Opieka zdrowotna utraciła swoje ludzkie, moralne i relacyjne fundamenty i musi ponownie połączyć się ze swoimi podstawowymi wartościami, aby poprawić dobrostan zarówno pacjentów, jak i personelu – argumentują eksperci na łamach The BMJ.
Autorzy – Don Berwick, Maureen Bisognano i Bob Klaber – podkreślają, że mimo bezprecedensowego postępu w diagnostyce, możliwościach terapeutycznych i technologiach cyfrowych, pacjenci coraz częściej czują się „obsługiwani” zamiast otoczeni opieką. Z kolei pracownicy ochrony zdrowia coraz częściej doświadczają moralnego wypalenia, utraty sensu pracy i odchodzą z zawodu w tempie, którego system nie jest w stanie długofalowo utrzymać.
Zdaniem autorów podstawowym problemem jest to, że medycyna zgromadziła ogromną siłę technologiczną, jednocześnie tracąc ludzkie, moralne i relacyjne fundamenty opieki, od których ostatecznie zależy jej skuteczność.
Eksperci wskazują, że do tej nierównowagi doprowadziło kilka silnych czynników. W części krajów dążenie do zysku osłabiło moralny wymiar ochrony zdrowia, natomiast globalnie nowoczesna medycyna coraz bardziej przypomina uprzemysłowiony system, w którym pacjenci są prowadzeni przez standaryzowane procedury, często pomijające indywidualny wymiar ich życia i doświadczeń.
Jak podkreślają autorzy, nastąpiło zachwianie równowagi pomiędzy „racjonalnym” językiem ochrony zdrowia – skoncentrowanym na pomiarach, wskaźnikach i efektywności – a językiem „relacyjnym”, dotyczącym emocji, życzliwości i ludzkiej więzi.
Odbudowa tego relacyjnego wymiaru nie jest jednak – ich zdaniem – sentymentalnym czy „miękkim” dodatkiem do systemu, lecz kluczowym elementem jakości i bezpieczeństwa opieki.
Autorzy przywołują badania dotyczące kultury organizacyjnej w National Health Service, które wykazały, że placówki, w których personel czuł się wspierany i doceniany, notowały niższe wskaźniki śmiertelności pacjentów. Z kolei model opracowany przez Institute for Healthcare Improvement pokazuje, że warunki zwiększające satysfakcję z pracy – takie jak poczucie celu, bezpieczeństwo psychologiczne i przekonanie, że ważne dla pracownika wartości są szanowane – można zarówno osiągać, jak i mierzyć.
Eksperci podkreślają również znaczenie życzliwości, która – jak pokazują badania – wiąże się z lepszym utrzymaniem personelu, wyższą oceną współpracy zespołowej i lepszymi wynikami leczenia pacjentów. Ich zdaniem życzliwość powinna być postrzegana jako integralny element zapewniania wysokiej jakości opieki.
Przykładem takiego podejścia jest ruch „What matters to you?” („Co jest dla ciebie ważne?”), zainspirowany artykułem opublikowanym w New England Journal of Medicine. Inicjatywa ta zmienia tradycyjne podejście kliniczne – skupione wyłącznie na diagnozie – w partnerską relację opartą na codziennych doświadczeniach i potrzebach pacjenta.
Autorzy zaznaczają, że choć siły odciągające ochronę zdrowia od jej ludzkiego wymiaru są silne i systemowe, nie są one nieodwracalne. Każda wizyta lekarska, obchód czy rozmowa z personelem może być okazją do przywracania równowagi między procedurami a relacyjnym wymiarem opieki.
„Dowody są jednoznaczne: pacjenci osiągają lepsze wyniki, a personel funkcjonuje lepiej tam, gdzie system ochrony zdrowia inwestuje w poczucie sensu pracy, życzliwość i współczujące przywództwo” – podsumowują autorzy. „Nie musimy czekać na reformę systemu. Możemy zacząć już teraz, wspólnie przywracając ochronie zdrowia jej misję i cel”.
RE K, Bisognano M, DM B. Healthcare's moral emergency: reconnecting healthcare with its mission and purpose BMJ 2026; 393 :s969 doi:10.1136/bmj.s969
