Odpowiedź
dr n. med. Magdalena Okarska-Napierała
Klinika Pediatrii z Oddziałem Obserwacyjnym Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego
W przypadku podejrzenia sepsy stosowanie glikokortykosteroidów (GKS) systemowo zwykle nie jest uzasadnione. Zgodnie z wytycznymi Surviving Sepsis Campaign (SSC) nie zaleca się rutynowo stosować GKS w sepsie zarówno u dzieci, jak i dorosłych. Wyniki badań dotyczących skuteczności GKS w sepsie są niespójne. Niektóre z nich wskazują, że u dorosłych chorych GKS mogą nieznacznie zmniejszać śmiertelność, a także skracać czas trwania wstrząsu, pobytu na oddziale intensywnej terapii medycznej lub hospitalizacji. Jednocześnie GKS zwiększają ryzyko niedowładu nerwowo-mięśniowego (co może m.in. zaburzać czynność przepony), hipernatremii lub hiperglikemii, a u dzieci mogą zwiększać śmiertelność.
Zastosowanie GKS systemowo w sepsie można rozważyć, gdy mimo adekwatnej płynoterapii i leczenia wazopresyjnego nie udaje się uzyskać stabilizacji hemodynamicznej.
GKS są także uzasadnione u pacjentów z sepsą:
- u których rozpoznano lub podejrzewa się niewydolność kory nadnerczy,
- wcześniej leczonych GKS,
- leczonych ketokonazolem lub etomidatem (leki te hamują czynność kory nadnerczy).
Z uwagi na swoją aktywność mineralokortykoidową w tych sytuacjach z wyboru stosuje się hydrokortyzon w tzw. dawce stresowej (50–100 mg/m2 pc., i.v., maks. 100 mg).
Ponadto GKS są zalecane w przypadku bakteryjnego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych (ZOMR), często współistniejącego z sepsą. Korzyści ze stosowania GKS w bakteryjnym ZOMR (zapobieganie uszkodzeniu słuchu lub innym powikłaniom neurologicznym, zmniejszenie śmiertelności) różnią się zarówno w zależności od czynnika etiologicznego, jak i grupy wiekowej. W przypadku bakteryjnego ZOMR preferuje się deksametazon, który dobrze penetruje do OUN. Optymalnie pierwszą dawkę deksametazonu (0,15 mg/kg mc.) powinno się podać przed pierwszą dawką antybiotyku, jednak można go zastosować nawet do 4 godzin od rozpoczęcia antybiotykoterapii. GKS nie są jednak zalecane w przypadku ZOMR o etiologii Listeria monocytogenes oraz u noworodków.
GKS w sepsie mają jedynie znaczenie pomocnicze (z wyłączeniem pacjentów z niewydolnością kory nadnerczy). Najważniejszymi interwencjami ratującymi życie pacjenta z sepsą są: odpowiednia antybiotykoterapia i płynoterapia, które należy zastosować możliwie szybko.
Przypisy:
1. Weiss S.L., Peters M.J., Alhazzani W. i wsp.: Surviving sepsis campaign international guidelines for the management of septic shock and sepsis-associated organ dysfunction in children. Pediatr. Crit. Care Med., 2020; 21 (2): e52–e1062. Rochwerg B., Oczkowski S.J., Siemieniuk R.A.C. i wsp.: Corticosteroids in sepsis: an updated systematic review and meta-analysis. Crit. Care Med., 2018; 46: 1411–1420
3. Markovitz B.P., Goodman D.M., Watson R.S. i wsp.: A retrospective cohort study of prognostic factors associated with outcome in pediatric severe sepsis: what is the role of steroids? Pediatr. Crit. Care Med., 2005; 6 (3): 270–274
4. van de Beek D, Brouwer M.C., Koedel U., Wall E.C.: Community-acquired bacterial meningitis. Lancet, 2021; 398 (10306): 1171–1183
