×
COVID-19: wiarygodne źródło wiedzy

Dieta w chorobie Parkinsona

dr n. med. Dominika Wnęk, dietetyk

Choroba Parkinsona dotyczy ośrodkowego układu nerwowego i powoduje obumieranie komórek nerwowych znajdujących się w części mózgu zwanej istotą czarną. Jej objawy, takie jak drżenie kończyn, sztywność mięśni i spowolnienie ruchów wynikają ze zniszczenia komórek nerwowych produkujących dopaminę. Substancja ta jest neuroprzekaźnikiem, który wpływa na aktywność ruchową, a także uczestniczy w procesach emocjonalnych i motywacyjnych.


Fot. pixabay.com

Wprawdzie nie istnieje dieta, która może zapobiec rozwojowi choroby Parkinsona lub powstrzymać jej postęp, odpowiedni sposób odżywiania stanowi jednak ważny element jej terapii. Należy również pamiętać, że skuteczność leczenia jednym z najczęściej stosowanych w chorobie Parkinsona leków – lewodopą – w znacznym stopniu jest uzależniona od szybkości jej wchłaniania oraz obecności czynników zaburzających ten proces, a zatem także od diety stosowanej przez chorego. Lewodopa jako aminokwas konkuruje we wchłanianiu i przechodzeniu przez barierę krew–mózg z innymi aminokwasami, pochodzącymi z białka pokarmu. W takiej sytuacji najlepiej przyjmować lek 30 minut przed posiłkiem lub co najmniej 2 godziny po nim.

Właściwa dieta zapewnia skuteczne działanie leków, wpływa na dobre samopoczucie chorego oraz warunkuje utrzymanie właściwej masy ciała. Istotny problem u pacjentów z chorobą Parkinsona stanowi niedożywienie. Szacuje się, że występuje ono u 15–24% chorych. U połowy chorych utrata masy ciała jest obserwowana już w pierwszych latach choroby.

Niedożywienie jest spowodowane zarówno trudnościami w posługiwaniu się sztućcami, jak i częstym współwystępowaniem depresji, która zazwyczaj wiąże się z brakiem apetytu. Ponadto znacząca część energii chorego wydatkowana jest na ruchy mimowolne, czyli drżenie mięśni oraz zwiększone napięcie mięśniowe.

Inny problem, który może wystąpić w tej grupie chorych, to zaburzenia pracy przewodu pokarmowego – zbyt szybkie odczuwanie sytości oraz częste zaparcia.

Dieta z redystrybucją białka

U pacjentów, u których obserwuje się wyraźne fluktuacje ruchowe (co oznacza, że pacjent w sposób bardzo szybki i nieprzewidywalny przechodzi z fazy optymalnej sprawności do nasilonych zaburzeń ruchowych) zaleca się, aby przyjmowanie lewodopy było uzależnione od spożycia białka w diecie. Konieczność stosowania diety z redystrybucją białka spowodowana jest faktem, że lewodopa ma strukturę chemiczną zbliżoną do innych aminokwasów przyjmowanych z pożywieniem. W związku z tym dochodzi do konkurencji z aminokwasami pochodzącymi z żywności, co w konsekwencji prowadzi do zaburzeń jej wchłaniania i transportu przez barierę krew–mózg.

W praktyce oznacza to ograniczenie białka w godzinach porannych i popołudniowych, a spożywanie produktów bogatobiałkowych w godzinach wieczornych. Od godzin porannych do późnych godzin popołudniowych całkowita ilość białka nie powinna przekraczać 7–10g (co stanowi około 10% zapotrzebowania na białko). Nie zmienia to faktu, że nadal należy przestrzegać zaleceń dotyczących dobowego spożycia białka, które powinno wynosić co najmniej 1 g/kg aktualnej masy ciała. Badania wskazują, że taka redystrybucja białka poprawia funkcje ruchowe i wpływa na wydłużenie czasu, w którym pacjent ma optymalną sprawność ruchową. Dlatego też rekomenduje się ją na początku choroby oraz u wszystkich chorych w zaawansowanym stadium z obecnością fluktuacji ruchowych.

Niezwykle ważne jest, by pacjent stale podlegał monitorowaniu pod względem żywieniowym. Pozwoli to na zmniejszenie ryzyka niedożywienia i ewentualnych niedoborów składników mineralnych.

