Korzystając ze stron oraz aplikacji mobilnych Medycyny Praktycznej, wyrażasz zgodę na używanie cookies zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki oraz zgodnie z polityką Medycyny Praktycznej dotyczącą plików cookies.
21 grudnia 2014 roku
poczta
zaloguj się
 
medycyna praktyczna dla lekarzy
 

Kotrimoksazol

Poleć:
Udostępnij:
18.10.2001
Trimethoprim-sulfamethoxazole
Jerry D. Smilack
Mayo Cinic Proceedings, 1999; 74: 730-734
Preparat skojarzony trimetoprymu i sulfametoksazolu po raz pierwszy został dopuszczony do użytku w USA 25 lat temu w formie tabletek. Już kilka lat wcześniej lek ten, znany pod nazwą kotrimoksazol, powszechnie stosowano w Wielkiej Brytanii i innych krajach europejskich. Początkowo zarejestrowane przez amerykański Urząd ds. Żywności i Leków (Food and Drug Administration – FDA) wskazania do stosowania kotrimoksazolu były bardzo ograniczone i obejmowały jedynie 4 zakażenia: przewlekłe zakażenie układu moczowego, potwierdzone pneumocystozowe zapalenie płuc, czerwonkę bakteryjną oraz zapalenie ucha środkowego. [1]

Kontrowersje dotyczące decyzji FDA miały związek z krytyką wcześniej dostępnych skojarzonych preparatów leków przeciwbakteryjnych, takich jak pozajelitowa postać penicyliny i streptomycyny. Kotrimoksazol spełniał jednak podstawowe kryterium terapii skojarzonej – był bardziej skuteczny niż każdy z jego składników stosowany osobno. [2] Trimetoprym i sulfonamid zastosowane łącznie działają synergistycznie, blokując reduktazę kwasu dihydrofoliowego wielu różnych gatunków drobnoustrojów (p. rozdz. "Mechanizm działania"), co prowadzi do zahamowania ich wzrostu i śmierci. Kotrimoksazol jest jednym z najczęściej stosowanych leków przeciwdrobnoustrojowych na świecie – w USA w ciągu 12 miesięcy (od kwietnia 1997 r. do marca 1998 r.) wydano prawie 25 milionów recept na ten lek (dane niepublikowane).

Mechanizm działania

Kotrimoksazol zaburza syntezę kwasu foliowego na różnych etapach. Sulfametoksazol – podobnie jak inne sulfonamidy – jest strukturalnym analogiem kwasu p–aminobenzoesowego (PABA), podstawowego substratu wykorzystywanego przez bakterie do syntezy kwasu dihydrofoliowego, który jest pierwszym produktem pośrednim w procesie wytwarzania kwasu foliowego. Dzięki temu podobieństwu sulfametoksazol kompetycyjnie hamuje działanie bakteryjnej syntazy dihydropteronianu, co uniemożliwia wbudowanie cząsteczki kwasu p–aminobenzoesowego do kwasu dihydrofoliowego.

Trimetoprym zaś wiąże się kompetycyjnie z reduktazą dihydrofolianu i w ten sposób hamuje przekształcenie kwasu dihydrofoliowego w kwas tetrahydrofoliowy, który jest metabolicznie czynnym kofaktorem w syntezie puryn, tymidyny i DNA. [3] Bakteryjna reduktaza dihydrofolianu jest hamowana 50 000–60 000 razy silniej niż enzym ssaków, a kwas foliowy dostarczany jest do ustroju człowieka z pokarmem, dlatego zahamowanie jego syntezy przez kotrimoksazol nie jest gro ne dla pacjentów leczonych tym lekiem.

Aktywność przeciwdrobnoustrojowa

Kotrimoksazol w stężeniach osiąganych w płynach ustrojowych i tkankach jest aktywny wobec wielu różnych gatunków tlenowych bakterii Gram–dodatnich i Gram–ujemnych, Pneumocystis oraz wielu pierwotniaków (tab. 1).

