Arytmie to inaczej zaburzenia rytmu serca, czyli stan, w którym rytm pracy serca jest nieprawidłowy. Istnieje wiele różnych rodzajów arytmii, które mają różne pochodzenie, powodują różne objawy (lub przebiegają bezobjawowo) i rokowanie jest różne. Niektóre są łagodne i się nie wiążą z konsekwencjami zdrowotnymi, a inne mogą powodować poważne konsekwencje, nawet śmierć.
Jak działa zdrowe serce?
Zdrowe serce pracuje w wyniku powstawania i przechodzenia impulsów elektrycznych, które są wytwarzane i przewodzone tzw. układ bodźcotwórczo-przewodzący. Ośrodek ten generuje impulsy elektryczne i rozprowadza po sercu w określonym czasie.
W zdrowym sercu wyładowania elektryczne powstają w węźle zatokowym, generatorze rytmu serca, który znajduje się w prawym przedsionku. Impuls elektryczny wychodzi z węzła zatokowego, biegnie przez przedsionki serca, następnie przechodzi przez węzeł przedsionkowo-komorowy, dalej biegnie odnogami tzw. pęczków Hisa i pobudza mięśniówkę komór serca.
Wszystkie jamy serca, czyli dwa przedsionki i komory pracują dzięki temu w skoorydnowany sposób – najpierw kurczą się przedsionki, wypychają krew do komór, a potem kurczą się komory i wypychają krew do naczyń krwionośnych, które rozprowadzają ją po całym organizmie.
Na to, żeby układ bodźcotwórczo-przewodzący pracował prawidłowo, wpływa wiele czynników. Serce zdrowego człowieka dostosowuje swoją pracę do okoliczności, np. podczas snu akcja serca zwalnia, a podczas wysiłku fizycznego lub stresu emocjonalnego przyspiesza.
Przeczytaj więcej: Układ krążenia - cykl pracy i budowa serca
Co to jest arytmia?
Arytmia, czyli zaburzenia rytmu serca to stan, w którym częstotliwość i miarowość rytmu serca (bicia serca) jest nieprawidłowa. W niektórych arytmiach dochodzi do występowania dodatkowych pobudzeń, czyli w uproszczeniu oprócz „normalnego” bicia serca pojawia się dodatkowe uderzenie lub uderzenia, które zaburzają pracę serca. Serce może bić zbyt szybko, mówimy wówczas o tachyarytmiach (powyżej 100 uderzeń na minutę) lub zbyt wolno, mówimy wtedy o bradyarytmiach (poniżej 60 uderzeń na minutę) lub rytm pracy serca może być zaburzony (zdezorganizowany).
Nie każda arytmia jest niebezpieczna. Są tzw. arytmie łagodne, czyli niewiążące się z poważnymi konsekwencjami, ale niektóre arytmie mogą doprowadzić do poważnych powikłań, w tym także do śmierci.
Najczęściej występująca arytmią jest migotanie przedsionków.
Niemiarowość oddechowa
Niemiarowość oddechowa to zjawisko polegające na tym, że na wdechu serce przyspiesza, a na wydechu zwalnia. Niemiarowość oddechowa występuje przede wszystkim u osób młodych (dzieci i młodzieży), jej częstość maleje z wiekiem. Niemiarowość oddechowa wynika z pracy układu nerwowego, a dokładnie hamowania aktywności nerwów błędnych podczas wdechu.
Rodzaje arytmii
Arytmie możemy podzielić, biorąc pod uwagę miejsce ich pochodzenia na:
- arytmie nadkomorowe, czyli powstające poza komorami, najczęściej w przedsionkach lub żyłach do nich uchodzących
- arytmie komorowe, czyli powstające w mięśniu komór serca, poniżej rozwidlenia pęczka Hisa.
