Korzystając ze stron oraz aplikacji mobilnych Medycyny Praktycznej, wyrażasz zgodę na używanie cookies zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki oraz zgodnie z polityką Medycyny Praktycznej dotyczącą plików cookies.
28 listopada 2014 roku
poczta
zaloguj się
 
medycyna praktyczna dla lekarzy
 

Gentamycyna

13.01.2004
prof. dr hab. med. Edward Rudzki
Klinika Dermatologiczna AM w Warszawie

Przypadek 1.

Jedynaczka lat 17. Żadne z rodziców nigdy nie było uczulone. Jednak w rodzinie matki obserwowano wiele przypadków chorób atopowych. Babka dziewczynki całe życie cierpiała na astmę oskrzelową, a spośród jej siedmiorga dzieci dwoje przechodziło atopowe zapalenie skóry, jedno – całoroczny nieżyt nosa, jedno – astmę, a u jednego wystąpił ciężki wstrząs po penicylinie. U przedstawianej dziewczynki około 3. roku życia spostrzeżono atopowe zapalenie skóry. Zmiany miały przebieg łagodny, latem całkowicie ustępowały, ale zimą ogniska rumieniowo-wysiękowe w zgięciach łokciowych i kolanowych nawracały. Od 13. roku życia dziewczynka zaczęła cierpieć na zapalenie spojówek, pojawiające się około czerwca i utrzymujące się całe lato. Objawy nieżytu nosa obserwowano rzadko, i nie sprawiały one chorej większych dolegliwości. Zapalenie spojówek cofało się prawie całkowicie w czasie deszczu i w okresie pobytu nad morzem. Ze względu na sezonowość zmian pediatrzy podejrzewali uczulenie na pyłek traw. Przez 3 kolejne lata w chwili rozpoczęcia się roku szkolnego chora nie miała żadnych objawów ocznych. W ostatnim roku jednak we wrześniu objawy zapalenia spojówek się nie cofnęły, i pacjentka wciąż otrzymywała m.in. maść do oczu zawierającą octan hydrokortyzonu i siarczan neomycyny. Próby punktowe wykazały jedynie silną nadwrażliwość na pyłek traw, co nie tłumaczyło utrzymywania się zapalenia spojówek w listopadzie. Wykonano więc próby kontaktowe i uzyskano dodatni wynik z dwoma antybiotykami aminoglikozydowymi: gentamycyną i neomycyną. Pierwszy z tych leków pacjentka niekiedy stosowała z powodu atopowego zapalenia skóry, od 2 lat bardzo często w postaci maści do oczu. Leczenia gentamycyną rodzice nie mogli sobie przypomnieć.

Przypadek 2.

Dziewczynka lat 12. W ciągu ostatnich 2 lat trzykrotnie przechodziła zapalenie płuc i otrzymywała kilka antybiotyków, głównie penicylinę i streptomycynę. W czasie drugiego z tych epizodów podano także dwa wstrzyknięcia gentamycyny. Dotychczasowe leczenie znosiła dobrze. W rok później ponownie wystąpił wzrost ciepłoty ciała, a opukowo stwierdzono wysięk w lewej jamie opłucnej. Podano 600 000 j. penicyliny benzylowej, a 30 minut później domięśniowo pół ampułki gentamycyny (Gentamycin, Polfa). Po tej drugiej iniekcji chora natychmiast poczuła się źle, a tętno było bardzo słabo napięte. Niezwłocznie wstrzyknięto domięśniowo 1 mg Adrenalinum (Polfa) i 200 mg Hydrocortisonum hemisuccinatum (Polfa); w tym momencie ciśnienie krwi wynosiło 50/30 mm Hg. Po 40 minutach wszystkie objawy anafilaksji ustąpiły. Oczywiście leczenia gentamycyną nie kontynuowano.

Przypadek 3.

Mężczyzna lat 76. Od kilkudziesięciu lat miał żylaki podudzi, a od około 10 lat obustronny wyprysk podudzi. Okresowo występowały też niezbyt głębokie owrzodzenia podudzi. Ostatnio jedno z nich zaczęło się powiększać i stało się bardzo bolesne. Badanie bakteriologiczne wykazało zakażenie Pseudomonas aeruginosa. Ponieważ kilkudniowe leczenie kremem z gentamycyną nie dało żadnego wyniku, antybiotyk ten podano dożylnie. Już po pierwszej iniekcji nastąpiło uogólnienie wyprysku. Leczenie przerwano i zaczęto stosować miejscowo silne steroidy. Kiedy nastąpiła poprawa, u chorego wykonano próby kontaktowe; stwierdzono dodatnie wyniki prób płatkowych z neomycyną i gentamycyną.

