Szanowni Państwo,

Medycyna Praktyczna wykorzystuje w swoich serwisach pliki cookies i inne pokrewne technologie. Używamy cookies w celu dostosowania naszych serwisów do Państwa potrzeb oraz do celów analitycznych i marketingowych. Korzystamy z cookies własnych oraz innych podmiotów – naszych partnerów biznesowych.

Ustawienia dotyczące cookies mogą Państwo zmienić samodzielnie, modyfikując ustawienia przeglądarki internetowej. Informacje dotyczące zmiany ustawień oraz szczegóły dotyczące wykorzystania wspomnianych technologii zawarte są w naszej Polityce Prywatności.

Korzystając z naszych serwisów bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie plików cookies i podobnych technologii, opisanych w Polityce Prywatności.

Państwa zgoda jest dobrowolna, jednak jej brak może wpłynąć na komfort korzystania z naszych serwisów. Udzieloną zgodę mogą Państwo wycofać w każdej chwili, co jednak pozostanie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego wcześniej na podstawie tej zgody.

Klikając przycisk Potwierdzam, wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie wyżej wymienionych technologii oraz potwierdzacie, że ustawienia przeglądarki są zgodne z Państwa preferencjami.

Probiotyki – aktualny stan wiedzy i zalecenia dla praktyki klinicznej - strona 2

27.11.2017
prof. dr hab. n. med. Hanna Szajewska, Klinika Pediatrii, Warszawski Uniwersytet Medyczny

Potencjalne zastosowania probiotyków, oceniane w RCT, obejmują m.in.:
1) leczenie mukowiscydozy (np. Lactobacillus GG)76,77
2) leczenie zaburzeń ze spektrum autyzmu (np. L. plantarum WCFS1)78
3) leczenie choroby Alzheimera (np. L. acidophilus, L. casei, B. bifidum, L. fermentum)79
4) zapobieganie próchnicy (np. Lactobacillus GG)80
5) zapobieganie zapaleniu płuc związanemu z wentylacją mechaniczną (np. L. casei rhamnosus, L. plantarum 299, B. longum + L. bulgaricus + Str. thermophilus)81
6) zapobieganie zakażeniom układu moczowego (np. Lactobacillus GG)82
7) leczenie celiakii (np. B. infantis NLS,83 B. longum CECT 7347,84 B. breve BR03 i B. breve B632)85,86
8) zapobieganie objawom związanym z naświetlaniem (np. L. casei DN-114001, VSL#3, L. acidophilus)87-89
9) leczenie niealkoholowego stłuszczeniowego zapalenia wątroby (np. L. bulgaricus + Str. thermophilus,90 B. longum W11 + FOS)91.
Bez względu na to, czy wyniki badań były pozytywne, czy negatywne, nie są one wystarczające do sformułowania wniosków o skuteczności zastosowanych probiotyków. Konieczne są dalsze badania.

Bezpieczeństwo stosowania probiotyków

Probiotyki ogólnie uważa się za bezpieczne i dobrze tolerowane. Dowodem na to jest przyznanie im w krajach Unii Europejskiej statusu „uznanego domniemania bezpieczen´stwa” (Qualified Presumption of Safety – QPS).92 W USA odpowiednikiem jest przyznawany przez amerykańską Food and Drug Administration status „Ogólnie uważane za bezpieczne” (Generally Recognized as Safe – GRAS).93
Opisano jednak kilkadziesiąt przypadków fungemii u osób otrzymujących S. boulardii oraz bakteriemii u osób otrzymujących probiotyki bakteryjne. Należy rozważyć zasadność stosowania probiotyków u chorych z niedoborami odporności, z cewnikiem wprowadzonym do dużych żył lub będących w ciężkim stanie klinicznym. Czynnikiem ryzyka może być również podawanie probiotyków przez jejunostomię.94

