Ostre zapalenie pęcherzyka żółciowego (zapalenie woreczka żółciowego) - objawy, leczenie i dieta

Ostre zapalenie pęcherzyka żółciowego (potocznie: woreczka żółciowego) to stan zapalny ściany pęcherzyka. Jego objawy to ból w górnej części brzucha po prawej stronie (pod żebrami) i gorączka. Najczęściej ostre zapalenie pęcherzyka żółciowego stanowi powikłanie kamicy pęcherzyka żółciowego.

Co to jest ostre zapalenie pęcherzyka żółciowego?

Ostre zapalenie pęcherzyka żółciowego stanowi jedno z powikłań kamicy żółciowej. Kamica żółciowa polega na obecności kamieni (tzw. złogów) w żółci – w pęcherzyku żółciowym (kamica pęcherzyka żółciowego) lub w drogach żółciowych (kamica przewodowa).

Ryc. 1. Umiejscowienie pęcherzyka żółciowego

Jak dochodzi do ostrego zapalenia pęcherzyka żółciowego?

Do ostrego zapalenia pęcherzyka żółciowego może dojść, gdy w wyniku zablokowania odpływu żółci dojdzie do niedokrwienia i zapalenia jego ściany. Zalegająca żółć i produkty jej przemian chemicznych powodują podrażnienie ściany pęcherzyka, co prowokuje uwalnianie się czynników procesu zapalnego, a wzrost ciśnienia w świetle pęcherzyka upośledza przepływ krwi w błonie śluzowej ściany pęcherzyka i może prowadzić do jej martwicy.

Ostre zapalenie pęcherzyka żółciowego bez kamicy

W 5–10% przypadków ostre zapalenie pęcherzyka żółciowego nie ma związku z kamicą żółciową i występuje w przebiegu innych ciężkich chorób ogólnoustrojowych, np. u chorych po dużych zabiegach operacyjnych, po ciężkich urazach, oparzeniach oraz w przebiegu sepsy. W tych przypadkach ostremu zapaleniu pęcherzyka żółciowego sprzyjają odwodnienie, zastój żółci w pęcherzyku, upośledzony przepływ krwi i uogólnione zakażenie bakteryjne.

Częstotliwość występowania kamicy i ostrego zapalenie pęcherzyka żółciowego

Kamica pęcherzykowa jest częstą chorobą, dotyczącą około 20% populacji europejskiej. Częstość występowania kamicy zwiększa się wraz z wiekiem; jest 4-krotnie większa u kobiet niż u mężczyzn. Ostre zapalenie pęcherzyka żółciowego występuje u 10–20% chorych z objawową kamicą żółciową.

Ostre zapalenie pęcherzyka żółciowego - objawy

Typowa dla ostrego zapalenia pęcherzyka żółciowego jest kolka żółciowa utrzymująca się ponad 5 godzin. Kolka żółciowa to główny objaw kamicy pęcherzyka żółciowego – napadowy ostry ból brzucha, który pojawia się często po spożyciu tłustego pokarmu, zlokalizowany w górnej części brzucha po prawej stronie (pod żebrami) lub na środku, może promieniować pod prawą łopatkę. Towarzyszą jej gorączka, dreszcze i wymioty.

Może się pojawić także ból w prawym nadbrzuszu, występujący podczas dotykania i uciskania brzucha w okolicy pęcherzyka i narastający podczas głębokiego wdechu.

Więcej na temat bólu brzucha przeczytasz w:

Co robić w przypadku wystąpienia kolki żółciowej - leki stosowane doraźnie

Doraźnie w celu złagodzenia dolegliwości występujących w przebiegu kolki żółciowej można przyjąć leki przeciwbólowe (niesteroidowe leki przeciwzapalne – NLPZ, np. diklofenak, ketoprofen lub paracetamol) i rozkurczowe (drotaweryna, papaweryna, hioscyna). Jednak nawet jeśli dolegliwości ustąpią, należy się zgłosić do lekarza, ostre zapalenie pęcherzyka żółciowego stanowi bowiem wskazanie do operacji.

Kolka żółciowa powinna być zawsze dokładnie zdiagnozowana, ponieważ może maskować choroby innych narządów, a zwłaszcza może świadczyć o ostrym zapaleniu pęcherzyka żółciowego.

Jak lekarz rozpoznaje ostre zapalenie pęcherzyka żółciowego?

Wywiad i badanie przedmiotowe zwykle pozwalają szybko ustalić rozpoznanie. Lekarz wybada silną tkliwość powłok brzusznych w okolicy podżebrowej prawej, niekiedy wyczuwalny bolesny pęcherzyk żółciowy, czasami objawy otrzewnowe, u niektórych chorych ciężki stan ogólny oraz zwiększenie częstotliwości tętna i oddechu.