Elementy diety korzystne w chorobie Parkinsona

Witaminy antyoksydacyjne

Badania epidemiologiczne wskazują, że ryzyko rozwoju choroby Parkinsona zmniejsza duże spożycie surowych warzyw i owoców, stanowiących źródło przeciwutleniaczy. Przeciwutleniacze, takie jak witamina C, ß-karoten czy witamina E neutralizują wolne rodniki, które sprzyjają chorobom neurodegeneracyjnym.

W badaniach dotyczących suplementacji przeciwutleniaczami u osób z chorobą Parkinsona nie uzyskano jednoznacznych wyników, z całą pewnością jednak można polecić dietę, która dostarcza je z naturalnych źródeł, czyli z warzyw i owoców.

Tabela. Warzywa i owoce stanowiące dobre źródło witamin przeciwutleniających
warzywaowoce
witamina C brukselka, chrzan, jarmuż, papryka czerwona i zielona, natka pietruszki, szpinak, kalafior, kalarepa porzeczki czarne, truskawki, poziomki, kiwi, cytryna, grejpfrut, pomarańcza
ß-karoten marchew, natka pietruszki, jarmuż, szpinak, szczaw, szczypiorek, papryka czerwona, boćwina morele, melony, brzoskwinie, śliwki
witamina E natka pietruszki, papryka czerwona i zielona, kapusta włoska, czerwona i biała czarne jagody, nektarynki, awokado

Kwasy tłuszczowe omega 3

Uważa się, że kwasy tłuszczowe omega 3, których bogate źródło stanowią ryby, mogą zmniejszać ryzyko chorób neurodegeneracyjnych, do których zalicza się chorobę Parkinsona. Szczególnie korzystny jest kwas dokozaheksaenowy (DHA), niezbędny do prawidłowego wzrostu i funkcjonowania mózgu. Ponadto DHA chroni neurony przed cytotoksycznością. W jednym z badań stwierdzono, że suplementacja kwasami omega 3 zmniejszała ryzyko depresji w tej grupie chorych.

Jak powinna się odżywiać osoba z chorobą Parkinsona?

Przede wszystkim należy pamiętać o różnorodności spożywanych pokarmów. Dieta powinna zaspokoić zapotrzebowanie zarówno na białka oraz tłuszcze, jak i węglowodany.

Podstawę dobrze skomponowanej diety stanowią warzywa i owoce oraz pełnoziarniste produkty zbożowe, takie jak: pieczywo razowe, pieczywo graham, grube kasze (gryczana, jęczmienna, pęczak) oraz płatki (owsiane, jęczmienne, żytnie).

W codziennej diecie powinny się także znaleźć chude produkty nabiałowe: jogurty, kefiry, maślanki, najlepiej naturalne, nie zaś owocowe, oraz sery twarogowe. Z powodzeniem można do nich dodać świeże owoce.

Z produktów dostarczających białko do diety warto włączyć chude gatunki mięs (chuda wołowina, cielęcina, kurczak, indyk). W diecie nie powinno zabraknąć wielonienasyconych kwasów tłuszczowych omega 3, których najlepszym źródłem są ryby, zwłaszcza ryby morskie, takie jak: łosoś, tuńczyk, śledź czy makrela. Dobrym źródłem białka są również jajka oraz nasiona roślin strączkowych.

Codzienne problemy chorych

Niektóre problemy, które dotykają osób z chorobą Parkinsona, można ograniczyć, pamiętając o kilku zasadach. Poniżej znajduje się tabela wskazująca, jak sobie radzić z najczęstszymi utrudnieniami w życiu codziennym.

Tabela. Częste problemy i sposoby ich pokonania
Trudności związane z krojeniem pokarmów
  • aby talerz się nie ślizgał, należy korzystać z antypoślizgowych podkładek wykonanych z gumy, a nie z materiału
  • aby jedzenie nie zsuwało się z talerza, należy używać głębokich talerzy
  • jeśli to możliwe, należy spożywać pokarm niewymagający krojenia lub poprosić bliskich o pomoc
  • należy używać sztućców z pogrubionymi uchwytami lub z uchwytami gumowymi, które trudniej się wyślizgują z ręki
Trudności w połykaniu
  • nie należy się spieszyć podczas jedzenia
  • należy brać do ust niewielkie kęsy, gryźć je dokładnie i ostrożnie przełykać
  • o ile to możliwe, należy przygotowywać posiłki łatwe do pogryzienia i połknięcia
  • zawsze należy połknąć kęs, który ma się w ustach, a dopiero potem sięgać po następny
  • należy przełknąć nadmiar śliny przed włożeniem jedzenia do ust
  • dozwolone jest popijanie podczas posiłków, jeśli połykanie wydaje się wtedy łatwiejsze
Szybko się pojawiające uczucie sytości
  • należy zaplanować kilka mniejszych posiłków dziennie (nie 3 większe, a nawet 6 mniejszych posiłków na dzień)
  • jedzenie w towarzystwie i rozmowa może odwracać uwagę od szybko pojawiającego się uczucia sytości
Zaparcia
  • należy dostarczać odpowiednią ilość płynów (powyżej 2 l/dobę)
  • umiarkowana aktywność fizyczna usprawnia perystaltykę jelit
  • należy zwiększyć ilość błonnika pokarmowego w diecie powyżej 25g/dobę, spożywając pełnoziarniste produkty zbożowe, nasiona roślin strączkowych, surowe warzywa i owoce