Tabela I. Dostępne na rynku preparaty doustne zawierające szczep Lactobacillus reuteri
Nazwa preparatuSkłada
preparaty jednoskładnikowe
BioGaia (SD): tabletki do żucia, krople Lactobacillus reuteri Protectis (DSM 17938)
preparaty wieloskładnikowe
Asecurin (SD) Lactobacillus reuteri, Lactobacillus rhamnosus, Lactobacillus gasseri, laktoferyna, inulina
Asecurin ZS (SD) Lactobacillus reuteri, Lactobacillus rhamnosus GG (ATCC 53103), inulina, witamina D
Iladian (SD) Lactobacillus reuteri, Lactobacillus rhamnosus, Lactobacillus gasseri, wyciąg z owoców migdałecznika chebułowca (Terminalia chebula), laktoferyna
LactoSeven (SD) Lactobacillus reuteri, Lactobacillus rhamnosus, Lactobacillus acidophilus, Lactobacillus casei, Bifidobacterium longum, Lactobacillus plantarum, Streptococcus thermophilus, inulina
Multi Flora APTEO dla kobiet (SD) Lactobacillus reuteri, Lactobacillus rhamnosus, Lactobacillus plantarum
Od Redakcji, opracowała mgr farm. Karolina Przeździecka, Dział Informacji o Lekach, Medycyna Praktyczna
a skład na podstawie dostępnych materiałów od producentów poszczególnych preparatów
SD – suplement diety

Tabela II. Dostępne na rynku preparaty doustne zawierające szczep Lactobacillus rhamnosus GG (LGG)
Nazwa preparatuSkłada
preparaty jednoskładnikowe
4 Lacti Baby (ŚS) Lactobacillus rhamnosus GG (ATCC 53103)
Acidolac Baby (SD) Lactobacillus rhamnosus GG
Preparaty marki Dicoflor: krople, saszetki, kapsułki, Dicoflor Elektrolity, Dicoflor Complex, Dicoflor Complex Junior (wszystkie: SD)Lactobacillus rhamnosus GG
Diflos 60 (ŚS) Lactobacillus rhamnosus GG (ATCC 53103)
Floractin (ŚS): kapsułki lub krople Lactobacillus rhamnosus GG
Labiotix (ŚS) Lactobacillus rhamnosus GG
LoGGic30 (SD) Lactobacillus rhamnosus GG (ATCC 53103)
LoGGic60 (SD) Lactobacillus rhamnosus GG (ATCC 53103)
Probiotyk w kroplach Apteo Dziecko (ŚŚ) Lactobacillus rhamnosus GG (ATCC 53103)
preparaty wieloskładnikowe
Acidolac (ŚS) Lactobacillus rhamnosus GG, fruktooligosacharydy
Coloflor Baby (ŚS) Lactobacillus rhamnosus GG, inulina
Coloflor Cesario (SD) Lactobacillus rhamnosus GG (ATCC 53103), Lactobacillus fermentum (CECT 5716) Hereditum, Bifidobacterium infantis M-63, inulina
Coloflor Junior (SD) Lactobacillus rhamnosus GG, Bifidobacterium lactis
Coloflor Max (SD) Lactobacillus rhamnosus GG, inulina
Colosan EX (SD) Lactobacillus rhamnosus GG, mielone nasiona lnu zwyczajnego (Linum usitatissimum), mielone łuski babki jajowatej (Plantago ovata), inulina, błonnik jabłkowy
Enteromax (ŚS): kapsułki lub saszetki Lactobacillus rhamnosus GG, Saccharomyces boulardii
Enteromax Forte (ŚS) Lactobacillus rhamnosus GG, Saccharomyces boulardii, inulina
Enteromax PLUS Elektrolity (ŚS) Lactobacillus rhamnosus GG, Saccharomyces boulardii
Immunobiotic 50+ (SD) Lactobacillus rhamnosus GG, Bifidobacterium lactis
Immunobiotic Complex (SD) Lactobacillus rhamnosus GG, Bifidobacterium lactis
Immunobiotic Junior C (SD) Lactobacillus rhamnosus GG, Saccharomyces boulardii
Kolonbiotic 7GG (SD) Lactobacillus rhamnosus GG, fruktooligosacharydy
Lacidar Baby (ŚS) Lactobacillus rhamnosus GG (ATCC 53103), Bifidobacterium lactis BS01, Saccharomyces boulardii, fruktooligosacharydy
LoGGic+ (ŚS) Lactobacillus rhamnosus GG (ATCC 53103), witamina D, witamina E
Multilac Baby Synbiotyk (ŚS) Lactobacillus rhamnosus GG, Lactobacillus acidophilus, Lactobacillus casei, Bifidobacterium lactis, Lactobacillus paracasei, Lactobacillus plantarum, Lactobacillus salivarus, Bifidobacterium bifidum, Bifidobacterium longum, fruktooligosacharydy
MultiURI (ŚS) Lactobacillus rhamnosus GG, Lactobacillus plantarum, Lactobacillus paracasei, wyciąg z owoców żurawiny wielkoowocowej (Vaccinium macrocarpon), laktoferyna, D-mannoza
Osłonik Max (ŚS) Lactobacillus rhamnosus GG, Saccharomyces boulardii, inulina
Remader (SD) Lactobacillus rhamnosus GG (ATCC 53103), laktoferyna
Trilac IBS (ŚS) Lactobacillus rhamnosus GG (ATCC 53103), Bifidobacterium longum W11, fruktooligosacharydy
Trilac Plus (ŚS) Lactobacillus rhamnosus GG (ATCC 53103), Lactobacillus acidophilus, Lactobacillus delbrueckii subsp. bulgaricus, Bifidobacterium lactis, fruktooligosacharydy
Trilac Plus Forte (ŚS) Lactobacillus rhamnosus GG (ATCC 53103), Lactobacillus acidophilus, Lactobacillus delbrueckii subsp. bulgaricus, Bifidobacterium lactis
Od Redakcji, opracowała mgr farm. Karolina Przeździecka, Dział Informacji o Lekach, Medycyna Praktyczna
a skład na podstawie dostępnych materiałów od producentów poszczególnych preparatów
SD – suplement diety, ŚS – środek spożywczy specjalnego przeznaczenia medycznego

