Koszty bólu przewlekłego wynoszą 4 proc. PKB, dlatego warto wdrażać nowoczesne metody leczenia bólu ostrego, które zapobiegają przekształceniu się go w ból przewlekły – mówili eksperci podczas debaty zorganizowanej przez Parlamentarny Zespół ds. Leczenia Bólu.
Eksperci przywołali dane, z których wynika, że szacunkowo jedna na 5 osób na świecie doświadcza jakiegoś rodzaju bólu przewlekłego. Prezes Polskiego Towarzystwa Badania Bólu (PTBB) dr n. med. Magdalena Kocot-Kępska podkreśliła, że w Polsce na ból przewlekły cierpi blisko 8,5 mln osób.
– Ból przewlekły kosztuje budżet państwa 4 proc. PKB, z czego ponad połowę stanowią koszty utraty produktywności – zwróciła z kolei uwagę dr n. med. i dr n. o zdrowiu Marzena Domańska-Sadynica, prezes Fundacji Eksperci dla Zdrowia.
Głównymi przyczynami bólu we wszystkich populacjach są choroby zwyrodnieniowe stawów, także kręgosłupa, półpasiec i neuralgia po półpaścu, nowotwory, ale także utrzymywanie się bólu przewlekłego w następstwie urazu lub zabiegu chirurgicznego.
– Nieskutecznie leczony ból pooperacyjny i pourazowy jest przyczyną wielu powikłań medycznych – zwiększa ryzyko zaburzeń ze strony układu sercowo-naczyniowego, układu oddechowego, powikłań zakrzepowo-zatorowych, opóźnia powrót funkcji przewodu pokarmowego po zabiegach operacyjnych – wymieniała dr hab. Renata Zajączkowska, kierownik Zakładu Medycyny Ratunkowej i Intensywnej Terapii Uniwersytetu Medycznego w Rzeszowie.
Jak zaznaczyła, nieskutecznie uśmierzany ból ostry, szczególnie o dużym natężeniu, jest też udowodnionym czynnikiem utrwalenia się bólu, czyli jego chronifikacji. – Jeśli nie zapewnimy pacjentowi w okresie pooperacyjnym optymalnego uśmierzania bólu, to pacjent może odczuwać go pomimo prawidłowego wygojenia się tkanek. Będzie następnie wymagał terapii w poradni leczenia bólu i generował koszty dla systemu – wymieniała specjalistka.
Dr Domańska-Sadynica zwróciła uwagę, że u jednego na 10 pacjentów ból pooperacyjny przekształca się w ból przewlekły.
Dr Kinga Olczyk-Miller z Poradni Leczenia Bólu w Gdyni wskazała, że ból przewlekły generuje poważne problemy natury psychicznej. – Pacjenci nie są w stanie kontynuować pracy, uprawiać hobby, utrzymywać rodziny. Pogłębiają się u nich zaburzenia lękowe i depresyjne – wymieniała.
Specjaliści podkreślali, że ból przewlekły jest znacznie trudniejszy do leczenia niż ból ostry, generuje też znacznie większe koszty dla systemu i budżetu państwa. Dlatego Polskie Towarzystwo Badania Bólu rekomenduje na 2026 r. szereg zmian w systemie ochrony zdrowia, które dotyczą leczenia bólu, w tym profilaktyki bólu przewlekłego.
Wśród najważniejszych rekomendacji, które wymieniała prof. Kocot-Kępska, znalazło się rozszerzenie kryteriów kwalifikacji do interwencyjnych metod leczenia bólu (takich jak kriolezja, termolezja) u pacjentów z bólem ostrym. Jest to zgodne z pozytywną rekomendacją Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji (AOTMiT) z czerwca 2025 r. Ważne jest też poszerzenie wskazań do stosowania tych metod, np. o pierwotne bóle głowy, neuralgie i neuropatie nerwów obwodowych. – Będzie to możliwe dopiero po opracowaniu standardów postępowania w zakresie zabiegów interwencyjnych, takich jak kriolezja i termolezja – chodzi o określenie standardów jakościowych, wskazań do wykonywania tych zabiegów oraz procedur postępowania – tłumaczyła specjalistka, dodając, że rozmawiała na ten temat z wiceministrem zdrowia Tomaszem Maciejewskim. W jej ocenie koszty dla systemu ochrony zdrowia zmniejszyłoby przesunięcie procedur interwencyjnych z hospitalizacji do poradni leczenia bólu.
Do rekomendacji PTBB wpisano również zwiększenie dostępu pacjentów do wielospecjalistycznych poradni leczenia bólu. – To jest ogromny problem, bo w tej chwili tylko w 10 województwach mamy poradnie leczenia bólu (w liczbie 23 – przyp. PAP), które posiadają certyfikat PTBB. Oznacza to, że zapewniają wielokierunkowe leczenie bólu z wykorzystaniem farmakoterapii, zabiegów interwencyjnych, akupunktury oraz poradę psychologiczną, a także zabiegi fizjoterapeutyczne oraz fizykoterapeutyczne – powiedziała prof. Kocot-Kępska. Narodowy Fundusz Zdrowia odmawia jednak tworzenia nowych poradni w wielu obszarach kraju, argumentując, że poradnie medycyny paliatywnej zapewniają tę samą opiekę.
Aby zwiększyć dostępność wielokierunkowego leczenia bólu przewlekłego, planowane jest też opracowanie porady pielęgniarskiej w poradni leczenia bólu oraz terapii psychologicznej – podkreśliła prezes PTBB. Dla chorych na nowotwory z bólem opornym na leczenie rekomendowane jest zwiększenie dostępu do metody wszczepienia dokanałowego systemu dostarczania leku przeciwbólowego.
W ocenie prof. Kocot-Kępskiej konieczne jest też opracowanie szybkiej ścieżki leczenia dla pacjentów z ostrym bólem w przebiegu półpaśca i z neuralgią popółpaścową. – Im szybciej będziemy leczyć ból w ostrej fazie, tym bardziej skraca to czas leczenia, a pacjent szybciej odstawia leki. Jest to absolutnie opłacalne dla systemu – podkreśliła specjalistka. Dodała, że ważne jest również rozszerzenie refundacji szczepień przeciw półpaścowi o pacjentów po 65. roku życia bez obciążeń chorobami współistniejącymi.
Eksperci zalecają też utworzenie oddziałów referencyjnych leczenia bólu. – Chodzi o to, żeby pacjent w kryzysie bólowym mógł zostać przyjęty na oddział szpitalny, gdzie będzie miał przeprowadzoną odpowiednią diagnostykę, zabiegi interwencyjne oraz włączone leczenie, chociażby w postaci dożylnego podania leku – powiedziała prezes PTBB.
Poniedziałkowa debata odbyła się w ramach kampanii „Nie ból się! Zapobiegaj”. Przedstawiono na niej raport opracowany przez PTBB i Fundację Eksperci dla Zdrowia. Zawarto w nim również 30 zasad postępowania w zakresie zapobiegania bólowi przewlekłemu, skierowanych do pacjentów i ich opiekunów oraz ogółu społeczeństwa. Powstały one na podstawie wyników badań prowadzonych przez Międzynarodowe Towarzystwo Badań nad Bólem (IASP).
Ambasadorką kampanii „Nie ból się! Zapobiegaj” została Urszula Dudziak.