Komentarz

U każdego z omawianych pacjentów alergia na gentamycynę różniła się nie tylko obrazem klinicznym, ale także odmiennym mechanizmem patogenetycznym. W przypadku 2. obserwowano dość łagodny wstrząs anafilaktyczny. Powikłanie takie jest rzadkie. W przypadku 1. alergia na gentamycynę była związana z czwartym mechanizmem Gella i Coombsa; powikłała wcześniejsze zmiany atopowe i stała się powodem utrzymywania się zapalenia spojówek poza okresem pylenia uczulających traw. Oprócz tego u omawianej chorej nadwrażliwość na gentamycynę była najprawdopodobniej odczynem krzyżowym na wcześniej istniejącą alergię na neomycynę, na pewno spowodowaną przez stosowaną maść zawierającą ten antybiotyk, ale może również na istniejącą już dawniej w wyniku leczenia tym antybiotykiem aminoglikozydowym atopowego zapalenia skóry. Odczyny krzyżowe są także prawdopodobnie w przypadku 3., gdyż owrzodzenia i wyprysk podudzi były prawie na pewno leczone przez lata lekami zewnętrznymi zawierającymi neomycynę. Nie jest to jednak całkiem oczywiste, bo pacjent przez krótki czas otrzymywał miejscowo także gentamycynę. Na podkreślenie zasługuje fakt, że dożylne wstrzyknięcie gentamycyny nie spowodowało wystąpienia objawów anafilaksji, lecz uogólnienie wyprysku. Zmiany takie nazywane są „układowym wypryskiem kontaktowym” (systemic contact dermatitis), a w oparciu o wykrywane niekiedy kompleksy antygen-przeciwciało wyrażano przypuszczenie, że czynny jest wówczas trzeci mechanizm Gella i Coombsa, co pozostaje jednak tylko hipotezą.

Charakterystyka alergenu

Odczyny anafilaktyczne po gentamycynie nie są częste i obserwuje się je głównie w postaci wstrząsu po dożylnym podaniu tego leku. Jednak mogą one przebiegać groźnie i w Polsce opisano taki przypadek u kilkuletniego chłopca, u którego doszło do zgonu. Wysiewy pokrzywki czy napady duszności zdarzają się u leczonych gentamacyną zupełnie wyjątkowo.

Częstym powikłaniem są natomiast zaostrzenia wyprysku. Obserwowano je głównie jako odczyny krzyżowe u osób wcześniej leczonych neomycyną. Oba te antybiotyki wykazują duże podobieństwo w budowie chemicznej. We własnym materiale, testując gentamycyną 5000 kolejnych chorych na wyprysk, otrzymaliśmy dodatni wynik próby płatkowej z omawianym antybiotykiem prawie u 2% badanych. Jednak ogromna część tych pacjentów była nadwrażliwa także na neomycynę, która dla większości osób uczulonych na oba te antybiotyki (być może nawet prawie dla wszystkich) była pierwotnym alergenem. Klinicznie alergię kontaktową na gentamycynę obserwuje się pod postacią „zwykłego” a znacznie rzadziej „układowego” wyprysku. W tym drugim wypadku poza rozsianymi zmianami skórnymi może występować wzrost ciepłoty ciała, bóle głowy i stawów, nudności lub gorączka oraz białkomocz.

Poza ośrodkami specjalistycznymi wykonanie prób kontaktowych z gentamycyną nie zawsze jest łatwe. W pewnym stopniu mogą je zastępować próby ze zmniejszonymi stężeniami neomycyny (1%, 5% lub 10%; dawką zalecaną dla wszystkich badanych jest stężenie 20%). Im mniejsze stężenie neomycyny, na które pacjent jest uczulony, tym większe istnieje prawdopodobieństwo odczynów krzyżowych z innymi antybiotykami aminoglikozydowymi, w tym także z gentamycyną.

O tym się mówi

  • Uczelnie medyczne nie chcą konkurencji
    To już pewne: dwie uczelnie niemedyczne – Uniwersytet Jana Kochanowskiego z Kielc i Uniwersytet Rzeszowski – od przyszłego roku zaczną kształcić lekarzy. Na ostatniej prostej jest Uniwersytet Zielonogórski. Uczelnie medyczne protestują, obawiając się odpływu pieniędzy i kadry - pisze "Dziennik Gazeta Prawna".
  • Wyniki wyborów wstrzymają pakiet?
    Co wspólnego mają wybory samorządowe z pakietem onkologicznym? Mogą mieć, i to bardzo dużo. Już kilka godzin po ogłoszeniu sondażowych wyników prominentni politycy PO zaczęli mówić o konieczności pilnego przeglądu planów ministerstw.
  • Przełom w sprawie refundacji leków?
    Narodowy Fundusz Zdrowia nie może żądać od lekarza zwrotu pieniędzy za leki przepisane na błędnie wypełnionej recepcie, jeśli pacjentowi naprawdę były potrzebne - orzekł Sąd Najwyższy.
  • Nieodrobiona lekcja refundacyjna
    Nawet jeśli MZ zdąży z wydaniem rozporządzeń, a NFZ - zarządzeń do pakietu onkologicznego, świadczeniodawcy nie będą mieć szans zapoznania się z nowymi przepisami z odpowiednim wyprzedzeniem i zaplanowania działań w zmienionej rzeczywistości prawnej.
  • REKLAMA
    Mechanizm działania i metabolizm winpocetyny – dawki terapeutyczne

    Winpocetyna jest związkiem o złożonym mechanizmie działania, wynikającym z wielu mechanizmów farmakologicznych. Efekt terapeutyczny wywołuje blokowanie kanałów Na+, Ca2+, blokowanie fosfodiesterazy 1 (PDE1), łączenie się z receptorami glutaminowymi NMDA i AMPA oraz ich blokowanie, a także blokowanie wychwytu zwrotnego adenozyny.
    Dowiedz się więcej.
    Partner portalu lekforte.pl Cavinton®Forte