Do arytmii nadkomorowych należą:
- dodatkowe pobudzenia nadkomorowe, czyli pobudzenia, które powstają poza węzłem zatokowym, mogą występować pojedynczo lub gromadnie
- częstoskurcz nadkomorowy, czyli rytm serca o częstotliwości >100/min, który powstaje w pęczku Hisa lub powyżej. Do częstoskurczów nadkomorowych należą: częstoskurcze przedsionkowe (np. tachykardie zatokowe), częstoskurcze z łącza przedsionkowo-komorowego, częstoskurcz nawrotny przedsionkowo-komorowy Przeczytaj więcej: Częstoskurcz nadkomorowy
- migotanie przedsionków – najczęstsza tachyarytmia nadkomorowa.
Do arytmii komorowych należą:
- dodatkowe pobudzenia komorowe
- złożone komorowe pobudzenia dodatkowe
- trzepotanie komór
- migotanie komór.
Przeczytaj więcej o arytmiach komorowych: Arytmie komorowe
Tachykardia i bradykardia
Bradykardia, czyli wolne bicie serca to akcja serca poniżej 60 uderzeń na minutę. Nie zawsze się wiąże z chorobą, ale może być jej objawem. U osób wytrenowanych tętno spoczynkowe może wynosić mniej niż 60 i jest to stan prawidłowy.
Tachykardia to szybka akcja serca, powyżej 100 uderzeń na minutę, która może być fizjologiczna, np. podczas wysiłku fizycznego lub wynikać z choroby.
Arytmia – przyczyny
Jest wiele przyczyn arytmii, niektóre z nich dotyczą samego serca, a inne chorób ogólnoustrojowych. Należą do nich:
- choroba niedokrwienna serca
- zawał serca lub blizny w sercu po zawale serca
- choroby mięśnia sercowego, czyli kardiomiopatie, zapalenie mięśnia sercowego
- wady zastawek w sercu
- nadciśnienie tętnicze
- genetycznie uwarunkowane, tzw. arytmogenne (czyli powodujące arytmię) choroby serca, np. zespół Brugadów – więcej na ten temat przeczytasz w artykule: Arytmia uwarunkowana genetycznie może dawać niespecyficzne objawy
- cukrzyca
- choroby wirusowe
- nadczynność tarczycy lub niedoczynność tarczycy
- bezdech senny
- niektóre leki, w tym stosowane w leczeniu przeziębienia i alergii
- picie alkoholu lub kofeiny
- przyjmowanie narkotyków
- palenie papierosów
- zaburzenia elektrolitowe
- stres i zaburzenia psychiczne, np. zaburzenia lękowe.
Arytmia – objawy
Arytmia może nie powodować żadnych objawów i bywa przypadkowo wykrywana podczas badań.
Zaburzenia rytmu serca mogą powodować różne objawy w zależności od tego, z jaką arytmią mamy do czynienia. Mogą obejmować:
- uczucie trzepotania, kołatania lub przyspieszenia serca
- uczucie nierównej pracy serca
- uczucie „uciekania serca do gardła lub żołądka”
- kłucie w klatce piersiowej
- szybkie bicie serca
- wolne bicie serca
- ból, ciężar, dyskomfort w klatce piersiowej
- duszność
- niepokój
- zmęczenie
- zawroty głowy lub oszołomienie
- pocenie się
- omdlenie.
Arytmia – rozpoznanie
Najpierw lekarz zbierze wywiad, a następnie zbada pacjenta. Już podczas badania lekarz może zaobserwować różne objawy dotyczące układu krążenia, np. podczas osłuchiwania serca. Przy podejrzeniu arytmii skieruje pacjenta na badania dodatkowe. Rozpoznanie rodzaju arytmii ustala się na podstawie obrazu elektrokardiograficznego (EKG).
Elektrokardiografia może obejmować:
- EKG spoczynkowy, czyli „zwykłe” EKG, które jest podstawowym badaniem w arytmii występującej stale. Jeśli arytmia występuje tylko czasami, to pacjent powinien zgłosić się na EKG spoczynkowe w trakcie napadu kołatania serca
- 24-godzinne monitorowanie EKG metodą Holtera, które jest pomocne, gdy napady arytmii są częste
- rejestrator zdarzeń, tele-EKG, który stosuje w celu wykrycia arytmii pojawiającej się rzadko
- elektrokardiograficzna próba wysiłkowa – w celu rozpoznania choroby niedokrwiennej serca i określenia, czy arytmia nasila się w trakcie wysiłku.
