Jakie glikokortykosteroidy można stosować na skórę w przypadku nieskuteczności diety eliminacyjnej u małego dziecka chorego na atopowe zapalenie skóry? Jakie postaci leku są najodpowiedniejsze i jak długo można je bezpiecznie stosować na zmiany zlokalizowane na twarzy?

Podstawą odpowiedniego postępowania u chorego na AZS – oprócz diety eliminacyjnej, która może mieć znaczenie zwłaszcza w okresie niemowlęcym – jest odpowiednie nawilżanie i ochrona skóry dziecka, szczególnie twarzy, ponieważ skóra w tej okolicy jest najbardziej narażona na wysychanie oraz kontakt z czynnikami drażniącymi (choćby enzymami proteolitycznymi zawartymi w ślinie). Na policzkach i brodzie małych dzieci chorych na AZS, zwłaszcza niemowląt, łatwo rozwijają się ostre, sączące i nadżerkowe zmiany. Zgodnie ze starą zasadą dermatologiczną „mokre na mokre”, w tej fazie choroby należy stosować okłady wysuszające z 1–2% roztworu kwasu bornego (nakładać co 3 h i pozostawiać na 30 min) albo 1–2% roztworu wodnego metylorozaniliny (fiolet goryczki, pioktanina [2 razy/24 h przez 1–3 dni]) aż do ustąpienia sączenia z wykwitów. Dopiero wtedy można zastosować miejscowo leki o działaniu przeciwzapalnym.

Do końca 3.–4. miesiąca życia, a więc w okresie nasilonego łojotoku, najlepiej stosować 2 razy na dobę leki o działaniu przeciwbakteryjnym, przeciwgrzybiczym i przeciwzapalnym (np. klotrimazol lub Vratizolin), a po ukończeniu 4. miesiąca życia GKS o małej sile działania (hydrokortyzon i prednizolon o stężeniu 0,3–0,5% w preparatach recepturowych, np. na gotowym podłożu typu Clobaza, Cutibaza, Dermobaza, Diprobase, Elo-baza, Hascobaza, Lekobaza, Nova-baza, Nanobase lub gotowe kremy zawierające flutikazon, hydrokortyzon, prednizolon, ewentualnie mometazon [p. pyt.]). W celu uzyskania widocznej poprawy wystarczy prawidłowo smarować skórę raz na dobę przez 5–7 dni. Podstawowym objawem pomocnym w ocenie skuteczności leczenia jest świąd, po ustąpieniu którego można stopniowo zmniejszać częstość aplikowania leku (tzw. leczenie przerywane co drugi lub trzeci dzień). Nagłe przerwanie leczenia może spowodować nawrót zmian.

Miesięcznie u niemowląt nie należy stosować na całą powierzchnię ciała więcej niż 15 g GKS (typowa pojemność 1 tuby kremu). Należy także pamiętać o umiarkowanym (tzn. pokrywanie jedną warstwą) stosowaniu środków zmiękczających i nawilżających skórę. Takie postępowanie pozwala osiągnąć dobry stan kliniczny. (2013, 2014)

Piśmiennictwo

1. Charman C., Williams H.: The use of corticosteroids and corticosteroid phobia in atopic dermatitis. Clin. Dermatol., 2003; 21: 193–200
2. Goodyear H., Spowart K., Harper J.: “Wet-wrap” dressings for the treatment of atopic eczema in children. Br. J. Dermatol., 1999; 125: 604
3. Queille C., Pommarede R., Saurat J.-H.: Efficacy versus systemic effects of six topical steroids in the treatment of atopic dermatitis of childhood. Pediatr. Dermatol., 1984; 1: 246–253
4. Schnopp C., Holtmann C., Stock S. i wsp.: Topical steroids under wet-wrap dressings in atopic dermatitis – a vehicle-controlled trial. Dermatology, 2002; 204: 56–59