×
COVID-19: wiarygodne źródło wiedzy

Dieta paleo

dr n. med. Dominika Wnęk, dietetyk

Podstawowym argumentem na rzecz diety paleo (inaczej dieta paleolityczna, dieta epoki kamienia łupanego) jest przekonanie, że nasz genom nie jest przystosowany do produktów, które obecnie spożywamy. Dieta paleolityczna polega więc na naśladowaniu sposobu odżywiania ludzi, którzy w erze paleolitu trudnili się łowiectwem i zbieractwem.


Fot. pixabay.com

Paleolit, nazywany także starszą epoką kamienną, rozpoczął się około 2,6 × 106 lat temu, wraz z powstaniem pierwszych kamiennych narzędzi, i trwał do około 10 × 103 lat temu, czyli do czasu, gdy zaczęto uprawiać ziemię i hodować zwierzęta. Ludzie żyjący w tamtych czasach nie znali technik przetwarzania żywności. Podstawowym źródłem pożywienia były ryby i skorupiaki, mięso dzikich zwierząt, jaja, owoce, warzywa korzeniowe i liściaste, orzechy, a także owady i larwy. Nie spożywano produktów zbożowych, mleka ani produktów nabiałowych, rafinowanych cukrów, wysokoprzetworzonych tłuszczów i alkoholu.

Pierwszym lekarzem, który zasugerował, że sposób żywienia zbliżony do tego z ery paleolitu może korzystnie wpływać na zdrowie, był gastroenterolog Walter L. Voegtlin. Za pomocą swojej diety skutecznie leczył takie choroby, jak zespół jelita nadwrażliwego czy wrzody.

Zwolennicy diety paleo zwracają uwagę, że w społecznościach łowców–zbieraczy rzadko występowały choroby układu krążenia, zespół metaboliczny, cukrzyca typu 2, nadciśnienie tętnicze czy nowotwory. Co ciekawe, badania odnajdywanych kości homininów żyjących w późnym paleolicie wykazują cechy typowe dla współcześnie żyjących sportowców wyczynowych.

Wraz z rozwojem rolnictwa i udomowieniem zwierząt w diecie zaczęły się pojawiać produkty zbożowe i nabiałowe. Przyczyniło się to do zmiany takich parametrów żywieniowych, jak ładunek glikemiczny, proporcje poszczególnych kwasów tłuszczowych, bilans kwasowo-zasadowy, stosunek potasu do sodu oraz zawartość błonnika pokarmowego. Jak wiadomo, nieprawidłowości w obrębie powyższych parametrów mogą zwiększać ryzyko wystąpienia chorób cywilizacyjnych.

Ważnym dodatkiem do właściwie realizowanej diety paleo jest aktywność fizyczna. Jest to jedna z nielicznych diet, która kładzie nacisk na potrzebę ruchu osób odchudzających się. Jak oszacowano ilość energii pożytkowanej na aktywność fizyczną w społecznościach łowców–zbieraczy wynosiła około 1/3 całkowitego zapotrzebowania kalorycznego. Dlatego bilans energetyczny, a mianowicie ilość energii pobranej z pożywieniem i wydatkowanej na aktywność fizyczną, się równoważył.

Badania naukowe poświęcone diecie paleo

Na uwagę zasługują dwa badania naukowe poświęcone wpływowi diety paleo na wybrane parametry biochemiczne.

W pierwszym z nich, przeprowadzonym przez Linderberga i wsp., uczestniczyło 29 mężczyzn z chorobą niedokrwienną serca, nietolerancją glukozy lub cukrzycą typu 2. Ochotnicy mieli przestrzegać diety, na którą składały się głównie: chude mięso, ryby, owoce oraz warzywa liściaste, korzeniowe i kapustne. Przeciwwskazane były produkty zbożowe, mleko i jego przetwory, nasiona roślin strączkowych, cukier i słodycze, gazowane napoje słodzone oraz rafinowane oleje. W ściśle określonej ilości dopuszczono spożywanie jaj, orzechów, suszonych owoców, ziemniaków, oliwy z oliwek lub oleju rzepakowego oraz wina. W grupie osób stosujących dietę paleo po 12 tygodniach zaobserwowano większą poprawę tolerancji glukozy niż u osób stosujących dietę śródziemnomorską.

W drugim badaniu Jönsson i wsp. wykazali, że przestrzeganie diety paleo przez 3 miesiące doprowadziło do znaczniejszego zmniejszenia stężenia triglicerydów, odsetka hemoglobiny glikowanej, ciśnienia rozkurczowego oraz parametrów antropometrycznych, takich jak masa ciała i obwód w talii, niż w grupie stosującej konwencjonalną dietę zalecaną chorym na cukrzycę typu 2. W grupie osób na diecie paleo zwiększyło się także stężenie frakcji HDL cholesterolu (tzw. dobrego cholesterolu).

