Szanowni Państwo,

Medycyna Praktyczna wykorzystuje w swoich serwisach pliki cookies i inne pokrewne technologie. Używamy cookies w celu dostosowania naszych serwisów do Państwa potrzeb oraz do celów analitycznych i marketingowych. Korzystamy z cookies własnych oraz innych podmiotów – naszych partnerów biznesowych.

Ustawienia dotyczące cookies mogą Państwo zmienić samodzielnie, modyfikując ustawienia przeglądarki internetowej. Informacje dotyczące zmiany ustawień oraz szczegóły dotyczące wykorzystania wspomnianych technologii zawarte są w naszej Polityce Prywatności.

Korzystając z naszych serwisów bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie plików cookies i podobnych technologii, opisanych w Polityce Prywatności.

Państwa zgoda jest dobrowolna, jednak jej brak może wpłynąć na komfort korzystania z naszych serwisów. Udzieloną zgodę mogą Państwo wycofać w każdej chwili, co jednak pozostanie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego wcześniej na podstawie tej zgody.

Klikając przycisk Potwierdzam, wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie wyżej wymienionych technologii oraz potwierdzacie, że ustawienia przeglądarki są zgodne z Państwa preferencjami.

Zalecenia Sekcji Hepatologicznej Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii dotyczące opieki hepatologicznej w czasie pandemii COVID-19

26.06.2020
dr hab. n. med. Ewa Wunsch1, dr n. med. Marcin Krawczyk2,3, prof. dr hab. n. med. Tomasz Mach4, dr hab. n. med. Maciej Jabłkowski prof. UM5, prof. dr hab. n. med. Piotr Milkiewicz1,6, prof. dr hab. n. med. Marek Hartleb7

1 Samodzielna Pracownia Medycyny Translacyjnej, Pomorski Uniwersytet Medyczny w Szczecinie, 2 Laboratorium Chorób Metabolicznych Wątroby, Katedra Chirurgii Ogólnej, Transplantacyjnej i Wątroby, Warszawski Uniwersytet Medyczny, 3 Department of Medicine II, Saarland University Medical Center, Homburg, 4 Klinika Gastroenterologii i Hepatologii, Katedra Gastroenterologii i Hepatologii, Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum w Krakowie, 5 Klinika Chorób Zakaźnych i Chorób Wątroby, Uniwersytet Medyczny w Łodzi, 6 Klinika Hepatologii i Chorób Wewnętrznych, Katedra i Klinika Chirurgii Ogólnej, Transplantacyjnej i Wątroby, Warszawski Uniwersytet Medyczny, 7 Klinika Gastroenterologii i Hepatologii, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

Jak cytować: Wunsch E., Krawczyk M., Mach T., Jabłkowski M., Milkiewicz P., Hartleb M.: Zalecenia Sekcji Hepatologicznej Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii dotyczące opieki hepatologicznej w czasie pandemii COVID-19. Med. Prakt., 2020; 6: 10–19

Skróty: AASLD – American Association for the Study of Liver Diseases, ACE2 (angiotensin-converting enzyme 2) – konwertaza angiotensyny typu 2, AOS – ambulatoryjna opieka specjalistyczna, AZW – autoimmunologiczne zapalenie wątroby, CDC – Centers for Disease Control and Prevention, COVID-19 (coronavirus disease) – choroba spowodowana przez koronawirusa SARS-CoV-2, ECPW – endoskopowa cholangiopankreatografia wsteczna, HCC (hepatocellular carcinoma) – rak wątrobowokomórkowy, MRCP (magnetic resonance cholangiopancreatography) – cholangiopankreatografia rezonansu magnetycznego, NAFLD (non-alcoholic fatty liver disease) – niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby, NASH (non-alcoholic steatohepatitis) – niealkoholowe stłuszczeniowe zapalenie wątroby, OIT – oddział intensywnej terapii, POZ – podstawowa opieka zdrowotna, PSC (primary sclerosing cholangitis) – pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych, PTG-E – Polskie Towarzystwo Gastroenterologii, RT-PCR (reverse transcription–polymerase chain reaction) – reakcja odwrotnej transkrypcji i reakcja łańcuchowa polimerazy, SARS-CoV-2 (severe acute respiratory syndrome coronavirus 2) – koronawirus zespołu ostrej niewydolności oddechowej 2, TKWR – tomografia komputerowa o wysokiej rozdzielczości