Tabela III. Dostępne na rynku preparaty doustne zawierające szczep Saccharomyces boulardii
Nazwa preparatuSkłada
preparaty jednoskładnikowe
Axoflor (ŚS) Saccharomyces boulardii
diErol (ŚS) Saccharomyces boulardii
EnteroBIOTIC Junior (ŚS) Saccharomyces boulardii
Enterol 250 (OTC) Saccharomyces boulardii CNCM I-745
Floractin Enteric (ŚS) Saccharomyces boulardii
LacidoEnter (ŚS) Saccharomyces boulardii
preparaty wieloskładnikowe
Asecurin Junior (SD) Saccharomyces boulardii, Lactobacillus rhamnosus, Bacillus coagulans, laktoferyna, inulina
DOZ PRODUCT Probiotyk (SD) Saccharomyces boulardii CNCM I-3799, Bifidobacterium animalis lactis BS01, Lactobacillus acidophilus LA02, Streptococcus thermophilus FP4, Lactobacillus casei SD5213, Lactobacillus bulgaricus LDB01, inulina
Entero Acidolac (ŚS) Saccharomyces boulardii B01, fruktooligosacharydy
EnteroBIOTIC (SD) Saccharomyces boulardii, inulina
Enteromax (ŚS) Saccharomyces boulardii, Lactobacillus rhamnosus GG
Enteromax Forte (ŚS) Saccharomyces boulardii, Lactobacillus rhamnosus GG, inulina
Enteromax PLUS Elektrolity (ŚS) Saccharomyces boulardii, Lactobacillus rhamnosus GG
Entero osłona APTEO (ŚS) Saccharomyces boulardii, inulina
Entero osłona APTEO DZIECKO (ŚS) Saccharomyces boulardii, inulina
Lacidar Baby (ŚŚ) Saccharomyces boulardii, Lactobacillus rhamnosus GG (ATCC 53103), Bifidobacterium lactis BS01, fruktooligosacharydy
Osłonik Max (SD) Saccharomyces boulardii, Lactobacillus rhamnosus GG, inulina
Osmolakton (ŚS) Saccharomyces boulardii, węglowodany, błonnik, białko, sód, potas, cytryniany, chlorki
Od Redakcji, opracowała mgr farm. Karolina Przeździecka, Dział Informacji o Lekach, Medycyna Praktyczna
a skład na podstawie dostępnych materiałów od producentów poszczególnych preparatów
OTC – lek dostępny bez recepty, SD – suplement diety, ŚS – środek spożywczy specjalnego przeznaczenia medycznego

Piśmiennictwo:

