U kobiet objawy choroby Fabry’ego często pozostają nierozpoznane

W najnowszym artykule przeglądowym (Hopkin R.J. i wsp. Orphanet Journal of Rare Diseases 2025; 20:433) opisano przebieg i następstwa choroby Fabry'ego u kobiet, porównując częstość i nasilenie poszczególnych objawów z populacją ogólną. Autorzy podkreślają, że u kobiet nosicielek kwariantów patogennych genu GLA często dochodzi do rozwoju istotnych klinicznie zmian wielonarządowych, zajmujących serce, mózg, nerki, przewód pokarmowy i obwodowy układ nerwowy, co prowadzi do obniżenia jakości i skrócenia oczekiwanej długości życia. Rozpoznanie choroby Fabry’ego u kobiet jest utrudnione z powodu zmiennej ekspresji choroby, wynikającej m.in. ze zmiennego wzorca inaktywacji chromosomu X i braku skutecznych mechanizmów korekcji enzymatycznej między komórkami. Dane rejestrowe dotyczące kobiet pokazują wczesny początek objawów, wysoką częstość poważnych zdarzeń kardiologicznych i naczyniowo-mózgowych oraz występowanie zmian histologicznych w nerkach, mimo prawidłowych wyników badań laboratoryjnych. Autorzy apelują o lepsze monitorowanie i większą reprezentację kobiet z chorobą Fabry’ego w badaniach klinicznych, które powinny uwzględniać porównania z dobranymi pod względem wieku kobietami bez tej choroby.

Najważniejsze liczby i wnioski

• 69% kobiet zgłasza objawy związane z chorobą.
• ~18–37% ma przerost lewej komory serca, a niemal 37% zwłóknienie mięśnia sercowego wykryte w cMRI.
• U 7–22% kobiet występuje udar lub TIA, a wiek zachorowania jest znacznie wcześniejszy niż w populacji ogólnej.
• 35–39% kobiet ma proteinurię ≥300 mg/dobę, a 2–5% – schyłkową niewydolność nerek.
• Jakość życia mierzona za pomocą kwestionariuszy SF-36/RAND-36 jest istotnie niższa we wszystkich głównych domenach w porównaniu z populacją ogólną.
• Oczekiwana długość życia kobiet z chorobą Fabry’ego jest krótsza o kilka do kilkunastu lat w zależności od kohorty.

Zajęte narządy i najczęstsze objawy

• Serce: bradykardia, arytmie, przerost lewej komory, upośledzenie funkcji rozkurczowej, włóknienie, zwiększone ryzyko zdarzeń niepożądanych i zgonów sercowo-naczyniowych; objawy mogą być podstępne i występować wcześniej niż w populacji ogólnej.
• Mózg: zwiększona częstość udaru i TIA, często w młodszym wieku; progresja zmian istoty białej.
• Nerki: wczesne uszkodzenie podocytów i zmiany histologiczne mogą występować zanim pojawiają się nieprawidłowości stężenia kreatyniny i wartości eGFR; istotna proteinuria jest czynnikiem predykcyjnym niewydolności nerek.
• Przewód pokarmowy i ból neuropatyczny: częste bóle neuropatyczne rąk i stóp oraz zaburzenia czynności przewodu pokarmowego (ból, biegunka), często zaczynające się w młodym wieku i znacznie obniżające jakość życia.
• Zaburzenia psychiczne: częste występowanie depresji i lęku; istotne zmęczenie i obniżona adaptacja społeczna.

Diagnostyka, fenotypy i wskaźniki biologiczne

• Rozróżnia się fenotypy – klasyczny i nieklasyczny; fenotyp klasyczny cechuje się wcześniejszym początkiem i zmianami wielonarządowymi.
• U kobiet nie można polegać wyłącznie na aktywności a-Gal A w osoczu ze względu na zmienność wynikającą z indywidualnego wzorca inaktywacji chromosomu X.
• Lyso GL3 w osoczu jest przydatnym wskaźnikiem różnicującym fenotypy i korelującym z ryzykiem klinicznym; jego poziom stabilizuje się od dzieciństwa i wiąże się z progresją narządową.
• Brak efektywnej korekty enzymatycznej między komórkami jest dodatkowym czynnikiem, tłumaczącym podobne do mężczyzn nasilenie objawów u heterozygotycznych nosicielek.