Tabela 1. Zakres aktywności przeciwdrobnoustrojowej kotrimoksazolu

  • czynniki etiologiczne zakażeń układu oddechowego
    Streptococcus pneumoniae
    Haemophilus influenzae
    Moraxella catarrhalis
    Pneumocystis carinii
  • czynniki etiologiczne zakażeń układu moczowego
    Escherichia coli
    Morganella morganii
    Proteus mirabilis
    Klebsiella pneumoniae
    Enterobacter spp
  • czynniki etiologiczne zakażeń przewodu pokarmowego
    enterotoksyczne szczepy E. coli
    Salmonella typhi (i inne gatunki)
    Shigella spp
    Vibrio cholerae
    Yersinia enterocolitica
    Isospora belli
    Cyclospora
  • inne drobnoustroje chorobotwórcze
    Listeria monocytogenes
    Nocardia spp
    Mycobacterium marinum
  • Niektóre drobnoustroje wywołujące zakażenia szpitalne, takie jak Burkholderia (dawniej Pseudomonas) cepacia, Stenotrophomonas (dawniej Xanthomonas) maltophiliaSerratia marcescens często są wrażliwe na kotrimoksazol. Lek ten hamuje również wzrost niektórych drobnoustrojów (np. Nocardia asteroidesListeria), które mogą wywoływać poważne zakażenia u osób z niedoborami odporności.

    Do drobnoustrojów chorobotwórczych zwykle opornych na kotrimoksazol należą: Pseudomonas aeruginosa, Bacteroides fragilis i większość innych bezwzględnych beztlenowców, Mycobacterium tuberculosis, Campylobacter, Treponema pallidum oraz riketsje. Metycylinooporne szczepy Staphylococcus aureus wykazują zróżnicowaną wrażliwość na kotrimoksazol, natomiast pneumokoki oporne na penicylinę są najczęściej oporne również na kotrimoksazol.

    W ostatnich latach obserwuje się niepokojące zjawisko narastania oporności na kotrimoksazol wśród bakterii pierwotnie wrażliwych na ten preparat. Dotyczy to głównie Haemophilus influenzae, Salmonella typhi, gronkowców i pałeczek Gram–ujemnych odpowiedzialnych za zakażenia układu moczowego. [4,5] Oporność drobnoustrojów stanowi ogromne zagrożenie, w związku z czym jej precyzyjne monitorowanie staje się niezbędne w kontroli zakażeń.

    Główne wskazania

    Od czasu zarejestrowania kotrimoksazolu przez FDA w 1973 roku do leczenia przewlekłego zakażenia układu moczowego, zapalenia płuc wywołanego przez Pneumocystis carinii (Pneumocystis carinii pneumonia – PCP), czerwonki bakteryjnej oraz zapalenia ucha środkowego, dodano 4 nowe wskazania: niepowikłane zakażenie układu moczowego, zaostrzenie przewlekłego zapalenia oskrzeli, biegunkę podróżnych spowodowaną zakażeniem enterotoksycznymi szczepami Escherichia coli oraz zapobieganie PCP u chorych z niedoborami odporności. [6]

    Kotrimoksazol jest powszechnie akceptowanym lekiem w profilaktyce zakażeń Pneumocystis carinii u nosicieli HIV, [7] ale jego zastosowanie u osób z innymi zaburzeniami odporności budzi pewne wątpliwości. W jednym z ostatnich badań [8] stwierdzono jednak, że u chorych wymagających długotrwałego leczenia kortykosteroidami, zwłaszcza z powodu chorób o podłożu immunologicznym, należy rozważyć profilaktykę PCP. [9] Kotrimoksazol stosuje się także w leczeniu wielu innych zakażeń (tab. 2). [10]

    Tabela 2. Niektóre zakażenia, w których wykazano skuteczność kotrimoksazolu

  • zakażenia układu oddechowego
    zaostrzenie przewlekłego zapalenia oskrzeli
    pozaszpitalne zapalenie płuc*
    ostre zapalenie zatok przynosowych
    zapalenie płuc wywołane przez Legionella pneumophila
    zapalenie płuc wywołane przez Pneumocystis carinii
  • zakażenia układu moczowego
    zakażenia niepowikłane i przewlekłe (lub nawracające)**
    zapalenie gruczołu krokowego, jąder i najądrzy
  • zakażenia przewodu pokarmowego
    biegunka podróżnych wywołana przez enterotoksyczne szczepy E. coli
    czerwonka bakteryjna (jeśli w badaniu in vitro wykazano wrażliwość izolatu Shigella na kotrimoksazol)
    izosporoza
    cyklosporoza
  • inne
    nokardioza
    dur brzuszny
    niektóre zakażenia szpitalne (np. Burkholderia cepacia, Stenotrophomonas maltophiliaSerratia marcescens)
    ziarniniakowatość Wegenera

