Czy w ciężkich zaostrzeniach atopowego zapalenia skóry można stosować ogólne glikokortykosteroidy?

Pytanie nadesłane do Redakcji

Czy w ciężkich zaostrzeniach atopowego zapalenia skóry można stosować ogólne glikokortykosteroidy? Jakie są zasady ich stosowania (dawka, czas stosowania, zmniejszanie dawki)? Jakie wiążą się z tym zagrożenia (np. zaostrzenie z odbicia)?

Odpowiedź

Zgodnie z aktualnymi polskimi wytycznymi dotyczącymi leczenia AZS (2015 r.), opracowanymi przez ekspertów Sekcji Dermatologicznej Polskiego Towarzystwa Alergologicznego i Sekcji Alergologicznej Polskiego Towarzystwa Dermatologicznego, stosowanie systemowych glikokortykosteroidów (sGKS) dopuszczalne jest jedynie w ściśle wyselekcjonowanych przypadkach zaostrzeń AZS, głównie u pacjentów dorosłych. Leczenie prowadzi się przez okres 1 tygodnia. Niestety to jedyne informacje na ten temat dostępne w polskim konsensusie.

Natomiast według dostępnych danych europejskich i amerykańskich (w tym dokumentów, na podstawie których sformułowano zalecenia polskie) postępowanie w takich przypadkach wygląda następująco.

Cechujące się silnym działaniem zapalnym sGKS mogą być wyjątkowo stosowane u dzieci z ciężką postacią AZS podczas nasilonego zaostrzenia choroby, ponieważ szybko „przełamują” ciężkie zaostrzenie i redukują świąd.

Można stosować:

• dożylnie metyloprednizolon w dawce 20 mg/kg mc. na dobę przez 3 dni

• doustnie prednizon w dawce 0,75–1 mg/kg mc. na dobę przez 7–10 dni w stopniowo redukowanej dawce.

Dostępne badania prowadzone na niewielkich grupach dzieci dotyczyły stosowania w zaostrzeniach AZS dipropionianu beklometazonu, flunizolidu i metyloprednizolonu. Dane dotyczące powszechnie stosowanego w populacji pediatrycznej prednizolonu nie są dostępne.

sGKS nie są natomiast zalecane do indukowania stałej remisji i w przewlekłej terapii. Dobrze udokumentowano działania niepożądane takiego postępowania; są to: zaburzenia wzrastania, nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, osteoporoza, zaniki skóry, zaćma, limfopenia. Należy również podkreślić, że nawet po krótkim, kilkudniowym stosowaniu sGKS obserwowano nasilone nawroty choroby („efekt z odbicia”). Dodatkowo nawet krótkotrwałe leczenie sGKS może prowadzić do wytworzenia się uzależnienia od sGKS już po kilkukrotnym ich zastosowaniu u dzieci.

Podsumowując: nie zaleca się długoterminowego leczenia dzieci sGKS z uwagi na efekty uboczne przewlekłej steroidoterapii systemowej. Krótkoterminowe ich podawanie może przynieść pewne korzyści, ale z powodu dyskusyjnej skuteczności, ryzyka kolejnego nawrotu lub pogorszenia choroby i nieuniknionego w dłuższej perspektywie czasu pojawienia się efektów ubocznych sGKS nie są leczeniem pierwszego wyboru u większości dzieci z ciężką postacią AZS. Mogą być zastosowane w sytuacjach wyjątkowych, tj. w nagłych, bardzo ciężkich zaostrzeniach.

Piśmiennictwo

1. Nowicki R., Trzeciak M., Wilkowska A. i wsp.: Atopic dermatitis: current treatment guidelines. Statement of the experts of the Dermatological Section, Polish Society of Allergology, and the Allergology Section, Polish Society of Dermatology. Postepy Dermatol. Alergol., 2015; 32 (4): 239–249
2. Slater N.A., Morrell D.S.: Systemic therapy of childhood atopic dermatitis. Clin. Dermatol., 2015; 33: 289–299
3. Simon D., Bieber T.: Systemic therapy for atopic dermatitis. Allergy, 2014; 69: 46–55
4. Roekevisch E., Spuls P.I., Kuester D.: Efficacy and safety of systemic treatments for moderate-to-severe atopic dermatitis: A systematic review. J. Allergy Clin. Immunol., 2014; 133: 429–438
5. Ring J., Alomar A., Bieber T. i wsp.: Guidelines for treatment of atopic eczema (atopic dermatitis). Part I. JEADV, 2012; 26: 1045–1060