Badania krwi wykazują dużą leukocytozę (duża liczba białych krwinek), z przesunięciem obrazu odsetkowego leukocytów w lewo (czyli obecność form młodszych), a także zwiększoną aktywność wskaźników wątrobowych oraz zwiększenie stężenia bilirubiny i aktywności amylazy w surowicy. Podstawowym badaniem obrazowym potwierdzającym diagnozę jest USG jamy brzusznej, która może wykazać złogi w pęcherzyku i zgrubienie jego ściany oraz płyn zlokalizowany wokół pęcherzyka. W przypadkach wątpliwych, zwłaszcza gdy występują bardzo małe złogi (mikrolitiaza), które w obrazie USG są widoczne jako błotko żółciowe, pomocna w diagnostyce jest USG endoskopowa (badanie EUS).

Czasami przydatne jest rentgenowskie zdjęcie przeglądowe jamy brzusznej, za pomocą którego można uwidocznić uwapnione złogi (jednak stanowią one jedynie 15% wszystkich przypadków kamicy), a także pęcherzyki gazu w ścianie pęcherzyka żółciowego (tzw. zapalenie zgorzelinowe) i pęcherzyka porcelanowego (o ścianie wysyconej solami wapnia).

Leczenie ostrego zapalenia pęcherzyka żółciowego

Ostre zapalenie pęcherzyka żółciowego wymaga hospitalizacji. Stosuje się ścisłą dietę, nawadnianie drogą dożylną, leczenie przeciwbólowe i rozkurczowe oraz antybiotykoterapię. W każdym przypadku ostrego zapalenia pęcherzyka żółciowego w przebiegu kamicy żółciowej leczeniem z wyboru jest chirurgiczne usunięcie pęcherzyka (cholecystektomia), którą należy przeprowadzić w ciągu 7 dni od przyjęcia do szpitala i 10 dni od początku objawów. U większości chorych można ją przeprowadzić laparoskopowo, czyli bez otwierania (rozcinania) brzucha.

Czy możliwe jest całkowite wyleczenie?

Całkowite wyleczenie ostrego zapalenia pęcherzyka żółciowego polega na jego usunięciu wraz ze złogami. Należy pamiętać, że zabieg operacyjny nie eliminuje skłonności genetycznej do powstawania złogów. Gdy nie ma już pęcherzyka, złogi mogą powstawać w drogach żółciowych, mówi się wówczas o kamicy przewodowej. Te kamienie usuwa się metodami endoskopowymi (zabieg ECPW). Po operacyjnym leczeniu ostrego zapalenia pęcherzyka żółciowego przez 2–3 miesiące pacjenci powinni unikać wysiłku i dźwigania ciężkich przedmiotów, w przeciwnym razie istnieje ryzyko powstania przepukliny pępkowej w miejscu cięcia chirurgicznego.

Dieta po przebytym ostrym zapaleniu pęcherzyka żółciowego

Po radykalnym leczeniu kamicy i przewlekłego zapalenia pęcherzyka żółciowego (zabieg chirurgiczny) najważniejsze jest przestrzeganie odpowiedniej diety. Podstawowym jej rodzajem, stosowanym w chorobach wątroby i dróg żółciowych, jest dieta oparta na potrawach ubogotłuszczowych i bogatowęglowodanowych. Istotne jest unikanie obfitych posiłków, ale również głodzenia. Wskazane jest przyjmowanie mniejszych porcji pożywienia ze zwiększoną częstością, najlepiej około 5–6 posiłków dziennie, regularnie, o stałych porach, i staranne ich przeżuwanie. Potrawy pieczone należy zastępować gotowanymi i duszonymi. Niewskazane jest spożywanie tłustych mięs i ryb oraz stosowanie majonezów, margaryny i smalcu. Ponadto zaleca się spożywanie większych ilości odtłuszczonych produktów nabiałowych, chleba pszennego lub chleba typu graham, kasz oraz makaronów.

Więcej na temat diety:

Ostre zapalenie pęcherzyka żółciowego – powikłania

Powikłania ostrego zapalenia pęcherzyka żółciowego występują u około 10–30% pacjentów.

Należą do nich:

martwica pęcherzyka żółciowego
ropniak pęcherzyka żółciowego
perforacja (czyli przedziurawienie) pęcherzyka żółciowego
ropień wątroby.

Najcięższym powikłaniem ostrego zapalenia pęcherzyka żółciowego jest perforacja, czyli przedziurawienie pęcherzyka. Prowadzi do ograniczonego zapalenia otrzewnej i powstania ropnia w okolicy pęcherzyka lub rozlanego zapalenia otrzewnej. Zapalenie otrzewnej jest stanem zagrożenia życia i wymaga pilnej interwencji chirurgicznej.

Jak uniknąć ostrego zapalenia pęcherzyka żółciowego?

Nie zmieni się skłonności genetycznej do kamicy żółciowej, ale można zminimalizować ryzyko powstawania złogów, a zatem także przewlekłego zapalenia pęcherzyka żółciowego, przez zmianę czynników środowiskowych, a więc modyfikację stylu życia i odżywiania. Zaleca się prowadzenie zdrowego stylu życia, regularną aktywność fizyczną, utrzymywanie odpowiedniej masy ciała. U osób, które gwałtownie chudną, np. po operacjach bariatrycznych, zaleca się stosowanie kwasu ursodeoksycholowego.