  • * Według zaleceń American Thoracic Society kotrimoksazol można stosować jako lek alternatywny w empirycznej terapii pozaszpitalnego zapalenia płuc u pacjentów w podeszłym wieku lub z poważną chorobą towarzyszącą. W wytycznych Infectious Diseases Society of America zaznaczono jednak, że ze względu na narastającą oporność Streptococcus pneumoniae kotrimoksazolu nie należy już stosować w empirycznym leczeniu zapalenia płuc (w Polsce także około 25% szczepów S. pneumoniae izolowanych od chorych z zakażeniem układu oddechowego jest opornych na kotrimoksazol, natomiast wśród szczepów pneumokoków opornych na penicylinę odsetek ten wynosi aż 80% – przyp. konsultanta).
    ** W niektórych ośrodkach obserwuje się narastającą oporność najczęstszych patogenów dróg moczowych na kotrimoksazol. Zastosowanie kotrimoksazolu wymaga w tych przypadkach potwierdzenia wrażliwości izolatu na ten lek.
    dane wg 10. pozycji piśmiennictwa

    Wprawdzie beta–hemolizujące paciorkowce grupy A (Streptococcus pyogenes) wykazują zróżnicowaną wrażliwość na kotrimoksazol in vitro, leku tego nie należy stosować w leczeniu paciorkowcowego zapalenia gardła i migdałków. Terapia taka nie powoduje eradykacji paciorkowca ropnego z gardła, a tym samym nie zapobiega ewentualnym powikłaniom. Podobnie, mimo że wiele izolatów enterokoków in vitro jest wrażliwych na kotrimoksazol, często dochodzi do klinicznego niepowodzenia terapii. Zakażenia skóry i tkanek miękkich wywoływane przez gronkowce i paciorkowce należy leczyć lekami skuteczniejszymi od kotrimoksazolu.

    Inne zastosowania

    Zastosowanie kotrimoksazolu u chorych na ziarniniakowatość Wegenera wydłuża okres remisji choroby, zwłaszcza w przypadkach, gdy zmiany ograniczone są do płuc i nie występuje rozsiane zapalenie naczyń [11–14] (p. Med. Prakt. 10/96, s. 34 oraz 7–8/99, s. 118 – przyp. red.). Kotrimoksazol przyjmowany zapobiegawczo przez 2 lata okazał się skuteczny u pacjentów obciążonych zwiększonym ryzykiem wystąpienia samoistnego zapalenia otrzewnej. [15] Sulfonamidy są podstawowymi lekami w leczeniu zakażeń wywołanych przez Nocardia, jednak w nokardiozie płucnej i innych postaciach tej choroby często stosuje się kotrimoksazol, prawdopodobnie dlatego że jest dobrze znany lekarzom i łatwo go stosować. [16]

    Początkowy entuzjazm związany z możliwością zapobiegawczego stosowania tego leku u chorych z neutropenią w przebiegu chemioterapii jednak zmalał, ponieważ się okazało, że znaczną część zakażeń u tych chorych wywołują grzyby i oporne szczepy bakterii, a sam kotrimoksazol opó nia odnowę szpiku. Większość ekspertów uważa obecnie, że kotrimoksazolu nie należy rutynowo stosować w profilaktyce zakażeń u chorych z neutropenią [17] (p. Med. Prakt. 7–8/98, s. 165–203 – przyp. red.). Natomiast stwierdzono, że długotrwałe przyjmowanie kotrimoksazolu zmniejsza częstość zakażeń u chorych na przewlekłą chorobę ziarniniakową. [18]

    Właściwości farmakologiczne i dawkowanie

    Spośród wszystkich sulfonamidów sulfametoksazol najlepiej się nadawał do połączenia z trimetoprymem, ponieważ obydwa leki wykazują znaczne podobieństwo biodostępności i właściwości farmakodynamicznych. [1] Dobrze się wchłaniają z przewodu pokarmowego i osiągają w osoczu stężenie podobne, jak po wstrzyknięciu dożylnym. Okresy biologicznego półtrwania sulfametoksazolu i trimetoprymu w osoczu wynoszą odpowiednio 8–10 i 10 godzin. U osób z upośledzoną czynnością nerek okres półtrwania każdego z tych składników kotrimoksazolu wydłuża się do 20–30 godzin (lub więcej).