1. Lozupone C.A., Stombaugh J.I., Gordon J.I. i wsp.: Diversity, stability and resilience of the human gut microbiota. Nature, 2012; 489: 220–230
2. Arumugam M., Raes J., Pelletier E. i wsp.: MetaHIT Consortium. Enterotypes of the human gut microbiome. Nature, 2011; 473: 174–180
3. deVos W.M., de Vos E.A.: Role of the intestinal microbiome in health and disease: from correlation to causation. Nutr. Rev., 2012; 70 (suppl. 1): S45–S56
4. Everard A., Belzer C., Geurts L. i wsp.: Cross-talk between Akkermansia muciniphila and intestinal epithelium controls diet-induced obesity. Proc. Natl. Acad. Sci. USA, 2013; 110: 9066–9071
5. Gilbert J.A., Krajmalnik-Brown R., Porazinska D.L. i wsp.: Toward effective probiotics for autism and other neurodevelopmental disorders. Cell, 2013; 155: 1446–1448
6. Lynch S.V., Pedersen O.: The Human Intestinal Microbiome in Health and Disease. N. Engl. J. Med., 2016; 375: 2369–2379
7. Foxx-Orenstein A.E., Chey W.D.: Manipulation of the gut microbiota as a novel treatment strategy for gastrointestinal disorders. Am. J. Gastroenterol. Suppl., 2012; 1: 41–46
8. Hill C., Guarner F., Reid G. i wsp.: Expert consensus document: The International Scientific Association for Probiotics and Prebiotics consensus statement on the scope and appropriate use of the term probiotic. Nat. Rev. Gastroenterol. Hepatol., 2014; 11: 506–514
9. FAO/WHO Expert Consultation: Health and nutritional properties of probiotics in food including powder milk with live lactic acid bacteria. 2001
10. Floch MH, Walker WA, Guandalini S. i wsp.: Recommendations for probiotic use – 2008. J. Clin. Gastroenterol., 2008; 42 (suppl. 2): S104–S108
11. Ouwehand A.C.: A review of dose-responses of probiotics in human studies. Benef. Microbes, 2017; 8: 143–151
12. Kołodziej M., Łukasik J.M., Szajewska H.: Mikroenkapsulacja probiotyków. Pediatria Pol., 2017 (w druku)
13. Szajewska H., Fordymacka A., Bardowski J. i wsp.: Microbiological and genetic analysis of probiotic products licensed for medicinal purposes. Med. Sci. Monit., 2004; 10: 346–350
14. Hamilton-Miller J.M., Shah S., Smith C.T.: „Probiotic” remedies are not what they seem. BMJ, 1996; 312: 55–56
15. Gilliland S.E., Speck M.L.: Enumeration and identity of lactobacilli in dietary products. J. Food Prot., 1977; 40: 760–762
16. Hoa N.T., Baccigalupi L., Huxham A. i wsp.: Characterization of Bacillus species used for oral bacteriotherapy and bacterioprophylaxis of gastrointestinal disorders. Appl. Envir. Microbiol., 2000; 66: 5241–5247
17. Kolaček S., Hojsak I., Canani R.B. i wsp.; ESPGHAN Working Group for Probiotics and Prebiotics: Commercial probiotic products: a call for improved quality control. A Position Paper by the ESPGHAN Working Group for Probiotics and Prebiotics. J. Pediatr. Gastroenterol. Nutr., 2017; doi: 10.1097/MPG.0 000 000 000 001 603
18. Szajewska H.: Advances and limitations of evidence-based medicine – impact for probiotics. Ann. Nutr. Metab., 2010; 57 (suppl.): 6–9
19. Szajewska H., Guarino A, Hojsak I. i wsp.: Use of probiotics for management of acute gastroenteritis: a position paper by the ESPGHAN Working Group for Probiotics and Prebiotics. J. Pediatr. Gastroenterol. Nutr., 2014; 58: 531–539
20. Guarino A., Ashkenazi S., Gendrel D. i wsp.: European Society for Paediatric Gastroenterology, Hepatology, and Nutrition/European Society for Paediatric Infectious Diseases Evidence-based Guidelines for the Management of Acute Gastroenteritis in Children in Europe: update 2014. J. Pediatr. Gastroenterol. Nutr., 2014; 59: 132–152
21. http://www.worldgastroenterology.org/UserFiles/file/guidelines/Probiotics-and-prebiotics-English2017. pdf
22. Riddle M.S., DuPont H.L., Connor B.A.: ACG Clinical Guideline: Diagnosis, Treatment, and Prevention of Acute Diarrheal Infections in Adults. Am. J. Gastroenterol., 2016; 111: 602–622