Zapobieganie napadom kolki żółciowej polega przede wszystkim na stosowaniu diety niskotłuszczowej.

Zapalenie pęcherzyka żółciowego w pytaniach i odpowiedziach

Co to jest martwica pęcherzyka żółciowego?

Martwica pęcherzyka żółciowego to stan, kiedy dochodzi do niedokrwienia ściany pęcherzyka żółciowego. Niedokrwiona ściana pęcherzyka ulega martwicy i perforacji (przedziurawieniu). Stan taki to zgorzelinowe zapalenie pęcherzyka żółciowego, które jest poważnym powikłaniem kamicy żółciowej. W porównaniu z niepowikłanym ostrym zapaleniem pęcherzyka żółciowego, zgorzelinowe zapalenie pęcherzyka żółciowego wiąże się ze znacznie wyższą śmiertelnością. Zgorzelinowe zapalenie pęcherzyka żółciowego występuje częściej u osób w starszym wieku.

Czy ból w okolicy mostka może oznaczać problemy z pęcherzykiem żółciowym?

Raczej nie, ponieważ okolica mostka nie jest miejscem, gdzie typowo odczuwany jest ból związany z nieprawidłowościami pęcherzyka żółciowego. Dolegliwości bólowe pochodzące z pęcherzyka żółciowego lokalizują się w nadbrzuszu prawym lub środkowym, czyli w górnej części brzucha po prawej stronie lub na środku. Mostek natomiast znajduje się w obrębie klatki piersiowej i dolegliwości bólowe pojawiające się w jego okolicy zwykle się wiążą z innymi narządami (zob. Ból w klatce piersiowej – diagnostyka i leczenie).

Czy możliwe jest błędne USG i przeoczenie kamienia w pęcherzyku?

Nie wszystkie złogi (kamienie) w pęcherzyku żółciowym mogą być uwidocznione w USG brzucha. Nie oznacza to jednak „błędnego” USG. Bardzo małe złogi mogą być niewidoczne.

Czy można pomylić kamicę żółciową z innymi chorobami?

Kamica żółciowa zwykle powoduje charakterystyczne objawy (m.in. ból żółciowy), ma określony przebieg. Ponadto, dostępne badania dodatkowe zwykle pozwalają na ustalenie rozpoznania z dużą pewnością. Dlatego zasadniczo można powiedzieć, że kamica żółciowa jest chorobą, którą jest dość łatwo rozpoznać. Należy jednak pamiętać, że pacjenci są różni i u niektórych osób przebieg kamicy może być nietypowy, dlatego czasem mogą się pojawić kłopoty z ustaleniem odpowiedniego rozpoznania (zob. Objawy sugerujące chorobę pęcherzyka żółciowego).

Czy kamień w pęcherzyku może powodować zwiększone wartości OB?

Sama obecność kamienia w pęcherzyku żółciowym nie powinna powodować przyspieszonego OB. Jednak kamica żółciowa może powodować zapalenie pęcherzyka żółciowego i wówczas OB może być przyspieszony.

Jakie są objawy pęknięcia woreczka żółciowego?

Pęknięcie (perforacja) pęcherzyka żółciowego jest rzadkim, ale zagrażającym życiu powikłaniem najczęściej ostrego zapalenia pęcherzyka żółciowego. Rzadziej może dojść do niego z innych przyczyn, np. w wyniku urazu brzucha podczas wypadku komunikacyjnego albo sportów kontaktowych. Kiedy dochodzi do przerwania ciągłości ściany pęcherzyka żółciowego, to jego zawartość, czyli żółć wylewa się do brzucha (jamy otrzewnej). Powoduje to stan zagrożenia życia i wymaga pilnej interwencji chirurgicznej. Objawy pęknięcia pęcherzyka żółciowego przypominają objawy ostrego zapalenia pęcherzyka i należą do nich: silny ból brzucha po prawej stronie u góry, gorączka i dreszcze, wymioty i nudności. Stan pacjenta zwykle w szybkim czasie się pogarsza, dochodzi do zatrzymania stolca i wiatrów, brzuch robi się twardy, deskowaty, pacjent czuje się coraz gorzej. Czasem jednak to, że doszło do perforacji, a nie samego ostrego zapalenia pęcherzyka żółciowego jest widoczne dopiero podczas operacji usunięcia pęcherzyka żółciowego (cholecystektomii). Leczenie pęknięcia pęcherzyka żółciowego polega na jego operacyjnym usunięciu i oczyszczeniu jamy otrzewnej.

Czym grozi pęknięcie woreczka żółciowego?

Perforacja (pęknięcie) pęcherzyka żółciowego jest stanem zagrożenia życia, ponieważ wylewająca się z pęcherzyka treść żółciowa prowadzi do zapalenia otrzewnej. Bez interwencji chirurgicznej stan taki kończy się zgonem.