Do innych badań należą:
- badanie elektrofizjologiczne (EPS), czyli inwazyjne badanie (wiążące się z włożeniem elektrod do serca) zwykle połączone z zabiegiem leczniczym
- echokardiografia (echo serca) w celu wykluczenia strukturalnej choroby serca jako przyczyny arytmii
- badanie genetyczne: zależnie od wstępnego rozpoznania może być konieczne u chorych z podejrzeniem choroby genetycznej (np. kardiomiopatii).
U każdego pacjenta z arytmią lekarz będzie chciał ustalić rodzaj arytmii i jej prawdopodobny mechanizm, przyczynę arytmii (czyli chorobę podstawową, która wywołuje arytmię), objawy towarzyszące arytmii i rokowanie.
Arytmia – leczenie
W leczeniu zaburzeń rytmu (arytmii), poza leczeniem choroby podstawowej, czyli tej, która wywołuje arytmię, a także usunięciem czynników wyzwalających arytmi, stosuje się:
- zabiegi zwiększające napięcie nerwu błędnego – tzw. próba Valsalvy, prowokowanie wymiotów, zanurzenie twarzy w zimnej wodzie, masaż zatoki szyjnej
- leki antyarytmiczne, do których należą: lidokaina, flekainid, propafenon, tzw. β-blokery, amiodaron, dronedaron, sotalol, werapamil, diltiazem
- elektroterapię – kardiowersja elektryczna, defibrylacja, czyli zabiegi polegające na dostarczeniu do serca energii przez ścianę klatki piersiowej, wszczepienie ICD, czyli kardiowertera-defibrylatora
- ablację przezskórną (przezżylną) i chirurgiczną, czyli zabieg polegający na zniszczeniu fragmentu serca, który odpowiada za arytmię.
Należy pamiętać, że arytmie to grupa chorób o różnym przebiegu i rokowaniu, dlatego niektórzy pacjenci będą potrzebowali leczenia inwazyjnego, a inni np. tylko unikania określonych czynników wyzwalających arytmię.
Arytmia – rokowanie
Arytmie są grupą chorób, więc rokowanie zależy od tego, jaka to dokładnie arytmia i stanu pacjenta. Część arytmii nie wymaga leczenia, inne można skutecznie wyleczyć (np. ablacją), a jeszcze inne wymagają przewlekłego leczenia i kontroli.
Arytmia w pytaniach i odpowiedziach
Czy migotanie przedsionków to rodzaj arytmii?
Tak. Migotanie przedsionków jest najczęściej występującą arytmią, czyli zaburzeniem rytmu serca. Przeczytaj więcej: Migotanie przedsionków
Czym grozi arytmia serca?
Arytmia to szerokie pojęcie, które obejmuje wiele rodzajów zaburzeń rytmu serca. Niektóre arytmie są łagodne i nawet bez leczenia nie pociągają za sobą poważnych konsekwencji, a inne mogą prowadzić do bardzo ciężkich powikłań, w tym do śmierci.
Czy arytmia może być dziedziczna?
Tak, istnieją choroby, w przebiegu których występuję arytmia i są one dziedziczne, np. zespół Brugadów.
Zobacz: Arytmia uwarunkowana genetycznie może dawać niespecyficzne objawy
Czy arytmia serca może pojawić się po COVID-19?
Tak, w przebiegu niektórych chorób wirusowych, np. COVID-19 może dojść do zaburzeń rytmu serca.
Przeczytaj: Nie tylko koronawirus. Jakie wirusy uszkadzają serce?
Czy istnieje arytmia na tle nerwowym?
Tak, zaburzenia rytmu serca mogą być spowodowane napięciem nerwowym. Ponadto niektóre osoby w stresie lub mające np. zaburzenia lękowe mogą odczuwać prawidłowe bicie serca jako kołatanie, „ciężkie”, zaburzone i interpretować to jako objaw zaburzeń rytmu serca.
