Badacze wykazali, że leczenie parathormonem ogranicza nieprawidłowy rozrost włókien nerwowych i łagodzi przewlekły ból pleców.
Ból dolnego odcinka kręgosłupa (LBP, low back pain) należy do najczęstszych problemów zdrowotnych na świecie. Dotyczy osób w każdym wieku i stanowi istotne obciążenie dla systemów opieki zdrowotnej. U wielu pacjentów dolegliwości mają charakter przewlekły, zaburzają sen, aktywność zawodową i codzienne funkcjonowanie. W większości przypadków nie udaje się jednak wskazać jednoznacznej przyczyny strukturalnej, co utrudnia skuteczne leczenie długoterminowe.
Nowe badanie opublikowane 22 stycznia 2026 r. w tomie 14 czasopisma Bone Research sugeruje, że terapia parathormonem może łagodzić przewlekły ból pleców poprzez ograniczenie nieprawidłowego rozrostu włókien nerwowych w uszkodzonych tkankach kręgosłupa. Pracę przeprowadził zespół kierowany przez dr Janet L. Crane z Center for Musculoskeletal Research, Department of Orthopedic Surgery, Johns Hopkins University School of Medicine (USA). Autorzy dostarczają nowych danych na temat roli komórek kostnych w modulacji sygnałów bólowych w przebiegu zwyrodnienia kręgosłupa.
– W trakcie degeneracji kręgosłupa włókna nerwowe przewodzące ból wrastają w obszary, w których fizjologicznie nie występują. Nasze wyniki pokazują, że parathormon może odwracać ten proces, aktywując naturalne sygnały, które „odpychają” te nerwy – mówi dr Crane.
Parathormon (PTH) jest wytwarzany przez przytarczyce i odgrywa kluczową rolę w regulacji gospodarki wapniowej oraz przebudowie kości. Syntetyczne analogi PTH są od lat stosowane w leczeniu osteoporozy. Wcześniejsze obserwacje sugerowały, że terapia ta może również zmniejszać ból pochodzenia kostnego, jednak mechanizm biologiczny tego efektu pozostawał niejasny.
W celu jego wyjaśnienia badacze wykorzystali trzy modele mysie odzwierciedlające częste przyczyny degeneracji kręgosłupa: naturalne starzenie się, niestabilność mechaniczną indukowaną chirurgicznie oraz genetyczną predyspozycję do zmian zwyrodnieniowych. Zwierzętom podawano codziennie PTH przez okres od 2 tygodni do 2 miesięcy; grupy kontrolne otrzymywały roztwory obojętne. Następnie analizowano tkanki kręgosłupa z użyciem obrazowania o wysokiej rozdzielczości oraz oceniano wrażliwość na ucisk, bodźce cieplne i poziom aktywności ruchowej.
Po 1–2 miesiącach leczenia u myszy otrzymujących PTH stwierdzono wyraźną poprawę struktury płytek granicznych trzonów kręgów – cienkich warstw oddzielających krążki międzykręgowe od trzonów. Płytki te były mniej porowate i bardziej stabilne. Jednocześnie zwierzęta lepiej tolerowały ucisk, wolniej reagowały na bodźce cieplne i wykazywały większą aktywność w porównaniu z grupą kontrolną.
Analiza unerwienia wykazała, że w tkankach objętych degeneracją dochodzi do patologicznego wrastania włókien czuciowych, co zwiększa nadwrażliwość bólową. Leczenie PTH istotnie zmniejszało liczbę tych włókien, ocenianą na podstawie markerów takich jak PGP9.5 i CGRP.
Kolejne eksperymenty pozwoliły wyjaśnić mechanizm tego zjawiska. PTH stymulował osteoblasty – komórki odpowiedzialne za tworzenie kości – do produkcji białka Slit3. Slit3 pełni funkcję sygnału kierunkowego, który hamuje wzrost włókien nerwowych i zapobiega ich inwazji w wrażliwe obszary.
Badania in vitro potwierdziły, że Slit3 bezpośrednio blokuje wzrost neuronów: w jego obecności wypustki nerwowe były krótsze i mniej inwazyjne. Natomiast u myszy z genetycznie wyłączoną ekspresją Slit3 w osteoblastach PTH nie zmniejszał rozrostu nerwów ani nie łagodził bólu. Zidentyfikowano również białko regulatorowe FoxA2, które uczestniczy w aktywacji produkcji Slit3 w odpowiedzi na PTH, co dodatkowo wyjaśnia, w jaki sposób sygnał hormonalny przekłada się na zmiany w zachowaniu włókien nerwowych.
Choć badanie przeprowadzono na modelach zwierzęcych, wyniki mogą tłumaczyć obserwacje kliniczne, zgodnie z którymi część pacjentów leczonych analogami PTH z powodu osteoporozy zgłasza zmniejszenie bólu pleców. Autorzy podkreślają jednak konieczność dalszych badań z udziałem ludzi, zanim wyniki te znajdą bezpośrednie zastosowanie w praktyce klinicznej.
– Nasze badanie sugeruje, że stosowanie PTH w leczeniu bólu dolnego odcinka kręgosłupa w przebiegu jego degeneracji może ograniczać nieprawidłowe unerwienie. Stanowi to podstawę do przyszłych badań klinicznych oceniających skuteczność PTH jako terapii modyfikującej przebieg choroby i łagodzącej ból – podsumowuje dr Crane.
Zhang, W., Otte, A.D., Wang, Z. et al. PTH induced osteoblast Slit3 to decrease aberrant sensory innervation in degenerated vertebral endplates to relieve low back pain in mice. Bone Res 14, 12 (2026). https://doi.org/10.1038/s41413-025-00488-z
