Jakie alergeny odpowiedzialne za najczęstsze reakcje u niemowląt i dzieci są zawarte w mleku krowim? Czym się charakteryzują?

Białka zawarte w mleku krowim możemy podzielić na: białka twarogowe (kazeina), stanowiące 80% białek mleka, i serwatkowe (α-laktoalbumina, ß-laktoglobulina, albumina surowicy bydlęcej [bovine serum albumin – BSA] i immunoglobuliny), stanowiące pozostałe 20% białek mleka.

Kazeina, ß-laktoglobulina i α-laktoalbumina stanowią główne alergeny mleka, co oznacza, że >50% pacjentów uczulonych na mleko posiada przeciwciała IgE co najmniej przeciwko jednemu z tych białek. Większość pacjentów jest uczulona na kilka białek mleka krowiego (BMK). Uczulenie na kazeinę, ß-laktoglobulinę i α-laktoalbuminę jest ze sobą powiązane, podczas gdy do sensytyzacji na BSA dochodzi niezależnie.

Kazeina (Bos d8) jest oporna na działanie temperatury i zachowuje swoją strukturę nawet po 90-minutowej obróbce w temperaturze >90°C. Uczulenie na kazeinę zwiększa ryzyko przetrwałej alergii na BMK (ABMK). Duże stężenie IgE przeciwko kazeinie zwiększa także prawdopodobieństwo reakcji alergicznej na pieczone mleko. U osób uczulonych na kazeinę mleka krowiego występuje >90% ryzyko reakcji krzyżowej na mleko kozie i owcze. Kazeiny mleka oślego i klaczy cechują się znacznie mniejszą reaktywnością krzyżową (20% ryzyko reakcji). Utrzymywanie się dużego stężenia swoistych IgE przeciwko kazeinie (>10 kUA/l) koreluje z dodatnią reakcją w czasie doustnej próby prowokacji na mleko (95% PPV [positive predictive value – wartość predykcyjna wyniku dodatniego]).

Białka serwatkowe są bardziej podatne na działanie wysokiej temperatury niż kazeina – zdolność wiązania IgE tracą po 15–20 minutach obróbki w temperaturze >90°C. 65% białek serwatkowych stanowi ß-laktoglobulina (Bos d5), która jest jedynym BMK niewystępującym w mleku kobiecym. Jednocześnie jest to najczęściej uczulające białko serwatkowe mleka (61% uczulonych na mleko).

BSA (Bos d6) charakteryzuje się bardzo dużym podobieństwem do albuminy ludzkiej oraz albumin innych zwierząt, w tym kociej i psiej. BSA jest głównym alergenem wołowiny i odpowiada za reakcje krzyżowe między mlekiem krowim a wołowiną. W reakcjach krzyżowych między mlekiem a wołowiną mogą także uczestniczyć immunoglobuliny zawarte w mleku krowim (Bos d7). Mimo dużej reaktywności krzyżowej in vitro objawy alergiczne po spożyciu surowej wołowiny obserwuje się tylko u 15–20% pacjentów uczulonych na BMK.

Diagnostyka molekularna dostarcza zatem dodatkowych informacji na temat fenotypu ABMK u danego pacjenta. Należy jednak pamiętać, że ostateczne rozpoznanie można ustalić na podstawie próby prowokacji mlekiem.

Piśmiennictwo

1. Nowak-Węgrzyn A., Muraro A.: Cow’s milk allergy. (W:) Matricardi P.M., Kleine-Tebbe J., Hoffmann H.J. i wsp.: Molecular allergology. User’s guide. European Academy of Allergy and Clinical Immunology, 2016: 157–165