    Sulfametoksazol ulega w wątrobie częściowej acetylacji i sprzężeniu z kwasem glukuronowym, jednak większość leku występuje we krwi w postaci niesprzężonej, w 70% związanej z białkami osocza. Około 85% dawki sulfametoksazolu wykrywa się w moczu, z czego 30% stanowi lek w formie niezmienionej, a resztę – w postaci acetylowanego metabolitu. Trimetoprym jest metabolizowany jedynie w niewielkim stopniu – większość leku jest wydalana z moczem w formie niezmienionej. Niektóre metabolity wykazują aktywność biologiczną, a osiągając duże stężenia w moczu, mogą również wykazywać znaczną aktywność przeciwbakteryjną.

    Obydwa leki dobrze przenikają do większości tkanek i płynów ustrojowych, w tym również do płynu mózgowo–rdzeniowego, dlatego kotrimoksazol można stosować w niektórych przypadkach zapalenia opon mózgowo–rdzeniowych. [19,20]

    Kotrimoksazol jest dostępny w postaci tabletek i zawiesiny do stosowania doustnego oraz w formie roztworu do wstrzyknięć dożylnych. Tabletki zawierają trimetoprym i sulfametoksazol w ilości odpowiednio 80 i 400 mg lub 160 i 800 mg (w Polsce także 20 i 100 mg – przyp. red.), natomiast zawiesina w 5 ml zawiera 40 mg trimetoprymu i 200 mg sulfametoksazolu. Stężenia obu składników zostały dobrane w taki sposób, by stosunek maksymalnych stężeń trimetoprymu i sulfametoksazolu w surowicy wynosił blisko 1:20, gdyż stwierdzono, że działanie synergistyczne in vitro jest wówczas optymalne.

    Stężenia obydwu preparatów różnią się znacznie w poszczególnych tkankach i płynach ustrojowych, a ich stosunek niejednokrotnie znacznie odbiega od 1:20; wydaje się jednak, że nie ma to istotnego znaczenia klinicznego. Najczęściej stosuje się jedną tabletkę 960 mg kotrimoksazolu 2 razy dziennie przez 7–14 dni w zależności od rodzaju i ciężkości zakażenia. [6] Leczenie biegunki podróżnych i czerwonki bakteryjnej trwa zwykle 5 dni. W przypadku niepowikłanego zakażenia układu moczowego 3–dniowa terapia jest równie skuteczna jak tradycyjne leczenie przez 7–10 dni, powoduje zaś mniej skutków niepożądanych i jest znacznie tańsza [21,22] (p. Med. Prakt. 4/94, s. 44–52 oraz 5/2000, s. 107–121 – przyp. red.).

    Leczenie PCP wymaga zastosowania dużej dawki leku – zwykle 15–20 mg/kg trimetoprymu i 75–100 mg/kg sulfametoksazolu na dobę, najczęściej w 3 lub 4 dawkach podzielonych przez 21 dni. [6] Według ostatnich wytycznych US Public Health Service/Infectious Diseases Society of America w celu zapobiegania zakażeniom oportunistycznym u nosicieli HIV z grupy dużego ryzyka zachorowania na PCP, do której należą pacjenci z liczbą limfocytów CD4 <200/ul, kandydozą jamy ustnej lub gardła, gorączką o nieustalonej przyczynie utrzymującą się ponad 2 tygodnie lub z wcześniej przebytym PCP, należy stosować 1 tabletkę kotrimoksazolu (480 lub 960 mg) dziennie. [7] Alternatywnie, w celu zmniejszenia działań niepożądanych, można zastosować jedną tabletkę 960 mg 3 razy w tygodniu. [7]

    Identyczne dawki zaleca się w profilaktyce zapalenia opon mózgowo–rdzeniowych i mózgu wywoływanego przez Toxoplasma gondii. W leczeniu nokardiozy najczęściej stosuje się przez 6–12 miesięcy dawki podobne jak w pneumocystozie. [16] Kotrimoksazol jest lekiem z wyboru w terapii zakażenia Listeria monocytogenes u chorych, którzy nie tolerują penicyliny. [20] W ostatnich badaniach wykazano również skuteczność kotrimoksazolu w leczeniu zakażeń przewodu pokarmowego wywołanych przez cyklospory, izospory i inne kokcydia, które mogą być przyczyną biegunki u nosicieli HIV. [23]

    Zasady dawkowania kotrimoksazolu u dzieci zostaną przedstawione w innym artykule tej serii. Można je również znale ć w ulotce informacyjnej umieszczonej w opakowaniu leku.

