Czy w przypadku obciążającego wywiadu rodzinnego w kierunku chorób nowotworowych należy kierować dzieci do poradni genetycznej? Czy dotyczy to szczególnych rodzajów nowotworów?

Tak, obciążenie rodzinne chorobą nowotworową jest wskazaniem do skierowania do poradni genetycznej.

Za powstanie nowotworów mogą być odpowiedzialne mutacje trzech grup genów:

• protoonkogenów – odpowiedzialnych za zaburzenie transmisji sygnałów wzrostu komórki

• antyonkogenów (geny supresorowe, negatywne czynniki wzrostowe) – odpowiedzialnych za rozpoznawanie sygnałów antywzrostowych

• genów stabilizacyjnych odpowiedzialnych za naprawę DNA.

W praktyce, w zależności od rodzaju komórki, w której wystąpi mutacja, wyróżniamy dwie grupy nowotworów:

• nowotwory powstające w wyniku mutacji dotyczących tylko genomu komórki somatycznej – rozwijający się nowotwór nie podlega dziedziczeniu i występuje w rodzinach sporadycznie jako izolowany przypadek

• nowotwory warunkowane przez mutację germinalną, czyli znajdującą się w gametach – taka mutacja może być przekazywana z pokolenia na pokolenie i w przypadku jej odziedziczenia występuje we wszystkich komórkach organizmu, dlatego nowotwory warunkowane mutacjami germinalnymi zalicza się do grupy nowotworów rodzinnych.

Mutacja germinalna najczęściej dziedziczy się w sposób dominujący i cechuje się dużą penetracją. Niekiedy, jak w przypadku neurofibromatozy typu 1 (NF-1), do rozwoju nowotworów może wystarczyć eliminacja tylko jednego allela. W innych przypadkach do rozwoju nowotworu potrzebna jest druga mutacja, tym razem somatyczna (second hit), prowadząca do utraty heterozygotyczności w wyniku eliminacji drugiego allela. Taka sytuacja ma miejsce w przypadku siatkówczaka płodowego (retinoblastoma).

Zanim pediatra skieruje pacjenta do poradni genetycznej, powinien na podstawie analizy rodowodu ustalić:

• jakiego rodzaju nowotwory występują u krewnych I°

• czy nowotwór rozpoznano na podstawie badania histologicznego lub molekularnego

• w jakim wieku wystąpił nowotwór

• czy nowotwór spełnia poniższe kryteria charakteryzujące nowotwory dziedziczne.

Za dziedzicznym charakterem nowotworu przemawia:

• wcześniejsze wystąpienie nowotworu niż można się spodziewać na podstawie ryzyka populacyjnego (np. retinoblastoma u noworodka, rak sutka przed menopauzą, rak jelita grubego <50. rż.)

• wieloogniskowe i obustronne występowanie nowotworów (np. siatkówczak płodowy w obu oczach, obustronny rak sutka)

• bardzo agresywna postać nowotworu

• zachorowanie tej samej osoby na ≥2 nowotwory różnego rodzaju

• przynależność rodziny do populacji charakteryzującej się zwiększoną częstością nowotworów rodzinnych (np. mutacje BRCA1/BRCA2 wśród Żydów aszkenazyjskich).

Jeżeli wśród krewnych I° co najmniej jedna osoba zachorowała na nowotwór z grupy nowotworów dziedzicznych, rodzinę należy skierować do poradni genetycznej.

W tabeli wymieniono najczęstsze izolowane i występujące w zespołach nowotwory dziedziczne, których rozpoznanie wymaga skierowania do poradni genetycznej.