Płynoterapia podskórna – kiedy, jak i gdzie?

03.06.2022

Opracował: lek. Michał Długaszek

Na pytania odpowiedział: dr Paweł Witt

1. W jakich grupach chorych wlewy podskórne sprawdzają się najlepiej?

Wlewy podskórne sprawdzają się w każdej grupie pacjentów ze względu na ich działanie związane z możliwością nawodnienia lub zastosowania farmakoterapii. Niemniej jednak, czasem mogą powodować dolegliwości, takie jak pieczenie, szczypanie, rozpieranie. Te dolegliwości mogą być związane z przepływem – im większy, tym będą bardziej odczuwalne – lub z rodzajem stosowanych leków. Część z nich może działać drażniąco. Trzeba pamiętać, że w porównaniu z drogą dożylną, droga podskórna ma bardzo dużo zalet:

  • nie powoduje zapalenia żył,
  • nie powoduje zakrzepicy,
  • mniejsze ryzyko przewodnienia i występowania obrzęków,
  • bezproblemowe założenie kaniuli,
  • praktycznie brak ryzyka z infekcją odcewnikową.

2. Jakie leki poza płynami można podawać tą drogą?

Wiele leków podaje się podskórnie, szczególnie w domowej opiece paliatywnej. Stosujemy leki przeciwbólowe, takie jak morfina, tramadol, oksykodon; leki przeciwwymiotne, takie jak metoklopramid, ondansetron; leki uspokajające i przeciwdrgawkowe: haloperydol, klonazepam, lewomepromazyna, midazolam, lorazepam. W Polsce rzadko aplikuje się tą drogą lidokainę, ale na świecie już tak. Można również podawać steroidy, takie jak deksametazon, anestetyki mające zastosowanie w leczeniu bólu – ketamina; odwadniające – np. furosemid; rozkurczowe i zmniejszające ilość wydzieliny w drogach oddechowych – buskolizyna. Powyższe leki można stosować w przeróżnych kombinacjach. Problemem dotyczącym większości tych leków jest to, że w Polsce stosuje się je off label. Producent poszczególnego leku nie zarejestrował go do podawania tą drogą, a najbardziej aktualna wiedza, często oparta na EBM, zaleca takie stosowanie. Trzeba pamiętać, że leki tą drogą można podawać również wtedy, kiedy nie ma alternatywnej metody (np. niemożność uzyskania dostępu dożylnego w opiece domowej).

3. Kiedy nie można stosować tej drogi płynoterapii?

Sama droga podskórna ma niewiele przeciwwskazań do jej zastosowania. Poza obiektywnymi, jakimi jest rejestracja preparatu, do przeciwwskazań na pewno będą się zaliczać płyny i leki, których nie można zastosować ze względu na ich skład (np. 10% roztwór NaCl; 20% roztwór mannitolu) oraz stany pilne, gdy zależy na szybkim wypełnieniu łożyska i wyrównaniu pacjenta – silne krwawienie, ostre odwodnienie. To samo dotyczy podawanych podskórnie leków – jeżeli pacjent jest we wstrząsie, z ostrą niewydolnością krążenia, w śpiączce hiperglikemicznej, to stosowanie terapii drogą podskórną jest ewidentnym opóźnieniem leczenia. Nie można również stosować preparatów do żywienia pozajelitowego za pomocą dostępu podskórnego. Z przeciwwskazań względnych należy wymienić obrzęki – tu można spróbować założyć kaniulę podskórną w innym miejscu, jednak należy obserwować czy podawane płyny i leki się wchłaniają. Małopłytkowość i zaburzenia krzepnięcia również mogą stanowić barierę w korzystaniu z tej drogi podawania leków.

4. Czy miejscowe gromadzenie płynu pod skórą jest szkodliwe?

strona 1 z 2