23. Hempel S., Newberry S.J., Maher A.R. i wsp.: Probiotics for the prevention and treatment of antibiotic-associated diarrhea: a systematic review and meta-analysis. JAMA, 2012; 307: 1959–1969
24. Szajewska H., Kołodziej M.: Systematic review with meta-analysis: Saccharomyces boulardii in the prevention of antibiotic-associated diarrhoea. Aliment. Pharmacol. Ther., 2015; 42: 793–801
25. Szajewska H., Kołodziej M.: Systematic review with meta-analysis: Lactobacillus rhamnosus GG in the prevention of antibiotic-associated diarrhoea in children and adults. Aliment. Pharmacol. Ther., 2015; 42: 1149–1157
26. Szajewska H., Canani R.B., Guarino A. i wsp.; ESPGHAN Working Group for Probiotics & Prebiotics: Probiotics for the Prevention of Antibiotic-Associated Diarrhea in Children. J. Pediatr. Gastroenterol. Nutr., 2016; 62: 495–506
27. Surawicz C.M., Brandt L.J., Binion D.G. i wsp.: Guidelines for diagnosis, treatment, and prevention of Clostridium difficile infections. Am. J. Gastroenterol., 2013; 108: 478–498
28. Johnston B.C., Ma S.S., Goldenberg J.Z. i wsp.: Probiotics for the prevention of Clostridium difficile-associated diarrhea: a systematic review and meta-analysis. Ann. Intern. Med., 2012; 157: 878–888
29. Goldenberg Joshua Z., Ma Stephanie S.Y., Saxton Jane D. i wsp.: Probiotics for the prevention of Clostridium difficile-associated diarrhea in adults and children. Cochrane Database Syst. Rev., 2013; 5: CD006 095
30. Lau C.S., Chamberlain R.S.: Probiotics are effective at preventing Clostridium difficile-associated diarrhea: a systematic review and meta-analysis. Int. J. Gen. Med., 2016; 9: 27–37
31. Shen N.T., Maw A., Tmanova L.L. i wsp.: Timely Use of Probiotics in Hospitalized Adults Prevents Clostridium difficile Infection: A Systematic Review With Meta-Regression Analysis. Gastroenterology, 2017 Feb 10. pii: S0016-5085(17)30 136–1
32. McFarland L.V.: Deciphering meta-analytic results: a mini-review of probiotics for the prevention of paediatric antibiotic-associated diarrhoea and Clostridium difficile infections. Benef. Microbes, 2015; 6: 189–194
33. Debast S.B., Bauer M.P., Kuijper E.J.: European Society of Clinical Microbiology and Infectious Diseases: update of the treatment guidance document for Clostridium difficile infection. Clin. Microbiol. Infect., 2014; 20 (suppl. 2): 1–26
34. https://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2016/the-pre-travel-consultation/travelers-diarrhea
35. Kollaritsch H., Holst H., Grobara P. i wsp.: [Prevention of traveler’s diarrhea with SaccharomyceS. boulardii. Results of a placebo controlled double-blind study]. Fortschr. Med., 1993; 111: 152–156
36. Kollaritsch H.H., Kremsner P., Wiedermann G. i wsp.: Prevention of traveller’s diarrhea: comparison of different non-antibiotic preparations. Travel Med. Int., 1989; 9–17
37. Malfertheiner P., Megraud F., O’Morain C.A. i wsp.; European Helicobacter and Microbiota Study Group and Consensus panel. Management of Helicobacter pylori infection-the Maastricht V/Florence Consensus Report. Gut, 2017; 66: 6–30
38. Zhang M.M., Qian W., Qin Y.Y. i wsp.: Probiotics in Helicobacter pylori eradication therapy: a systematic review and meta-analysis. World J. Gastroenterol., 2015; 21: 4345–4357
39. Dang Y., Reinhardt J.D., Zhou X., Zhang G.: The effect of probiotics supplementation on Helicobacter pylori eradication rates and side effects during eradication therapy: a meta-analysis. PloS One, 2014; 9 (11): e111 030
40. Szajewska H., Horvath A., Kołodziej M.: Systematic review with meta-analysis: Saccharomyces boulardii supplementation and eradication of Helicobacter pylori infection. Aliment. Pharmacol. Ther., 2015; 41: 1237–1245