Wstęp

Choroba spowodowana przez SARS-CoV-2 (COVID-19) może się manifestować śródmiąższowym zapaleniem płuc, które u części pacjentów w bardzo krótkim czasie prowadzi do rozwoju ostrej niewydolności oddechowej, a w dłuższej perspektywie do przewlekłej niewydolności oddechowej spowodowanej zwłóknieniem płuc.1,2 Podeszły wiek i poważne choroby współistniejące stanowią uznane czynniki ryzyka ciężkiego przebiegu zakażenia SARS-CoV-2. Z uwagi na ogólnoustrojową ekspresję konwertazy angiotensyny typu 2 (ACE2) – receptora błonowego będącego wrotami wnikania wirusa do komórki – SARS-CoV-2 może powodować uszkodzenie wielu narządów.3-6
Przedmiotem kontrowersji nadal pozostaje zakres, w jakim choroba wątroby wpływa na ryzyko ciężkiego przebiegu COVID-19, jednak chorzy na przewlekłą chorobę wątroby, w tym poddawani leczeniu immunosupresyjnemu (np. z powodu choroby o podłożu autoimmunologicznym lub po przeszczepieniu wątroby), stanowią grupę zagrożoną niekorzystnym przebiegiem zakażenia SARS-CoV-2.7,8 W związku z tym pacjenci pozostający pod opieką hepatologiczną wymagają szczególnej uwagi. Niestety zachowanie odpowiedniej jakości i dostępności specjalistycznej opieki medycznej w czasie pandemii COVID-19 stanowi ogromne wyzwanie dla systemów opieki zdrowotnej na całym świecie. W odpowiedzi na wyjątkową sytuację epidemiologiczną opracowuje się nowatorskie rozwiązania organizacyjne i wytyczne postępowania dla sprawujących opiekę medyczną. W tym dokumencie przedstawiamy zalecenia ekspertów Sekcji Hepatologicznej Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii (PTG-E) w zakresie opieki hepatologicznej w czasie pandemii COVID-19.

