Szanowni Państwo,

Medycyna Praktyczna wykorzystuje w swoich serwisach pliki cookies i inne pokrewne technologie. Używamy cookies w celu dostosowania naszych serwisów do Państwa potrzeb oraz do celów analitycznych i marketingowych. Korzystamy z cookies własnych oraz innych podmiotów – naszych partnerów biznesowych.

Ustawienia dotyczące cookies mogą Państwo zmienić samodzielnie, modyfikując ustawienia przeglądarki internetowej. Informacje dotyczące zmiany ustawień oraz szczegóły dotyczące wykorzystania wspomnianych technologii zawarte są w naszej Polityce Prywatności.

Korzystając z naszych serwisów bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie plików cookies i podobnych technologii, opisanych w Polityce Prywatności.

Państwa zgoda jest dobrowolna, jednak jej brak może wpłynąć na komfort korzystania z naszych serwisów. Udzieloną zgodę mogą Państwo wycofać w każdej chwili, co jednak pozostanie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego wcześniej na podstawie tej zgody.

Klikając przycisk Potwierdzam, wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie wyżej wymienionych technologii oraz potwierdzacie, że ustawienia przeglądarki są zgodne z Państwa preferencjami.

Zalecenia dietetyczne w nietolerancji laktozy

09.12.2019
dr n. o zdr. Agnieszka Kozioł-Kozakowska, dietetyk kliniczny
Klinika Pediatrii, Gastroenterologii i Żywienia, UJ CM

Laktoza jest dwucukrem zbudowanym z cząsteczki glukozy i galaktozy, występującym w mleku ssaków. U podłoża nietolerancji laktozy, czyli stanu chorobowego, w którym objawy kliniczne są przyczynowo związane ze spożyciem laktozy, leży brak lub niedobór laktazy enzymu rąbka szczoteczkowego jelita cienkiego. Katalizuje ona reakcję hydrolizy laktozy do cukrów prostych, które są wchłaniane w jelicie cienkim. Laktoza nie podlega wchłanianiu – zwiększa osmolalność treści jelitowej, (co powoduje biegunkę), a w wyniku fermentacji bakteryjnej powstają z niej krótkołańcuchowe kwasy organiczne oraz wodór, dwutlenek węgla, metan (odpowiedzialne za wzdęcia).1

Najczęstszą przyczynę wystąpienia objawów nietolerancji laktozy stanowi fizjologiczny proces sukcesywnego zmniejszania się aktywności laktozowej wraz z wiekiem (pierwotny niedobór laktazy typu dorosłego). Objawy nietolerancji laktozy na ogół nie występują, dopóki aktywność laktazy nie spadnie poniżej 50%. Wtórną hipolaktazję mogą wywoływać różne czynniki, m.in. infekcje wirusowe i bakteryjne czy zaostrzenie choroby Leśniowskiego i Crohna; po ich ustąpieniu aktywność laktazy ponownie wzrasta.2,3

Produkty zawierające laktozę

Źródło laktozy stanowi mleko ssaków – głównie mleko krowie, kozie i owcze. Na rynku spożywczym dostępne są także różne przetwory mleczne, jak sery (twarogowe, topione, żółte, pleśniowe) i napoje fermentowane (jogurty, kefir, maślanka) zarówno naturalne, jak i smakowe, które również zawierają laktozę. Zawartość laktozy w produktach uszeregowaną od najmniejszej przedstawiono w Tabeli 1.

