Czy podczas przyjmowania opioidowych leków przeciwbólowych lub paracetamolu należy stosować leczenie gastroprotekcyjne?

29.10.2021
dr n. med. Małgorzata Szczepanek, Zakład Dydaktyki Medycznej Uniwersytetu Jagiellońskiego Collegium Medicum w Krakowie
redaktor działu Choroby układu pokarmowego Medycyny Praktycznej
Redaktor główny serwisu Gastrologia

Czy osoby starsze, które otrzymują w ramach terapii bólu przewlekłego leki opioidowe (tramadol) oraz paracetamol i nie zgłaszają dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, powinny w ramach gastroprotekcji przyjmować również IPP? Często lekarze stosują taką kombinację, choć nie wydaje się to uzasadnione.

Istotnie – podawanie inhibitora pompy protonowej (IPP) choremu przyjmującemu opioidowe leki przeciwbólowe i paracetamol nie znajduje uzasadnienia. Paracetamol jest lekiem przeciwbólowym i przeciwgorączkowym. Nie działa przeciwzapalnie, nie wpływa na zahamowanie syntezy prostaglandyn na obwodzie i nie uszkadza błony śluzowej żołądka. Nie ma zatem potrzeby stosowania u przyjmujących ten lek gastroprotekcji. Podobnie rzecz się ma z lekami opioidowymi, które również nie wpływają na cyklooksygenazę i syntezę prostaglandyn.
Trzeba pamiętać, że przyjmowanie każdego leku może się wiązać z wystąpieniem działań niepożądanych i należy zadbać, żeby był przepisywany wyłącznie u chorych, u których istnieją wskazania do jego stosowania.
Warto zatem przypomnieć wskazania do stosowania IPP1:

Tabela 1. Wskazania do stosowania inhibitorów pompy protonowej
wskazania do krótkotrwałej terapii (4–12 tyg.)
gojenie nadżerkowego zapalenia przełyku w stopniu A lub B wg klasyfikacji Los Angeles
ostre nieżylakowe krwawienie z GOPP
eradykacja H. pylori
leczenie choroby wrzodowej
eozynofilowe zapalenie przełyku (należy się upewnić, czy reaguje na IPP)
profilaktyka owrzodzeń stresowych u chorych obciążonych dużym ryzykiem, np. krytycznie chorzy z niewydolnością oddechową lub koagulopatią (wskazanie kontrowersyjne)
dyspepsja czynnościowa
wskazania do długotrwałej terapii (>12 tyg.)
przełyk Barretta
gojenie i podtrzymanie wygojenia nadżerkowego zapalenia przełyku w stopniu C lub D wg klasyfikacji Los Angeles
długotrwałe leczenie NSLPZ u chorych obciążonych dużym ryzykiem krwawienia lub leczenie koksybami u chorych z przebytym krwawieniem z GOPP
leczenie przeciwpłytkowe u pacjentów obciążonych dużym ryzykiem powikłań ze strony GOPP
idiopatyczna choroba wrzodowa (z krwawieniem w wywiadzie)
choroba Zollingera i Ellisona
nienadżerkowa postać ChRP odpowiadająca na IPP (dążyć do stosowania w najmniejszej skutecznej dawce)
eozynofilia przełykowa odpowiadająca na IPP
stolce tłuszczowe oporne na substytucję enzymów trzustkowych (np. w przewlekłym zapaleniu trzustki)
wskazania niepewne
ChRP nieodpowiadająca na IPP
pozaprzełykowe postacie refluksu żołądkowo-przełykowego
po endoskopowym leczeniu żylaków przełyku
nie ma wskazań
stosowanie glikokortykosteroidów bez jednoczesnego stosowania NSLPZ
zapobieganie krwawieniu w gastropatii wrotnej u chorych z marskością wątrobya
ostre zapalenie trzustki
profilaktyka owrzodzeń stresowych u chorych bez dużego ryzyka owrzodzeń i ich powikłań
krwawienie z dolnego odcinka przewodu pokarmowego w przebiegu terapii NSLPZ i/lub kwasem acetylosalicylowymb
podwójna terapia przeciwpłytkowa u chorych do 65. roku życia, bez choroby wrzodowej w wywiadzie, bez zakażenia H. pylori i nieprzyjmujących NSLPZ, leków przeciwkrzepliwych ani glikokortykosteroidów przewlekle
nieprawidłowości w stosowaniu IPP
zwiększanie dawki IPP z powodu utrzymującej się zgagi pomimo nierozpoznania ChRP
zaniechanie stosowania IPP z obawy przed wystąpieniem rzekomych skutków niepożądanych
nieuprzedzenie pacjenta o możliwości wystąpienia efektu odbicia (nadmiernego wydzielania HCl) po odstawieniu IPP
nieodstawienie IPP na 2 tygodnie przed wykonaniem badania w kierunku zakażenia H. pylori
zbyt mała dawka IPP w terapii eradykacyjnej H. pylori
Uwaga: we wszystkich przypadkach długotrwałego stosowania IPP jako leczenia objawowego (np. nienadżerkowej postaci ChRP lub dyspepsji) należy co 6 miesięcy podjąć próbę zmniejszenia dawki lub odstawienia leku.
a IPP zwiększają ryzyko zgonu chorych z marskością
b IPP mogą zwiększyć ryzyko uszkodzenia jelita cienkiego z następczym krwawieniem
ChRP – choroba refluksowa przełyku, GOPP – górny odcinek przewodu pokarmowego, IPP – inhibitor(y) pompy protonowej, NSLPZ – niesteroidowe leki przeciwzapalne

Więcej o bezpieczeństwie stosowania IPP: Bezpieczeństwo stosowania inhibitorów pompy protonowej, IPP w chorobie refluksowej przełyku, Przewlekłe leczenie przeciwkrzepliwe a inhibitory pompy protonowej (IPP)

Piśmiennictwo:

1. Dąbrowski A.: Bezpieczeństwo stosowania inhibitorów pompy protonowej. Med. Prakt., 2019; 7-8: 128–130
2. https://indeks.mp.pl/

Napisz do nas

Zadaj pytanie ekspertowi, przyślij ciekawy przypadek, zgłoś absurd, zaproponuj temat dziennikarzom.
Pomóż redagować portal.
Pomóż usprawnić system ochrony zdrowia.