41. Jones N.L., Koletzko S., Goodman K. i wsp.: Joint ESPGHAN/NASPGHAN Guidelines for the Management of Helicobacter pylori in Children and Adolescents (Update 2016). J. Pediatr. Gastroenterol. Nutr., 2017; 64: 991–1003
42. Ford A.C., Quigley E.M., Lacy B.E. i wsp.: Efficacy of prebiotics, probiotics, and synbiotics in irritable bowel syndrome and chronic idiopathic constipation: systematic review and meta-analysis. Am. J. Gastroenterol., 2014; 109: 1547–1561
43. Ford A.C., Moayyedi P., Lacy B.E. i wsp.: Task Force on the Management of Functional Bowel Disorders. American College of Gastroenterology monograph on the management of irritable bowel syndrome and chronic idiopathic constipation. Am. J. Gastroenterol., 2014; 109 (suppl 1): S2–S26
44. National Institute for Health and Clinical Excellence (NICE). Irritable bowel syndrome in adults: Diagnosis and management of irritable bowel syndrome in primary care. http:// publications.nice.org.uk/irritable-bowel-syndrome-in-adults-cg61
45. Layer P., Andresen V., Pehl C. i wsp.: Deutschen Gesellschaft für Verdauungs- und Stoffwechselkrankheiten; Deutschen Gesellschaft für Neurogastroenterologie und Motilität. [Irritable bowel syndrome: German consensus guidelines on definition, pathophysiology and management]. Z. Gastroenterol., 2011; 49: 237–293
46. Whorwell P.J, Altringer L., Morel J. i wsp.: Efficacy of an encapsulated probiotic Bifidobacterium infantis 35 624 in women with irritable bowel syndrome. Am. J. Gastroenterol., 2006; 101: 1581–1590
47. Ducrotté P., Sawant P., Jayanthi V.: Clinical trial: Lactobacillus plantarum 299v (DSM 9843) improves symptoms of irritable bowel syndrome. World J. Gastroenterol., 2012; 18: 4012–4018
48. Horvath A., Dziechciarz P., Szajewska H.: Meta-analysis: Lactobacillus rhamnosus GG for abdominal pain-related functional gastrointestinal disorders in childhood. Aliment. Pharmacol. Ther., 2011; 33: 1302–1310
49. Kruis W., Schütz E., Fric P. i wsp.: Double-blind comparison of an oral Escherichia coli preparation and mesalazine in maintaining remission of ulcerative colitis. Aliment. Pharmacol. Ther., 1997; 11: 853–858
50. Rembacken B.J., Snelling A.M., Hawkey P.M. i wsp.: Non-pathogenic Escherichia coli vs mesalazine for the treatment of ulcerative colitis: a randomised trial. Lancet, 1999; 354: 635–639
51. Kruis W., Fric P., Pokrotnieks J. i wsp.: Maintaining remission of ulcerative colitis with the probiotic Escherichia coli Nissle 1917 is as effective as with standard mesalazine. Gut, 2004; 53: 1617–1623
52. Henker J., Müller S., Laass M.W. i wsp.: Probiotic Escherichia coli Nissle 1917 [EcN] for successful remission maintenance of ulcerative colitis in children and adolescents: an open-label pilot study. Z. Gastroenterol., 2008; 46: 874–875
53. Harbord M., Eliakim R., Bettenworth D. i wsp.: European Crohn’s and Colitis Organisation [ECCO]. Third European Evidence-based Consensus on Diagnosis and Management of Ulcerative Colitis. Part 2: Current Management. J. Crohns Colitis, 2017; doi: 10.1093/ ecco-jcc/jjx009
54. Turner D., Levine A., Escher J.C. i wsp.: European Crohn’s and Colitis Organization; European Society for Paediatric Gastroenterology, Hepatology, and Nutrition. Management of pediatric ulcerative colitis: joint ECCO and ESPGHAN evidence-based consensus guidelines. J. Pediatr. Gastroenterol. Nutr., 2012; 55: 340–361
55. Forbes A., Escher J., Hébuterne X. i wsp.; ESPEN guideline: Clinical nutrition in inflammatory bowel disease. Clin. Nutr., 2017; 36: 321–347
56. Dignass A., Van Assche G. i wsp.: European Crohn’s and Colitis Organisation (ECCO). The second European evidence-based Consensus on the diagnosis and management of Crohn’s disease: current management. J. Crohns Colitis, 2010; 4: 28–62. Erratum in: J. Crohns Colitis, 2010; 4: 353. Dosage error in article text.