Zobacz też: Nerwica serca – co to jest, jakie są objawy, jak postępować
Czy arytmia może wrócić po ablacji?
Tak, może się tak zdarzyć. Należy też pamiętać, że skuteczność ablacji można ocenić dopiero po około 8–10 tygodniach od zabiegu, a bezpośrednio po zabiegu objawy mogą się nawet nasilić. U niektórych osób może dojść do nawrotu arytmii po ablacji i konieczne może być dalsze leczenie, w tym kolejna ablacja. Przeczytaj więcej: Ablacja serca – co to jest, przebieg, zalecenia po zabiegu
Czy można leczyć arytmię serca bez recepty?
Leki antyarytmiczne, czyli leki stosowane w leczeniu arytmii są wydawane na receptę.
Jakie zioła, miód i witaminy mogą wspierać serce przy arytmii?
Zioła, miód i witaminy nie są substancjami zalecanymi w leczeniu arytmii zgodnym z EBM (evidence based medicine), czyli podejściem, na którym opiera się współczesna medycyna akademicka.
Czy czosnek lub kurkuma pomagają przy arytmii serca?
Czosnek i kurkuma nie są substancjami zalecanymi w leczeniu arytmii zgodnym z EBM (evidence based medicine), czyli podejściem, na którym opiera się współczesna medycyna akademicka.
Czy przy arytmii można pić kawę i alkohol (czerwone wino)?
To zależy od rodzaju arytmii i czynników ją wyzwalających, ponieważ alkohol i kofeina mogą nasilać lub wyzwalać zaburzenia rytmu serca.
Czy antybiotyki są bezpieczne przy arytmii serca?
To zależy od rodzaju arytmii i konkretnego antybiotyku. Niektóre antybiotyki mogą powodować zaburzenia rytmu serca, takie jak np. azytromycyna, lewofloksacyna, amoksycylina.
Czy narkoza jest ryzykowna u osób z arytmią?
Zależy to od rodzaju arytmii, objawów, leczenia i stanu pacjenta. Dlatego też przed każdym znieczuleniem ogólnym odbywa się konsultacja anestezjologiczna, podczas której anestezjolog ocenia, czy pacjent może być znieczulony, czy wymaga jakichś badań lub leczenia.
Czy z arytmią można latać samolotem?
Tak, osoby z arytmią, która jest pod kontrolą, mogą podróżować samolotem. Ryzyko wystąpienia istotnych zaburzeń rytmu serca podczas podróży samolotem jest bardzo małe, a sam lot samolotem nie stanowi czynnika powodującego zaburzenia rytmu serca (arytmię).
Więcej o przeciwwskazaniach: Przeciwwskazania do lotu samolotem
Arytmia u nastolatków – czy to możliwe?
Tak, arytmia może wystąpić w każdym wieku. Arytmia może być też wrodzona.
Może Cię zainteresować: Zaburzenia rytmu serca (arytmia) u dzieci
Czy tachykardia to też arytmia?
Tachykardia do szybka akcja serca i może być arytmią. Arytmia to nieprawidłowy rytm serca, a tachykardia może występować fizjologicznie, u osób zdrowych, np. podczas wysiłku fizycznego i wtedy nie jest postrzegana jako arytmia (stan nieprawidłowy).
Arytmia serca a niskie ciśnienie – czy to groźne połączenie?
Tak, arytmia i niskie ciśnienie krwi mogą być ze sobą powiązane i w niektórych okolicznościach mogą być groźne.
Czy arytmia serca może występować mimo rozrusznika?
Arytmia może występować u osób z rozrusznikiem. Co więcej, zdarza się, że rozrusznik serca przyczynia się do arytmii.
Czy arytmia w czasie ciąży jest groźna?
Nie da się odpowiedzieć na tak postawione pytanie, ponieważ istnieją różne arytmie, niektóre są groźne, a inne nie.
Zaburzenia rytmu serca w czasie ciąży mogą być nawrotem wcześniej zdiagnozowanej arytmii lub pojawić się po raz pierwszy. Większość arytmii występujących w czasie ciąży jest łagodna.
