Odpowiedź
dr hab. n. med. Agnieszka Zachurzok, prof. SUM
Katedra i Klinika Pediatrii, Wydział Nauk Medycznych w Zabrzu Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach
Otyłość prosta u dzieci, wynikająca z nadmiernego spożycia kalorii w diecie przy ich niedostatecznym zużyciu, jest najczęstszą formą choroby otyłościowej u dzieci. Innych przyczyn należy poszukiwać u dziecka z otyłością, u którego w wywiadzie i badaniu przedmiotowym stwierdzono nieprawidłowości sugerujące (ryc.):
- zaburzenia endokrynologiczne, takie jak niedoczynność tarczycy, hiperkortyzolemia, niedobór hormonu wzrostu (niskorosłość, zahamowanie wzrastania i inne charakterystyczne dla danego zaburzenia odchylenia). Bardzo pomocna jest krzywa wzrastania pacjenta z otyłością wykreślona na podstawie danych z książeczki zdrowia oraz wyników aktualnych pomiarów wysokości ciała. Dzieci z otyłością prostą są zazwyczaj wyższe niż ich rówieśnicy, a tempo wzrastania jest prawidłowe. Dzieciom z nadmierną masą ciała i niskorosłością lub pogorszeniem tempa wzrastania należy zlecić badania diagnostyczne w kierunku zaburzeń endokrynologicznych. U takich pacjentów należy wykluczyć niedoczynność tarczycy, oznaczając stężenie tyreotropiny (TSH; ew. wolnej tyroksyny i trójjodotyroniny). Nieznaczne zwiększenie stężenia TSH (do 10 mIU/l) najczęściej nie oznacza niedoczynności tarczycy jako przyczyny otyłości, a jest reakcją przysadki na duże stężenie leptyny u osoby z otyłością. W celu wykluczenia hiperkortyzolemii w warunkach ambulatoryjnych można wykonać krótki test z 1 mg deksametazonu lub zlecić dobową zbiórkę moczu na wolny kortyzol. Niedobór hormonu wzrostu można ocenić na podstawie testu stymulacyjnego w warunkach oddziału endokrynologicznego.
- otyłość genetyczną monogenową lub syndromiczną (opóźnienie rozwoju psycho-motorycznego, początek otyłości w okresie niemowlęcym, otyłość III stopnia od najmłodszych lat, hiperfagia, cechy dysmorficzne lub nieprawidłowości narządów lub układów). Pacjenta z takim podejrzeniem należy skierować do poradni genetycznej lub do referencyjnego ośrodka endokrynologicznego zajmującego się dziećmi z otyłością genetyczną.
- inne choroby wymagające terapii lekami, które mogą wpływać na masę ciała (leki przeciwpsychotyczne, przeciwdepresyjne, przeciwpadaczkowe, glikokortykosterydy).
Ryc. Algorytm postępowania diagnostycznego w nadwadze i otyłości u dzieci i młodzieży.
Dwie pierwsze przyczyny otyłości występują niezmiernie rzadko. Diagnostykę w ich kierunku należy przeprowadzić u wybranych pacjentów z cechami sugerującymi możliwość wystąpienia zaburzeń endokrynologicznych lub genetycznych w wywiadzie lub badaniu przedmiotowym. Aktualnie najczęstszą przyczyną otyłości wtórnej jest otyłość związana z innymi chorobami i ich leczeniem. W takich przypadkach ważne jest, aby lekarz, rozpoczynając taką farmakoterapię, informował o możliwych skutkach ubocznych w postaci nadmiernego przyrostu masy ciała, monitorował ten przyrost, a w przypadku jego wystąpienia skierował dziecko do poradni zajmującej się leczeniem otyłości.
Szczegółowe informacje na temat diagnostyki różnicowej otyłości oraz postępowania diagnostycznego u dzieci z nadmierną masą ciała można znaleźć w artykule: Otyłość dziecięca. Stanowisko PTP 2023. Wprowadzenie i metody.