    Dawkę kotrimoksazolu należy zmodyfikować u pacjentów z umiarkowaną lub ciężką niewydolnością nerek. [24] Jeżeli klirens kreatyniny wynosi 10–50 ml/min, można stosować połowę dawki standardowej co 12 godzin lub pełną dawkę standardową co 18–24 godzin. Pacjentom z klirensem kreatyniny <10 ml/min należy podawać lek w standardowej dawce co 24 godziny. Każdy ze składników kotrimoksazolu jest usuwany w czasie hemodializy, dlatego też po jej zakończeniu należy zastosować dawkę standardową, a w dniach, w których nie przeprowadza się zabiegu – częściową dawkę uzupełniającą.

    Toksyczność i działania niepożądane

    Kotrimoksazol jest na ogół dobrze tolerowany, ale w rzadkich przypadkach wywołuje zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego – nudności, wymioty, brak łaknienia i biegunkę. Reakcje nadwrażliwości, takie jak gorączka czy osutka, występują u około 3–5% leczonych, znacznie częściej stwierdza się je natomiast u nosicieli HIV. [25] Wyniki niedawno przeprowadzonych badań wskazują, że nosiciele HIV, u których kotrimoksazol wywołał reakcje niepożądane, są zagrożeni szybką progresją choroby. [26] Duża częstość działań niepożądanych u tych pacjentów może być wynikiem małej aktywności N–acetylotransferazy w wątrobie. [27] Wstępne dane z badania AIDS Clinical Trials Group Study 268 wskazują, że zastosowanie stopniowo zwiększanych dawek kotrimoksazolu może zmniejszyć częstość reakcji toksycznych. U nosicieli HIV, u których wystąpiły skórne lub inne objawy nietolerancji leku, dobre efekty daje odczulanie drogą doustną. [28–33]

    Ostatnio zaobserwowano również, że u niektórych chorych leczonych kotrimoksazolem dochodzi do hiperkalemii [34–47] (p. Med. Prakt. 7–8/96, s. 26 – przyp. red.), prawdopodobnie w wyniku zaburzenia przez trimetoprym wydzielania potasu w kanalikach dalszych. [38] Trimetoprym może również wywołać niewielkie zwiększenie stężenia kreatyniny w surowicy na skutek zahamowania jej wydzielania w kanalikach nerkowych, ale nie ma to istotnego znaczenia klinicznego. [39] Sporadycznie u pacjentów leczonych kotrimoksazolem stwierdzono także niebakteryjne zapalenie opon mózgowo–rdzeniowych i mózgu. [40–42] Warto pamiętać, że w wyjątkowych sytuacjach mogą wystąpić również bardzo poważne, a nawet śmiertelne reakcje niepożądane, takie jak: zespół Stevensa i Johnsona, toksyczna nekroliza naskórka (p. Med. Prakt. 8/92, s. 8–25 – przyp. red.), niedokrwistość aplastyczna, agranulocytoza i piorunująca martwica wątroby.

    Pod względem bezpieczeństwa stosowania w ciąży kotrimoksazol został zaklasyfikowany przez FDA do kategorii C, co oznacza potencjalne ryzyko dla płodu. Dlatego też panuje opinia, że preparat ten można stosować tylko w tych sytuacjach, w których potencjalne korzyści z jego podania zdecydowanie przewyższają ryzyko. W ulotce informacyjnej dołączonej do preparatu producent zastrzega, że ciąża i okres karmienia piersią stanowią przeciwwskazania do stosowania leku ze względu na niebezpieczeństwo wystąpienia żółtaczki jąder podkorowych i hemolizy u płodu i noworodka na skutek występującego w tym wieku niedoboru dehydrogenazy glukozo–6–fosforanowej. Kotrimoksazolu nie należy również stosować u osób uczulonych na sulfonamidy lub trimetoprym.

    Trzeba także pamiętać o możliwych interakcjach z innymi lekami. Kotrimoksazol nasila działanie warfaryny, fenytoiny oraz doustnych leków hipoglikemizujących. Może również zwiększać stężenie metotreksatu, wypierając go z połączeń z białkami osocza, i w ten sposób nasilać działania toksyczne tego leku. Kotrimoksazolu nie należy podawać chorym z niedoborem kwasu foliowego i dehydrogenazy glukozo–6–fosforanowej. Najważniejsze informacje na temat interakcji leków przeciwdrobnoustrojowych można znale ć w opublikowanej ostatnio pracy przeglądowej. [43]

    Czy należy ograniczyć stosowanie kotrimoksazolu?