Piśmiennictwo:

Karbowniczek A., Sienkiewicz-Jarosz H., Czernuszenko A. i wsp.: Leczenie żywieniowe w neurologii – stanowisko interdyscyplinarnej grupy ekspertów. Cześć II. Rola żywienia w chorobie Parkinsona. Polski Przegląd Neurologiczny 2018; 14 (3): 117–130.
Da Silva T.M., Munhoz R.P., Alvarez C. i wsp.: Depression in Parkinson’s disease: a double-blind, randomized, placebo-controlled pilot study of omega-3 fatty-acid supplementation. J. Affect. Disord. 2008; 111: 351–359.
Okubo H., Miyake Y., Sasaki S. i wsp.: Dietary patterns and risk of Parkinson's disease: a case-control study in Japan. Eur. J. Neurol. 2012; 19 (5): 681–688.
Palacios N., Gao X., McCullough M.L. i wsp.: Caffeine and risk of Parkinson's disease in a large cohort of men and women. Mov. Disord. 2012; 27 (10): 1276–1282.
Żywienie w chorobie Parkinsona. Praktyczny poradnik dla pacjentów. Wyd. Fundacja „Żyć z chorobą Parkinsona”, Warszawa 2007

dr n. med. Dominika Wnęk
Dietetyk, wieloletni pracownik Zakładu Biochemii Klinicznej UJ CM oraz aktywny uczestnik trzech ramowych programów Unii Europejskiej: Lipgene, NuGO oraz Bioclaims. Wielokrotny wykładowca w ramach kursów doskonalących dla dietetyków realizowanych przez Polskie Towarzystwo Dietetyki.
Zainteresowania badawcze skupiają się głównie na zagadnieniach dotyczących otyłości i wpływu składników diety na ekspresję genów i procesy komórkowe (nutrigenomika). Swoje doświadczenie w leczeniu otyłości zdobywała, pracując w Poradni Leczenia Zaburzeń Lipidowych i Otyłości, działającej przy Zakładzie Biochemii Klinicznej UJ CM oraz jako uczestniczka licznych kursów i konferencji organizowanych w kraju i za granicą.
Obecnie związana jest z wydawnictwem Medycyna Praktyczna, gdzie pełni funkcję redaktora w serwisie „Dieta i ruch”.
19.05.2021
Wybrane treści dla Ciebie:

Przychodnie i gabinety lekarskie w pobliżu

Zachorowania w Polsce - aktualne dane

Covid - aktualne dane
Doradca Medyczny
  • Czy mój problem wymaga pilnej interwencji lekarskiej?
  • Czy i kiedy powinienem zgłosić się do lekarza?
  • Dokąd mam się udać?
+48

w dni powszednie od 8.00 do 18.00
Cena konsultacji 12 zł

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Poradnik świadomego pacjenta

  • Wyjątkowe sytuacje. Towarzyszenie osobie chorej na COVID-19
    Czy szpital może odmówić zgody na towarzyszenie hospitalizowanemu dziecku? Jak uzyskać zgodę na towarzyszenie osobie, która umiera w szpitalu z powodu COVID-19?
    Na pytania dotyczące pobytu w szpitalu podczas pandemii koronawirusa odpowiada Rzecznik Praw Pacjenta, Bartłomiej Łukasz Chmielowiec.
  • Wyjątkowe sytuacje. Kiedy chorujesz na COVID-19
    Czy chory na COVID-19 może wyjść ze szpitala na własne żądanie? Jak zapewnić sobie prawo do niezastosowania intubacji. Na pytania dotyczące pobytu w szpitalu podczas pandemii koronawirusa odpowiada Rzecznik Praw Pacjenta, Bartłomiej Łukasz Chmielowiec.