Czy każde dziecko po urazie głowy wymaga konsultacji chirurga lub neurochirurga?

Dziecko po ciężkim lub umiarkowanym urazie głowy zawsze wymaga hospitalizacji (p. także Jakie powinno być postępowanie pediatry lub lekarza POZ u dziecka zgłaszającego się do poradni z powodu urazu głowy? – przyp. red.), natomiast u dziecka z lekkim urazem należy zwrócić uwagę na sytuacje wymagające zachowania szczególnej ostrożności. Skierowania na konsultację chirurgiczną lub neurochirurgiczną i dalszą diagnostykę wymagają dzieci po tępym urazie głowy:

• u których nie można wiarygodnie ocenić świadomości (np. opóźnienie rozwoju psychoruchowego, upojenie alkoholowe lub wpływ środków odurzających)

• leczone z powodu nowotworu mózgu

• z zaimplantowaną zastawką komorowo-otrzewnową

• z torbielą pajęczynówki

• z potwierdzoną koagulopatią lub zażywające doustne leki przeciwkrzepliwe.

Szczególne przypadki stanowią również pacjenci z podejrzeniem urazu nieprzypadkowego (bicie, okaleczanie, zespół dziecka potrząsanego [ang. shaken baby syndrome]). W takiej sytuacji należy dokładnie zbadać dziecko pod kątem innych obrażeń (otarcia, siniaki, oparzenia w innych okolicach ciała, złamania żeber, a także podejrzane zachowanie opiekunów). Takie sytuacje dotyczą zazwyczaj niemowląt i dzieci <3. roku życia, dlatego po urazie należy je objąć szczególnym nadzorem (p. także Nieprzypadkowe urazy u niemowląt. Strategie rozpoznawania, postępowania i zapobiegania oparte na danych naukowych – przyp. red.).

Brak wskazań do hospitalizacji nie oznacza zakończenia obserwacji. Dziecku należy zapewnić spokój w warunkach domowych, a opiekunów poinformować, na jakie objawy mają zwrócić uwagę (p. Jakie powinno być postępowanie pediatry lub lekarza POZ u dziecka zgłaszającego się do poradni z powodu urazu głowy? – przyp. red.), jaki jest przewidywany czas i przebieg powrotu do zdrowia oraz gdzie powinni się zgłosić w razie wystąpienia niepokojących objawów. Wzmożoną obserwację należy kontynuować przez 24–48 h po urazie. W tym czasie rodzice powinni:

• podawać dziecku posiłki i napoje w małej objętości, ale częściej

• unikać podawania środków przeciwbólowych i przeciwwymiotnych, które mogą tłumić objawy alarmowe po urazie

• nadzorować, aby dziecko wstrzymało się od czynności wymagających większego wysiłku fizycznego i umysłowego (np. nadmierne skupienie uwagi w trakcie czytania, rozwiązywanie łamigłówek, korzystanie z komputera, smartfona, gier komputerowych, oglądanie telewizji).

Ważne jest, aby lekarz ocenił, czy opiekunowie są w stanie rozpoznać niepokojące objawy wymagające ponownej konsultacji lekarskiej. Duże ryzyko niekompetencji opiekunów istnieje m.in. w przypadku:

• uzależnienia od alkoholu lub środków odurzających

• niskiego poziomu edukacji lub niepełnosprawności intelektualnej

• wcześniejszego zaniedbywania dzieci

• nieobecności podczas badania lekarskiego

• bariery językowej.

W takiej sytuacji dziecko należy obserwować w placówce opieki zdrowotnej.

U dzieci ze wstrząśnieniem mózgu ból głowy, złe samopoczucie i pogorszenie sprawności intelektualnej mogą się utrzymywać przez kilka dni, a nawet tygodni. Ze względu na ryzyko powikłań (m.in. obrzmienie mózgu [tzn. patologiczne zwiększenie objętości krwi zalegającej w mózgu – przyp. red.] lub pourazowe krwawienie podpajęczynówkowe) takich pacjentów należy skierować na konsultację neurochirurgiczną w celu diagnostyki obrazowej, a niekiedy także badania neuropsychologicznego.

Piśmiennictwo

1. Kwiatkowski S.: Urazy głowy u dzieci. (W:): Szmidt J., Kużdżał J. (red.): Podstawy chirurgii. Kraków, Medycyna Praktyczna, 2022: 704-710
2. Kuppermann N., Holmes J.F., Dayan I.S. i wsp.: Identification of children at very low risk of clinically-important brain injuries after head trauma: a prospective cohort study. Lancet, 2009; 374: 1160–1170
3. Knighton A.J., Wolfe D., Hunt A. i wsp.: Improving head ct scan decisions for pediatric minor head trauma in general emergency departments: a pragmatic implementation study. Ann. Emerg. Med., 2022; 80 (4): 332–343
4. Olivia A., Keane O.A., Mauricio A. i wsp.: Pediatric mild traumatic brain injury: who can be managed at a non-pediatric trauma center hospital? A systematic review of the literature. Am. Surg., 2022; 88 (3): 447–454
5. Garcia-Rodriguez J.A., Thomas R.E.: Office management of mild head injury in children and adolescents. Can. Fam. Physic., 2014; 60: 523–531