    Committee on Safety of Medicines/Medicines Control Agency w Wielkiej Brytanii kilka lat temu ograniczył wskazania do stosowania kotrimoksazolu [44] – zawęził zarejestrowane wcześniej wskazania dotyczące leczenia zakażeń układu moczowego i zaostrzeń przewlekłego zapalenia oskrzeli tylko do tych przypadków, "w których wykazano wrażliwość drobnoustrojów na kotrimoksazol (...) oraz istnieją poważne przesłanki, by przypuszczać, że leczenie skojarzone przyniesie lepsze efekty niż zastosowanie jednego leku przeciwdrobnoustrojowego". Podobnymi ograniczeniami objęto również zastosowanie kotrimoksazolu w zapaleniu ucha środkowego u dzieci.

    Komitet nie zmienił natomiast wcześniejszych ustaleń na temat leczenia nokardiozy oraz zapobiegania i leczenia toksoplazmozy i pneumocystozy. Wprawdzie nie podano szczegółowego uzasadnienia wprowadzonych ograniczeń, ale można przypuszczać, że pewną rolę odegrały obawy związane z narastającą opornością drobnoustrojów, wątpliwości, czy leczenie skojarzone jest skuteczniejsze niż każdy z preparatów stosowany w monoterapii, oraz doniesienia o poważnych, a czasami nawet śmiertelnych działaniach niepożądanych leku. [45] Eksperci stwierdzili ostatnio, że "z wyjątkiem zapalenia płuc wywołanego przez Pneumocystis carinii, istnieje niewiele sytuacji, w których kotrimoksazol jest skuteczniejszy niż pojedynczy antybiotyk". [45] Wysiłki zmierzające do ograniczenia stosowania kotrimoksazolu są godne uznania, ale moim zdaniem jest to bardzo przydatny lek, który można rozsądnie wykorzystać w terapii różnych zakażeń.

    Piśmiennictwo

    1. Wormser G.P., Keusch G.T.: Trimethoprim–sulfamethoxazole in the United States. Ann. Intern. Med., 1979; 91: 420–429

    2. Finland M.: Combinations of antimicrobial drugs: trimethoprim–sulfamethoxazole. N. Engl. J. Med., 1974; 291: 624–627 [editorial]

    3. Burchall J.J.: Mechanism of action of trimethoprim–sulfamethoxazole. II. J. Infect. Dis., 1973; 128 (suppl.): 437–441

    4. Huovinen P.: Increases in rates of resistance to trimethoprim. Clin. Infect. Dis., 1997; 24 (suppl. 1): S63–S66

    5. Gupta K., Scholes D., Stamm W.E.: Increasing prevalence of antimicrobial resistance among uropathogens causing acute uncomplicated cystitis in women. JAMA, 1999; 281: 736–738

    6. Bactrim. In: Physicians' desk reference. 52nd ed. Montvale, NJ, Medical Economics, 1998: 2438–2440

    7. Centers for Disease Control and Prevention: 1997 USPHS/IDSA guidelines for the prevention of opportunistic infections in persons infected with human immunodeficiency virus. MMWR Morb. Mortal. Wkly Rep., 1997; 46 (RR–12): 1–46

    8. Yale S.H., Limper A.H.: Pneumocystis carinii pneumonia in patients without acquired immunodeficiency syndrome: associated illnesses and prior corticosteroid therapy. Mayo Clin. Proc., 1996; 71: 5–13

    9. Sepkowitz K.A.: Pneumocystis carinii pneumonia without acquired immunodeficiency syndrome: who should receive prophylaxis? Mayo Clin. Proc., 1996; 71: 102–103

    10. Lundstrom T.S., Sobel J.D.: Vancomycin, trimethoprim–sulfamethoxazole, and rifampin. Infect. Dis. Clin. North Am., 1995; 9: 747–767

    11. Stegeman C.A., Tervaert J.W.C., de Jong P.E., Kallenberg C.G.M.: Trimethoprim–sulfamethoxazole (co–trimoxazole) for the prevention of relapses of Wegener's granulomatosis. N. Engl. J. Med., 1996; 335: 16–20