Tabela 1. Zawartość laktozy w 100 g wybranych produktów mlecznych4.
produkt zawartość laktozy g w 100 g produktu
MLEKA
mleko krowie 0,5-3,5% tłuszczu 4,6-4,9
mleko kozie 4,4
mleko owcze 5,1
mleko zagęszczone, niesłodzone 9,4
mleko zagęszczone, słodzone 10,3
mleko pełne, w proszku 39
mleko odtłuszczone, w proszku 51
PRODUKTY MELCZNE
sery żółte 0,1
ser pleśniowy brie 0,2
ser typu feta 1
Ser typu mozzarella 1
ser topiony 1
serek homogenizowany, pełnotłusty 2
serek homogenizowany, owocowy 2,6–2,9
ser biały tłusty 2,9
ser biały chudy 3,1
śmietanka kremowa, 30% tłuszczu 3,1
ser biały półtłusty 3,2
serek ziarnisty 3,3
śmietana 12-18% tłuszczu 3,6 -3,9
śmietanka do kawy, 9% tłuszczu 4
kefir 2% tłuszczu 4,1
lody 4,4
jogurt naturalny 4,6
maślanka 0,5% tłuszczu 4,7
jogurt owocowy 5
serwatka 5,1

Według badań przeprowadzonych przez Dąbrowską i wsp. osoby z nietolerancją laktozy najchętniej wybierają mleko i produkty mleczne o zawartości laktozy obniżonej w procesie produkcyjnym – są to tzw. produkty bezlaktozowe5. Okazuje się jednak, że produkty fermentacji mlekowej cechuje bardzo dobra tolerancja. Może to dziwić, ponieważ mają one taką samą zawartość składników odżywczych co mleko, a więc również taką samą zawartość laktozy. Stężenie laktozy w mleku krowim wynosi 4,7 g/100 ml, a w jogurcie 4,6 g/100 ml.6 Dobra tolerancja produktów fermentowanych przez pacjentów z nietolerancją laktozy wynika z endogennej aktywności laktazy drobnoustrojów zawartych w tych produktach. W wyniku aktywności bakterii fermentacji mlekowej laktoza ulega rozłożeniu do cukrów prostych, kwasu mlekowego i innych składników, dzięki czemu nie powoduje dolegliwości. Jogurt zawiera bakterie – głównie L. bulgaricusS. thermophilus – które uczestniczą w hydrolizie laktozy zarówno podczas procesów fermentacyjnych, jak po jej spożyciu. Dlatego też uważa się, że jogurt zawierający 108 bakterii S. thermophilusL. bulgaricus /ml jest tak samo skuteczny jak przyjmowanie suplementów enzymatycznych7. Większość dostępnych w  sprzedaży jogurtów zawiera taką ilość bakterii. Proces fermentacji zachodzi również podczas dojrzewania serów, dlatego sery żółte nie zawierają lub zawierają śladowe ilości cukru mlecznego. Produkty bezlaktozowe z kolei są pozbawione laktozy na drodze jej enzymatycznej hydrolizy. Proces ten podnosi koszt produkcji mleka, co przekłada się na wyższą cenę produktu w sklepie, jednak pod innymi względami takie produkty nie różnią od tych z laktozą.

Wiadomo powszechnie, że mleko i jego przetwory zawierają laktozę, istnieje jednak szereg artykułów spożywczych, do których dodaje się ją w procesie przemysłowej produkcji. Technologicznie zwiększa ona lepkość produktu, zwiększając tym samym jego atrakcyjność sensoryczną. Podczas pieczenia laktoza daje brązowe zabarwienie, dlatego też jest stosowana jako dodatek przy produkcji np. pieczywa, frytek czy krokietów. Laktozę stosuje się również w słodyczach, aby zapobiec krystalizacji roztworów cukru, do słodyczy często dodaje się również mleko w proszku o dużej zawartości laktozy. W procesie wytwarzania leków jest wykorzystywana jako nośnik dla właściwej substancji czynnej, składników aromatycznych, substancji słodzących i polepszaczy smaku6. W tym miejscu należy pokreślić zmienność osobniczą tolerowanych dawek laktozy. Wydaje się, że ilość laktozy dodana w procesie technologicznym nie powoduje objawów nietolerancji (z wykluczeniem wrodzonego niedoboru laktozy), chyba że ilość spożytego produktu jest ponadstandardowa.

strona 1 z 2

Napisz do nas

Zadaj pytanie ekspertowi, przyślij ciekawy przypadek, zgłoś absurd, zaproponuj temat dziennikarzom.
Pomóż redagować portal.
Pomóż usprawnić system ochrony zdrowia.