Dzieci i młodzież chorujące na młodzieńczą fibromialgię cechują się zwiększoną wrażliwością na bodźce czuciowe niezwiązane z bólem, takie jak dźwięki czy intensywne światło. Jak wykazały badania zespołu z Wydziału Medycyny i Nauk o Zdrowiu oraz Instytutu Neuronauk (UBneuro) Uniwersytetu Barcelońskiego, stopień tej nadwrażliwości jest ściśle związany z ciężkością choroby oraz funkcjonowaniem mózgu u młodych pacjentów.
Wyniki badań dostarczają nowych informacji na temat mechanizmów mózgowych leżących u podłoża młodzieńczej fibromialgii – przewlekłego zespołu bólowego, który dotyczy 2–6% dzieci i nastolatków. Łącząc szczegółowe oceny behawioralne z zaawansowanymi technikami neuroobrazowania, autorzy wyodrębnili podtypy pacjentów, co może tłumaczyć, dlaczego u części chorych przebieg choroby jest bardziej obciążający i prowadzi do większej niesprawności.
Badanie otwiera nowe możliwości poprawy diagnostyki oraz opracowania bardziej spersonalizowanych strategii terapeutycznych w leczeniu choroby pediatrycznej, która nadal pozostaje trudna do jednoznacznej charakterystyki i prowadzenia klinicznego.
Młodzieńcza fibromialgia – jak mózg reaguje na stymulację sensoryczną?
Młodzieńcza fibromialgia jest schorzeniem złożonym i wciąż słabo poznanym. Występuje głównie u dziewcząt w wieku dojrzewania, a jej objawy mogą utrzymywać się w wieku dorosłym, istotnie wpływając na codzienne funkcjonowanie. Chociaż ból stanowi najbardziej widoczny objaw, wielu pacjentów doświadcza również znacznego dyskomfortu w odpowiedzi na codzienne bodźce czuciowe. Mechanizmy neuronalne odpowiedzialne za te objawy oraz ich znaczenie kliniczne nie są jeszcze w pełni poznane.
Badanie, którego wyniki opublikowano w czasopiśmie Pain, wykazało, że nastolatki z fibromialgią cechują się istotnie większą wrażliwością na bodźce wzrokowe, słuchowe i dotykowe, a także większym dyskomfortem podczas stymulacji wielozmysłowej.
Nie stwierdzono przy tym zaburzeń słuchu ani deficytów podstawowych procesów uwagi słuchowej, co potwierdza, że nadwrażliwość sensoryczna nie wynika z obwodowego uszkodzenia narządów zmysłów. Badania neuroobrazowe wykazały natomiast, że zwiększona aktywacja obszarów mózgu odpowiedzialnych za integrację sensoryczną oraz regulację poznawczo-emocjonalną – zwłaszcza okolic przedczołowych – była ściśle związana z nasileniem bólu, stopniem niesprawności funkcjonalnej oraz całkowitym obciążeniem objawami.
Ponadto wykazano, że zaburzone przetwarzanie w mózgu nienocyceptywnych bodźców czuciowych odgrywa kluczową rolę w obrazie klinicznym choroby już we wczesnym wieku, zanim dojdzie do wieloletniego utrwalenia bólu przewlekłego.
„Nastolatki z fibromialgią mogą odbierać nawet codzienne dźwięki jako znacznie intensywniejsze. Nie wynika to z zaburzeń słuchu, lecz z nasilonej amplifikacji i integracji sygnałów czuciowych w mózgu. To nasilone przetwarzanie neuronalne pomaga wyjaśnić, dlaczego choroba ta może być tak obciążająca i wpływać na natężenie bólu oraz codzienne funkcjonowanie już od najmłodszych lat” – podkreśla Laura Martín-Herrero, doktorantka i pierwsza autorka badania.
Najnowsze dane wskazują, że nadwrażliwość sensoryczna jest cechą charakterystyczną młodzieńczej fibromialgii i pozostaje w ścisłym związku z nasileniem objawów oraz odpowiedziami mózgowymi u młodych pacjentów z przewlekłym bólem.
Bardziej spersonalizowane leczenie przewlekłego bólu u dzieci i młodzieży
W wcześniejszej pracy, opublikowanej w Journal of Pediatric Psychology, autorzy wykazali, że nadwrażliwość sensoryczna nie występuje jednolicie u wszystkich pacjentów. Wyodrębniono dwa podtypy nastolatków z młodzieńczą fibromialgią: jeden z wyraźną nadwrażliwością wielozmysłową oraz drugi, którego profil sensoryczny był zbliżony do profilu zdrowych rówieśników.
Pacjenci z pierwszej grupy charakteryzowali się cięższym przebiegiem choroby, większą niesprawnością funkcjonalną oraz nasilonym zmęczeniem. Co istotne, nie obserwowano u nich wyższych poziomów lęku, depresji ani odmiennych strategii radzenia sobie, co sugeruje, że nadwrażliwość sensoryczna była przede wszystkim związana z objawami czuciowymi, a nie afektywnymi. Na poziomie neurobiologicznym podczas stymulacji wielozmysłowej stwierdzano zwiększoną aktywność m.in. w pierwotnej korze ruchowej oraz w ciele migdałowatym, co wskazuje na nasilone reakcje motoryczne i emocjonalne na bodźce, które same w sobie nie są bolesne.
„Nasze wyniki sugerują, że u nastolatków z fibromialgią mózg może ‘podkręcać głośność’ codziennych doświadczeń sensorycznych. Może to sprawiać, że zwykłe sytuacje życia codziennego – takie jak środowisko szkolne, kontakty społeczne czy aktywność fizyczna – stają się nadmiernie stymulujące i przytłaczające. Podkreśla to znaczenie interwencji terapeutycznych ukierunkowanych na radzenie sobie z przeciążeniem sensorycznym i jego wpływem na codzienne funkcjonowanie” – wyjaśnia prof. Marina López-Solà, główna badaczka i autorka prac.
Autorki podsumowują, że lepsze zrozumienie sposobu przetwarzania codziennych bodźców czuciowych przez mózg w młodzieńczej fibromialgii może w przyszłości przyczynić się do zmniejszenia nasilenia objawów oraz poprawy jakości życia młodych pacjentów.
Martín-Herrero L, Suñol M, Stewart HJ, Pascual-Diaz S, Ting TV, Dudley JA, Jackson C, Moore DR, Kashikar-Zuck S, Coghill RC, López-Solà M. Brain mechanisms supporting nonpainful multisensory hypersensitivities associated with core disease symptoms in youth with chronic primary pain. Pain. 2026 Jan 1;167(1):110-119. doi: 10.1097/j.pain.0000000000003778. Epub 2025 Sep 10. PMID: 40952899.