    12. DeRemee R.A.: Empiricism and Wegener's granulomatosis. N. Engl. J. Med., 1996; 335: 54–55 [editorial]

    13. Reinhold–Keller E., De Groot K., Rudert H., Nolle B., Heller M., Gross W.L.: Response to trimethoprim/sulfamethoxazole in Wegener's granulomatosis depends on the phase of disease. QJM, 1996; 89: 15–23

    14. Stegeman C.A., Cohen Tervaert J.W., Kallenberg C.G.: Co–trimoxazole and Wegener's granulomatosis: more than a coincidence? Nephrol. Dial. Transplant., 1997; 12: 652–655 [editorial]

    15. Singh N., Gayowski T., Yu V.L., Wagener M.M.: Trimethoprim–sulfamethoxazole for the prevention of spontaneous bacterial peritonitis in cirrhosis: a randomized trial. Ann. Intern. Med., 1995; 122: 595–598

    16. Lerner P.I.: Nocardiosis. Clin. Infect. Dis., 1996; 22: 891–903

    17. Hughes W.T., Armstrong D., Bodey G.P., Brown A.E., Edwards J.E., Feld R., et al. (Infectious Diseases Society of America): 1997 guidelines for the use of antimicrobial agents in neutropenic patients with unexplained fever. Clin. Infect. Dis., 1997; 25: 551–573

    18. Gonzales L.A., Hill H.R.: Advantages and disadvantages of antimicrobial prophylaxis in chronic granulomatous disease of childhood. Pediatr. Infect. Dis. J., 1988; 7: 83–85

    19. Levitz R.E., Quintiliani R.: Trimethoprim–sulfamethoxazole for bacterial meningitis. Ann. Intern. Med., 1984; 100: 881–890

    20. Lorber B.: Listeriosis. Clin. Infect. Dis., 1997; 24: 1–9

    21. Stamm W.E., Hooton T.M.: Management of urinary tract infections in adults. N. Engl. J. Med., 1993; 329: 1328–1334

    22. Hooton T.M., Winter C., Tiu F., Stamm W.E.: Randomized comparative trial and cost analysis of 3–day antimicrobial regimens for treatment of acute cystitis in women. JAMA, 1995; 273: 41–45

    23. Goodgame R.W.: Understanding intestinal spore–forming protozoa: cryptosporidia, microsporidia, isospora, and cyclospora. Ann. Intern. Med., 1996; 124: 429–441

    24. Aronoff G.R., Berns J.S., Brier M.E., Golper T.A., Morrison G., Singer I., et al.: Drug prescribing in renal failure: dosing guidelines for adults. 4th ed. Philadelphia, American College of Physicians–American Society of Internal Medicine, 1999

    25. Lee B.L.: Drug interactions and toxicities in patients with AIDS. In: Sande M.A., Volberding P.A., eds: The medical management of AIDS. 5th ed. Philadelphia, Saunders, 1997: 125–142

    26. Veenstra J., Veugelers P.J., Keet I.P., van der Ven A.J., Miedema F., Lange J.M., et al.: Rapid disease progression in human immunodeficiency virus type 1–infected individuals with adverse reactions to trimethoprim–sulfamethoxazole prophylaxis. Clin. Infect. Dis., 1997; 24: 936–941

    27. Smith C.L., Brown I., Torraca B.M.: Acetylator status and tolerance of high–dose trimethoprim–sulfamethoxazole therapy among patients infected with human immunodeficiency virus. Clin. Infect. Dis., 1997; 25: 1477–1478

    28. Gluckstein D., Ruskin J.: Rapid oral desensitization to trimethoprim–sulfamethoxazole (TMP–SMZ): use in prophylaxis for Pneumocystis carinii pneumonia in patients with AIDS who were previously intolerant to TMP–SMZ. Clin. Infect. Dis., 1995; 20: 849–853

    29. Nguyen M.T., Weiss P.J., Wallace M.R.: Two–day oral desensitization to trimethoprim–sulfamethoxazole in HIV–infected patients. AIDS, 1995; 9: 573–575

    30. Cortese L.M., Soucy D.M., Endy T.P.: Trimethoprim/sulfamethoxazole desensitization. Ann. Pharmacother., 1996; 30: 184–186

    31. Belchi–Hernandez J., Espinoza–Parra F.J.: Management of adverse reactions to prophylactic trimethoprim–sulfamethoxazole in patients with human immunodeficiency virus infection. Ann. Allergy Asthma Immunol., 1996; 76: 355–358

