Jaka terapia może efektywnie pomóc dzieciom i młodzieży z autyzmem, u których występują zachowania trudne?

Odpowiedź

dr hab. n. med. Barbara Remberk
Klinika Psychiatrii Dzieci i Młodzieży Instytutu Psychiatrii i Neurologii w Warszawie

Zachowania trudne to ogólne określenie wielu bardzo różnych zachowań, które utrudniają funkcjonowanie dziecka lub narażają na niebezpieczeństwo pacjenta albo jego otoczenie, dlatego trudno precyzyjnie odpowiedzieć na to pytanie.

Jeżeli zachowania trudne pojawiły się lub nasiliły w krótkim czasie, należy się zastanowić nad ich możliwymi przyczynami, takimi jak ból, dyskomfort, infekcja czy inna choroba somatyczna, zwłaszcza u dzieci, które nie mówią.

Występowanie zachowań trudnych może być związane z problemami relacyjnymi, społecznymi i szkolnymi oraz współwystępującymi zaburzeniami psychicznymi. Niekiedy stanowią reakcję na złe samopoczucie, zmęczenie, trudną lub nieprzyjemną dla dziecka sytuację albo wymagania, których nie potrafi spełnić.

Postępowaniem pierwszego wyboru są niefarmakologiczne oddziaływania terapeutyczne. W rozumieniu zachowań trudnych pomocna może być funkcjonalna analiza zachowania uwzględniająca czynniki poprzedzające (antecendents – A), samo zachowanie (behawior – B) oraz jego konsekwencje (consequences – C). Analiza pozwala wskazać czynniki wywołujące zachowania, które – być może – można wyeliminować lub modyfikować, oraz jego konsekwencje. Następnie można tak planować postępowanie z dzieckiem, aby konsekwencje zachowania trudnego nie miały charakteru wzmocnień pozytywnych. Ważne jest, aby nie koncentrować się na zachowaniach trudnych, lecz wzmacniać także zachowania pożądane – jeżeli dziecko zachowuje się zgodnie z oczekiwaniami, należy to zauważyć i pozytywnie zareagować.