57. Ruemmele F.M., Veres G., Kolho K.L. i wsp.: ECCO/ESPGHAN. Consensus guidelines of ECCO/ESPGHAN on the medical management of pediatric Crohn’s disease. J. Crohns Colitis, 2014; 8: 1179–1207
58. Gomollón F., Dignass A., Annese V. i wsp.: ECCO. 3rd European Evidence-based Consensus on the Diagnosis and Management of Crohn’s Disease 2016: Part 1: Diagnosis and Medical Management. J. Crohns Colitis, 2017; 11: 3–25
59. Tabbers M.M., DiLorenzo C., Berger M.Y. i wsp.: European Society for Pediatric Gastroenterology, Hepatology, and Nutrition; North American Society for Pediatric Gastroenterology. Evaluation and treatment of functional constipation in infants and children: evidence-based recommendations from ESPGHAN and NASPGHAN. J. Pediatr. Gastroenterol. Nutr., 2014; 58: 258–274
60. Besselink M.G., van Santvoort H.C., Buskens E. i wsp.: Dutch Acute Pancreatitis Study Group. Probiotic prophylaxis in predicted severe acute pancreatitis: a randomised, double-blind, placebo-controlled trial. Lancet, 2008; 371: 651–659
61. Poropat G., Giljaca V., Hauser G., Štimac D.: Enteral nutrition formulations for acute pancreatitis. Cochrane Database Syst. Rev., 2015; 3: CD010 605
62. Tenner S., Baillie J., DeWitt J., Vege S.S.; American College of Gastroenterology. American College of Gastroenterology guideline: management of acute pancreatitis. Am. J. Gastroenterol., 2013; 108: 1400–1415; 1416
63. Kim S.O., Ah Y.M., Yu Y.M. i wsp.: Effects of probiotics for the treatment of atopic dermatitis: a meta-analysis of randomized controlled trials. Ann. Allergy Asthma Immunol., 2014; 113: 217–226
64. Betsi G.I., Papadavid E., Falagas M.E.: Probiotics for the treatment or prevention of atopic dermatitis: a review of the evidence from randomized controlled trials. Am. J. Clin. Dermatol., 2008; 9: 93–103
65. Michail S.K., Stolfi A., Johnson T., Onady G.M.: Efficacy of probiotics in the treatment of pediatric atopic dermatitis: a meta-analysis of randomized controlled trials. Ann. Allergy Asthma Immunol., 2008; 101: 508–516
66. Lee J., Seto D., Bielory L.: Meta-analysis of clinical trials of probiotics for prevention and treatment of pediatric atopic dermatitis. J. Allergy Clin. Immunol., 2008; 121: 116–121.e11
67. Boyle R.J., Bath-Hextall F.J., Leonardi-Bee J. i wsp.: Probiotics for treating eczema. Cochrane Database Syst. Rev., 2008; 4: CD006 135
68. Zajac A.E., Adams A.S., Turner J.H.: A systematic review and meta-analysis of probiotics for the treatment of allergic rhinitis. Int. Forum Allergy Rhinol., 2015; 5: 524–532
69. Peng Y., Li A., Yu L., Qin G.: The role of probiotics in prevention and treatment for patients with allergic rhinitis: a systematic review. Am. J. Rhinol. Allergy, 2015; 29: 292–298
70. Das R.R., Singh M., Shafiq N.: Probiotics in treatment of allergic rhinitis. World Allergy Organ J., 2010; 3: 239–244
71. Vliagoftis H., Kouranos V.D., Betsi G.I., Falagas M.E.: Probiotics for the treatment of allergic rhinitis and asthma: systematic review of randomized controlled trials. Ann. Allergy Asthma Immunol., 2008; 101: 570–579
72. He M., Wang T., Zhang H.P. i wsp.: Probiotics for prevention and treatment of bronchial asthma: a systematic review. Chin. J. Evid. Based Med., 2012; 12: 460–469
73. Bäckhed F., Ding H., Wang T. i wsp.: The gut microbiota as an environmental factor that regulates fat storage. Proc. Natl. Acad. Sci. USA, 2004; 101: 15 718–15 723
74. Bäckhed F., Manchester J.K., Semenkovich C.F., Gordon J.I.: Mechanisms underlying the resistance to diet-induced obesity in germ-free mice. Proc. Natl. Acad. Sci. USA, 2007; 104: 979–984
75. Zhang Q., Wu Y., Fei X.: Effect of probiotics on body weight and body-mass index: a systematic review and meta-analysis of randomized, controlled trials. Int. J. Food Sci. Nutr., 2015; 67: 571–580
