma wywiad oraz próba eliminacji i prowokacji. Próbę eliminacji przeprowadza się, aby wykazać ustąpienie objawów choroby w czasie stosowania diety eliminacyjnej (zwykle przez 2–4 tyg. w przypadku IgE-zależnej alergii na pokarm, a dłużej w przypadku IgE-niezależnej alergii). Z kolei próba prowokacji polega na nadzorowanym podawaniu pokarmu zawierającego białka mleka krowiego, rozpoczynając od małej dawki i stopniowo ją zwiększając, w celu wykazania nawrotu objawów po wprowadzeniu alergenu do diety. Badanie można przeprowadzić metodą otwartą (jawne, niezamaskowane podawanie białek mleka krowiego) lub ślepą (zatajenie informacji o tym, czy w trakcie prowokacji pacjent otrzymuje pokarm zawierający białka mleka krowiego czy placebo). „Złotym” standardem diagnostycznym jest prowokacja przeprowadzona metodą podwójnie ślepej próby z placebo. Zazwyczaj prowadzi się ją w wyspecjalizowanych ośrodkach lub w trakcie badań klinicznych, ponieważ skuteczne zamaskowanie pokarmu wymaga dużego doświadczenia. W praktyce zwykle wystarczy doustna próba prowokacji przeprowadzona metodą otwartą.

Piśmiennictwo

1. Heine R.G., AlRefaee F., Bachina P. i wsp.: Lactose intolerance and gastrointestinal cow’s milk allergy in infants and children – common misconceptions revisited. World Allergy Organ J., 2017; 10 (1): 41
2. Heyman M.B., Committee on Nutrition: Lactose intolerance in infants, children, and adolescents. Pediatrics, 2006; 118 (3): 1279–1286
3. Broekaert I.J., Borrelli O., Dolinsek J. i wsp.: An ESPGHAN Position Paper on the use of breath testing in paediatric gastroenterology. J. Pediatr. Gastroenterol. Nutr., 2022; 74 (1): 123–137
4. Horvath A., Jarocka-Cyrta E., Nowak-Węgrzyn A.: Diagnostyka i leczenie alergii na białka mleka krowiego. Stanowisko Sekcji Alergii na Pokarmy Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci. Standardy Medyczne Pediatria, 2021; 18: 342–362