Mimo obiecujących wyników, istnieje potrzeba przeprowadzenia długoterminowych badań z randomizacją. Pozwolą one na ocenę efektywności i bezpieczeństwa stosowania tego modelu żywienia oraz wskażą ewentualne ryzyko z tym związane.

Plusy diety paleo

  • ograniczenie w diecie skrobi i cukrów rafinowanych ułatwia zmniejszenie masy ciała,
  • produkty nieprzetworzone przemysłowo dostarczają znacznie większych ilości witamin i składników mineralnych niż produkty poddane obróbce technologicznej,
  • ze względu na ograniczone spożycie produktów przetworzonych znacznie mniejsza ilość sodu w diecie,
  • mały ładunek glikemiczny diety.

Minusy diety paleo

  • może być trudna w realizacji ze względu na konieczność ograniczenia spożycia podstawowego źródła kalorii, jakim są produkty zbożowe,
  • ilość kalorii pochodzących z produktów zwierzęcych powinna wynosić 65%, a z produktów roślinnych 35%; takie proporcje mogą prowadzić do spożycia znacznie większych ilości tłuszczów zwierzęcych, a zwłaszcza nasyconych kwasów tłuszczowych,
  • eliminacja z diety produktów uznanych za pożądane w diecie, np. nasion roślin strączkowych, pełnoziarnistych produktów zbożowych, mleka i przetworów mlecznych
  • z powodu eliminacji mleka i produktów nabiałowych ilość spożywanego wapnia może być niewystarczająca.


Piśmiennictwo

  1. Eaton S.B., Eaton S.B.: An evolutionary perspective on human physical activity: implications for health. Comp. Biochem. Physiol. A. Mol. Integr. Physiol. 2003; 136: 153–159.
  2. Frassetto, L.A. i wsp.: Metabolic and physiologic improvements from consuming a paleolithic, hunter-gatherer type diet. Eur. J. Clin. Nutr., 2009. 63(8): 947-55.
  3. Jönsson T., Granfeldt Y., Ahrén B. i wsp.: Beneficial effects of a Paleolithic diet on cardiovascular risk factors in type 2 diabetes: a randomized cross-over pilot study. Cardiovasc. Diabetol. 2009; 8: 35.
  4. Kowalski Ł.M., Bujko J.: Ocena potencjału biologicznego i klinicznego diety paleolitycznej. Rocz. Państw. Zakł. Hig. 2012; 1: 9–15
  5. Lindeberg S., Jönsson T., Granfeldt Y. i wsp.: A Paleolithic diet improves glucose tolerance more than a Mediterranean-like diet in individuals with ischaemic heart disease. Diabetologia 2007; 50: 1795–1807.
  6. Ruff C.B.: Mechanical determinants of bone form: insights from skeletal remains. J. Musculoskelet. Neuronal. Interact. 2005; 5: 202–212.

dr n. med. Dominika Wnęk
Dietetyk, wieloletni pracownik Zakładu Biochemii Klinicznej UJ CM oraz aktywny uczestnik trzech ramowych programów Unii Europejskiej: Lipgene, NuGO oraz Bioclaims. Wielokrotny wykładowca w ramach kursów doskonalących dla dietetyków realizowanych przez Polskie Towarzystwo Dietetyki.
Zainteresowania badawcze skupiają się głównie na zagadnieniach dotyczących otyłości i wpływu składników diety na ekspresję genów i procesy komórkowe (nutrigenomika). Swoje doświadczenie w leczeniu otyłości zdobywała, pracując w Poradni Leczenia Zaburzeń Lipidowych i Otyłości, działającej przy Zakładzie Biochemii Klinicznej UJ CM oraz jako uczestniczka licznych kursów i konferencji organizowanych w kraju i za granicą.
Obecnie związana jest z wydawnictwem Medycyna Praktyczna, gdzie pełni funkcję redaktora w serwisie „Dieta i ruch”.

16.06.2021

Zachorowania w Polsce - aktualne dane

Covid - aktualne dane

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Poradnik świadomego pacjenta

  • Wyjątkowe sytuacje. Towarzyszenie osobie chorej na COVID-19
    Czy szpital może odmówić zgody na towarzyszenie hospitalizowanemu dziecku? Jak uzyskać zgodę na towarzyszenie osobie, która umiera w szpitalu z powodu COVID-19?
    Na pytania dotyczące pobytu w szpitalu podczas pandemii koronawirusa odpowiada Rzecznik Praw Pacjenta, Bartłomiej Łukasz Chmielowiec.
  • Wyjątkowe sytuacje. Kiedy chorujesz na COVID-19
    Czy chory na COVID-19 może wyjść ze szpitala na własne żądanie? Jak zapewnić sobie prawo do niezastosowania intubacji. Na pytania dotyczące pobytu w szpitalu podczas pandemii koronawirusa odpowiada Rzecznik Praw Pacjenta, Bartłomiej Łukasz Chmielowiec.