76. Weiss B., Bujanover Y., Yahav Y. i wsp.: Probiotic supplementation affects pulmonary exacerbations in patients with cystic fibrosis: a pilot study. Pediatr. Pulmonol., 2010; 45: 536–540
77. Bruzzese E., Raia V., Spagnuolo M.I. i wsp.: Effect of Lactobacillus GG supplementation on pulmonary exacerbations in patients with cystic fibrosis: a pilot study. Clin. Nutr., 2007; 26: 322–328
78. Parracho H.M.R.T., Gibson G.R., Knott F. i wsp.: A double blind, placebo-controlled, crossover-designed probiotic feeding study in children diagnosed with autistic spectrum disorders. Int. J. Probiotics Prebiotics, 2010; 5: 69–74
79. Akbari E., Asemi Z., Daneshvar Kakhaki R. i wsp.: Effect of probiotic supplementation on cognitive function and metabolic status in Alzheimer’s disease: a randomized, double-blind and controlled trial. Front Aging Neurosci., 2016; 8: 256
80. Näse L., Hatakka K., Savilahti E. i wsp.: Effect of Long-Term Consumption of a Probiotic Bacterium, Lactobacillus rhamnosus GG, in Milk on Dental Caries and Caries Risk in Children. Caries Res., 2001; 35: 412–420
81. Bo L., Li J., Tao T. i wsp.: Probiotics for preventing ventilator-associated pneumonia. Cochrane Database Syst. Rev., 2014; 10: CD009 066
82. Kontiokari T., Sundqvist K., Nuutinen M. i wsp.: Randomised trial of cranberry-lingonberry juice and Lactobacillus GG drink for the prevention of urinary tract infections in women. BMJ, 2001; 322: 1571
83. Smecuol E., Hwang H.J., Sugai E. i wsp.: Exploratory, randomized, double-blind, placebo-controlled study on the effects of Bifidobacterium infantis natren life start strain super strain in active celiac disease. J. Clin. Gastroenterol., 2013; 47: 139–147
84. Olivares M., Castillejo G., Varea V., Sanz Y.: Double-blind, randomised, placebo-controlled intervention trial to evaluate the effects of Bifidobacterium longum CECT 7347 in children with newly diagnosed coeliac disease. Br. J. Nutr., 2014; 112: 30–40
85. Quagliariello A., Aloisio I., Bozzi Cionci N. i wsp.: Effect of Bifidobacterium breve on the Intestinal Microbiota of Coeliac Children on a Gluten Free Diet: A Pilot Study. Nutrients, 2016; pii: E660
86. Klemenak M., Dolinšek J., Langerholc T. i wsp.: Administration of Bifidobacterium breve Decreases the Production of TNF-? in Children with Celiac Disease. Dig. Dis. Sci., 2015; 60: 3386–3392
87. Fuccio L., Guido A.: Probiotics supplementation for the prevention of gastrointestinal radiation-induced side effects: the time is now. Am. J. Gastroenterol., 2013; 108: 277
88. Fuccio L., Guido A., Eusebi L.H. i wsp.: Effects of probiotics for the prevention and treatment of radiation-induced diarrhea. J. Clin. Gastroenterol., 2009; 43: 506–513
89. Wang Y.H., Yao N., Wei K.K. i wsp.: The efficacy and safety of probiotics for prevention of chemoradiotherapy-induced diarrhea in people with abdominal and pelvic cancer: a systematic review and meta-analysis. Eur. J. Clin. Nutr., 2016; 70: 1246–1253
90. Aller R., De Luis D.A., Izaola O. i wsp.: Effect of a probiotic on liver aminotransferases in nonalcoholic fatty liver disease patients: a double blind randomized clinical trial. Eur. Rev. Med. Pharmacol. Sci., 2011; 15: 1090–1095
91. Malaguarnera M., Vacante M., Antic T. i wsp.: Bifidobacterium longum with fructo-oligosaccharides in patients with non alcoholic steatohepatitis. Dig. Dis. Sci., 2012; 57: 545–553
92. http://www.efsa.europa.eu/en/topics/topic/qps.htm
93. http://www.accessdata.fda.gov/scripts/fdcc/?set=GRASNotices
94. Boyle R.J., Robins-Browne R.M., Tang M.L.K.: Probiotic use in clinical practice: what are the risks? Am. J. Clin. Nutr., 2006; 83: 1256–1264

strona 2 z 2

Napisz do nas

Zadaj pytanie ekspertowi, przyślij ciekawy przypadek, zgłoś absurd, zaproponuj temat dziennikarzom.
Pomóż redagować portal.
Pomóż usprawnić system ochrony zdrowia.