O soli nie-fizjologicznej słów kilka

09.07.2021
Opracował: lek. Michał Długaszek

Wstęp

Pomimo szerokiego rozpowszechnienia płynów zbilansowanych o składzie elektrolitowym zbliżonym do osocza wciąż pokutuje stosowanie 0,9% roztworu chlorku sodu jako uniwersalnego płynu do podawania pacjentom w okresie okołooperacyjnym i nie tylko. Należy zdać sobie sprawę, że płynoterapia jak każda inna interwencja lekowa ma swoje zasady, których należy się trzymać. Na łamach serwisu mp.pl opublikowano kilkukrotnie materiały, z których można czerpać wiedzę na temat właściwej płynoterapii zgodnej z EBM (Dożylne leczenie płynamiPrzewodnik płynoterapii. Miejsce krystaloidów w płynoterapii). W tym materiale podejmiemy się próby przypomnienia czytelnikom, dlaczego 0,9% roztwór chlorku sodu nie jest „fizjologiczny” i jakie są wskazania do jego stosowania.

Opis roztworu i patofizjologia

1 ml 0,9% roztworu NaCl zawiera 9 mg chlorku sodu i nie zawiera substancji buforujących. Stężenie kationów sodowych w roztworze wynosi 154 mmol/l (w osoczu 135-145 mmol/l) i jest takie samo, jak stężenie anionów chlorkowych - 154 mmol/l (w osoczu 95-105 mmol/l). Osmolarność 0,9% NaCl sięga 308 mOsm/l, przy czym jest wyższa niż osocza (275-295 mOsm/l), więc w stosunku do osocza jest hiperosmolarna. To nie jest obojętne, ponieważ powoduje przechodzenie wody z komórek do płynu pozakomórkowego i w wyniku lizy komórek uwalniają się kationy potasowe. Wzrost stężenia potasu po podaniu 0,9% roztworu NaCl zaobserwowano w dwóch pracach z 2008 i 2012 roku (od 0,37 mmol/l do 0,5 mmol/l). Z kolei hipertoniczność 0,9% roztworu NaCl niewielka ze względu na małą różnicę pomiędzy stężeniem jonów sodowych w płynie i osoczu, więc nie wywołuje tak silnego efektu przesunięcia wody do przestrzeni wewnątrznaczyniowej, jak np. 3% NaCl stosowany do resuscytacji małymi objętościami. Poprzez to bardzo krótko pozostaje w naczyniach i nie nadaje się do uzupełniania objętości wewnątrznaczyniowej.

Kolejną ważną implikacją jest różnica silnych jonów (SID, strong ion difference). Przypomnijmy, że zgodnie z teorią Stewarta pH osocza definiowane jest nie tylko przez ilość jonów wodorowych, ale między innymi przez wartość SID. Płyny o SID od 30 do 40 uznawane są za najbardziej „fizjologiczne”, bowiem mają najmniejszy wpływ na pH osocza. Im SID stosowanego płynu jest mniejszy tym bardziej zmieniana jest równowaga kwasowo-zasadowa pacjenta w kierunku kwasicy. SID 0,9% NaCl wynosi 0.

Wskazania do stosowania

strona 1 z 2