    32. Palusci V.J., Kaul A., Lawrence R.M., Haines K.A., Kwittken P.L.: Rapid oral desensitization to trimethoprim–sulfamethoxazole in infants and children. Pediatr. Infect. Dis. J., 1996; 15: 456–460

    33. Caumes E., Guermonprez G., Lecomte C., Katlama C., Bricaire F.: Efficacy and safety of desensitization with sulfamethoxazole and trimethoprim in 48 previously hypersensitive patients infected with human immunodeficiency virus. Arch. Dermatol., 1997; 133: 465–469

    34. Greenberg S., Reiser I.W., Chou S.Y., Porush J.G.: Trimethoprim–sulfamethoxazole induces reversible hyperkalemia. Ann. Intern. Med., 1993; 119: 291–295

    35. Alappan R., Perazella M.A., Buller G.K.: Hyperkalemia in hospitalized patients treated with trimethoprim–sulfamethoxazole. Ann. Intern. Med., 1996; 124: 316–320

    36. Perazella M.A., Mahnensmith R.L.: Trimethoprim–sulfamethoxazole: hyperkalemia is an important complication regardless of dose. Clin. Nephrol., 1996; 46: 187–192

    37. Ellison D.H.: Hyperkalemia and trimethoprim–sulfamethoxazole. Am. J. Kidney Dis., 1997; 29: 959–962

    38. Velázquez H., Perazella M.A., Wright F.S., Ellison D.H.: Renal mechanism of trimethoprim–induced hyperkalemia. Ann. Intern. Med., 1993; 119: 296–301

    39. Naderer O., Nafziger A.N., Bertino J.S. Jr: Effects of moderate–dose versus high–dose trimethoprim on serum creatinine and creatinine clearance and adverse reactions. Antimicrob. Agents Chemother., 1997; 41: 2466–2470

    40. Pashankar D., McArdle M., Robinson A.: Co–trimoxazole induced aseptic meningitis. Arch. Dis. Child., 1995; 73: 257–258

    41. Blumenfeld H., Cha J.H., Cudkowicz M.E.: Trimethoprim and sulfonamide–associated meningoencephalitis with MRI correlates. Neurology, 1996; 46: 556–558

    42. Jurado R., Carpenter S.L., Rimland D.: Case reports: trimethoprim–sulfamethoxazole–induced meningitis in patients with HIV infection. Am. J. Med. Sci., 1996; 312: 27–29

    43. Gregg C.R.: Drug interactions and anti–infective therapies. Am. J. Med., 1999; 106: 227–237

    44. Committee on the Safety of Medicines/Medicines Control Agency: Revised indications for co–trimoxazole (Septrin, Bactrim, various generic preparations). Curr. Probl. Pharmacovigil., 1995; 21: 6 

    45. Co–trimoxazole use restricted. Drug Ther. Bull., 1995; 33: 92–93



    Opublikowano w czasopiśmie Medycyna Praktyczna 7–8/2000 i Medycyna Praktyczna - Pediatria 6/2000

    Poleć:
    Udostępnij:

    O tym się mówi

    • Neumann: Nie bójmy się zmian
      Ta reforma budzi emocje i obawy, ale wprowadzać ją będziemy spokojnie. Jeżeli znajdziemy jakieś miejsca, które należy poprawić, zostaną poprawione, ale zróbmy ten pierwszy krok, tak ważny dla pacjentów – zaapelował do lekarzy wiceminister zdrowia Sławomir Neumann
    • Krajewski: O co walczy PZ
      Lekarze POZ obawiają się wziąć odpowiedzialność za propagandowe, ministerialno-rządowe obietnice składane pacjentom ich kosztem. Restrykcyjne kontrakty z NFZ, w intencji ministra oparte na mafijnej zasadzie „propozycji nie do odrzucenia”, mogą jednak pozostać niepodpisane – pisze Jacek Krajewski.
    • Przejrzystość dobrowolna
      Prywatność jest dobrem, z którego nie powinniśmy rezygnować. Z drugiej strony w dyskusji o relacji lekarzy z przemysłem padają ważne argumenty przemawiające na rzecz większej przejrzystości – mówi dr hab. Romuald Krajewski, wiceprezes NRL.
    • Niepokój w małych szpitalach
      Na tle konfliktu między lekarzami rodzinnymi a Ministerstwem Zdrowia tli się jeszcze jeden spór: dyrektorzy szpitali powiatowych zastanawiają się, czy w ogóle podpisywać umowy na 2015 rok.