Ludzie rzadziej akceptują decyzje o eutanazji podejmowane przez roboty i sztuczną inteligencję niż te podejmowane przez lekarzy, wynika z nowego badania. W międzynarodowym badaniu, prowadzonym przez Uniwersytet w Turku w Finlandii, zbadano osądy moralne ludzi na temat decyzji podejmowanych przez sztuczną inteligencję i roboty, a także ludzi w sprawie opieki u schyłku życia w odniesieniu do osób w śpiączce. Zespół badawczy przeprowadził badanie w Finlandii, Czechach i Wielkiej Brytanii, opowiadając uczestnikom badań historie opisujące przypadki medyczne.
Główny badacz projektu, wykładowca uniwersytecki Michael Laakasuo z Uniwersytetu w Turku, wyjaśnia, że zjawisko, w którym ludzie mają wyższe standardy w stosunku do niektórych decyzji podejmowanych przez sztuczną inteligencję i roboty niż podobne decyzje podejmowane przez ludzi, nazywa się efektem asymetrii oceny moralnej między człowiekiem a robotem.
„Jest to jednak wciąż tajemnica naukowa, w której decyzje i sytuacje ujawniają efekt asymetrii osądów moralnych. Nasz zespół badał różne czynniki sytuacyjne związane z pojawieniem się tego zjawiska i akceptacją decyzji moralnych”, mówi Laakasuo.
Ludzie są postrzegani jako bardziej kompetentni decydenci
Zgodnie z wynikami badań, zjawisko, w którym ludzie byli mniej skłonni zaakceptować decyzje o eutanazji podejmowane przez sztuczną inteligencję lub robota niż przez ludzkiego lekarza, występowało niezależnie od tego, czy maszyna pełniła rolę doradczą, czy faktycznie podejmowała decyzje. Jeśli zdecydowano się na pozostawienie systemu podtrzymywania życia, nie było asymetrii ocen między decyzjami podejmowanymi przez ludzi i sztuczną inteligencję. Jednak ogólnie rzecz biorąc, badani woleli decyzje, w których podtrzymywanie życia było wyłączone, a nie kontynuowane.
Różnica w akceptacji między decydentami ludzkimi a AI zniknęła w sytuacjach, gdy pacjent, w historii opowiedzianej badanym, był przytomny i sam poprosił o eutanazję, na przykład poprzez śmiertelny zastrzyk.
Zespół badawczy odkrył również, że asymetria ocen moralnych jest przynajmniej częściowo spowodowana tym, że ludzie uważają sztuczną inteligencję za mniej kompetentnego decydenta niż ludzie. „Zdolność sztucznej inteligencji do wyjaśniania i uzasadniania swoich decyzji była postrzegana jako ograniczona, co może pomóc wyjaśnić, dlaczego ludzie mniej akceptują sztuczną inteligencję w rolach klinicznych”.
Doświadczenia ze sztuczną inteligencją odgrywają ważną rolę
Według Laakasuo odkrycia sugerują, że autonomia pacjenta ma kluczowe znaczenie, jeśli chodzi o zastosowanie sztucznej inteligencji w opiece zdrowotnej. „Nasze badania podkreślają złożoną naturę osądów moralnych przy podejmowaniu decyzji przez sztuczną inteligencję w opiece medycznej. Ludzie postrzegają udział sztucznej inteligencji w podejmowaniu decyzji zupełnie inaczej niż wtedy, gdy rządzi człowiek” – mówi.
„Implikacje tych badań są znaczące, ponieważ rola sztucznej inteligencji w naszym społeczeństwie i opiece medycznej rośnie z każdym dniem. Ważne jest, aby zrozumieć doświadczenia i reakcje zwykłych ludzi, aby przyszłe systemy mogły być postrzegane jako moralnie akceptowalne” – dodaje.
Michael Laakasuo, Anton Kunnari, Kathryn Francis, Michaela Jirout Košová, Robin Kopecký, Paolo Buttazzoni, Mika Koverola, Jussi Palomäki, Marianna Drosinou, Ivar Hannikainen. Moral psychological exploration of the asymmetry effect in AI-assisted euthanasia decisions. Cognition. Volume 262, 2025. https://doi.org/10.1016/j.cognition.2025.106177.