Organizacja opieki medycznej

W celu zmniejszenia ryzyka rozprzestrzeniania się SARS-CoV-2 wprowadzono wiele zmian organizacyjnych dotyczących funkcjonowania ambulatoryjnej opieki specjalistycznej (AOS), w tym poradni hepatologicznych i gastroenterologicznych. W zależności od przyjętego rozwiązania poradnie specjalistyczne zawiesiły lub ograniczyły wizyty planowe bądź zdecydowały się na realizację porad specjalistycznych na odległość. W celu zmniejszenia ryzyka zakażenia SARS-CoV-2 pacjentom ze stabilną chorobą wątroby zaleca się korzystanie z porad specjalistycznych na odległość. Aktualnie można je realizować jako konsultacje telefoniczne lub telemedyczne. Szczególnie polecane są konsultacje telemedyczne za pomocą systemów teleinformatycznych, podczas których możliwe są: badanie podmiotowe, analiza przesyłanych elektronicznie aktualnych wyników badań i innych dokumentów medycznych, wydawanie zaleceń oraz wystawianie skierowań, recept i zaświadczeń w formie elektronicznej (np. e-recept, e-zwolnień). Zaleca się ograniczenie wizyt w AOS do niezbędnych przypadków, gdy nieodzowne są badania pomocnicze lub małe zabiegi terapeutyczne. W razie zgłoszeń osobistych personel AOS powinien stosować środki ochrony indywidualnej, zakładając, że każdy zgłaszający się pacjent może być zakażony SARS-CoV-2. Pracownicy AOS powinni przestrzegać zaleceń dotyczących stosowania środków ochrony indywidualnej z uwzględnieniem warunków lokalowych i zakresu podejmowanych czynności,9 zgodnie ze szczegółowymi zasadami prewencji zakażenia dostępnymi na stronach internetowych Państwowego Zakładu Higieny10.
Jednocześnie należy podkreślić, że aby zapobiec zwiększeniu chorobowości i śmiertelności z przyczyn wątrobowych w czasie pandemii COVID-19, konieczne jest zachowanie ciągłości opieki specjalistycznej. Kluczowe znaczenie ma postępowanie zmierzające do zmniejszenia ryzyka dekompensacji czynności wątroby i konieczności hospitalizacji. W tym celu nie należy zaniedbywać kontrolnych badań laboratoryjnych, które pacjent może realizować na zlecenie lekarza podstawowej opieki zdrowotnej (POZ) lub AOS, a wyniki przesyłać do specjalisty w formie elektronicznej w celu uzyskania porady. Należy ponadto zapewnić chorym dostęp do stosowanych leków, co można sprawnie przeprowadzić za pomocą e-recept. Aby utrzymać ciągłość i jakość opieki specjalistycznej, po konsultacji na odległość w AOS dalszą opiekę nad chorym można w okresie epidemii przekazać lekarzowi POZ wraz z zaleceniami dotyczącymi leczenia farmakologicznego i dietetycznego oraz wykazem okresowo wykonywanych badań. Dobrą praktyką byłoby również przekazywanie lekarzowi POZ listu konsultacyjnego oraz – w razie wątpliwości – umożliwienie kontaktu mailowego ze specjalistą prowadzącym leczenie.
Organizacja pracy w szpitalach zależy od decyzji administracyjnych Ministerstwa Zdrowia, konsultantów krajowych i dyrekcji danej jednostki. Mogą one skutkować pogorszeniem dostępu do poradni specjalistycznych, na przykład jeśli szpital, na którego terenie mieści się poradnia, zostanie przekształcony w placówkę jednoimienną, obejmującą opieką wyłącznie chorych na COVID-19. W takiej sytuacji pacjent z chorobą wątroby w razie pogorszenia stanu zdrowia nie będzie miał możliwości uzyskania bezpośredniej pomocy w sprawującej nad nim opiekę poradni specjalistycznej lub oddziale szpitalnym – powinien się zatem zgłosić na szpitalny oddział ratunkowy, gdzie zostanie wdrożone stosowne do stanu chorego postępowanie, zgodne z aktualnie obowiązującymi procedurami (np. pobranie wymazu w kierunku SARS-CoV-2 i skierowanie chorego na właściwy oddział, w zależności od otrzymanego wyniku badania).

Procedury medyczne

Z powodu zaburzeń odporności chorych z zaawansowaną chorobą wątroby traktuje się jak grupę zwiększonego ryzyka zakażenia, w której COVID-19 – ze względu na niewydolność wątroby – może przybrać postać choroby płuc zagrażającej życiu. Z powyższych powodów chorzy z zaawansowaną chorobą wątroby powinni unikać hospitalizacji i wizyt ambulatoryjnych w placówkach ochrony zdrowia. W okresie epidemii należy wykonywać jedynie te badania pomocnicze, które są konieczne do podjęcia decyzji o dalszym postępowaniu. Optymalnie powinno się je realizować ambulatoryjnie, gdy jednak ich wykonanie wymaga hospitalizacji, należy skrócić pobyt chorego w oddziale szpitalnym do minimum.

Ultrasonografia i inne badania obrazowe

W czasie pandemii COVID-19 diagnostyczne badania obrazowe u chorych z marskością wątroby powinno się wykonywać wyłącznie w razie podejrzenia chorób wymagających zmiany postępowania terapeutycznego, na przykład zakrzepicy żyły wrotnej u pacjenta z szybko narastającym wodobrzuszem lub nawracającymi krwotokami z żylaków przełyku.
Należy zracjonalizować wykonywanie ultrasonograficznych badań przesiewowych w kierunku raka wątrobowokomórkowego (HCC) w zależności od uwarunkowań lokalnych (sytuacja epidemiologiczna, lokalizacja pracowni ultrasonograficznej, dostęp do metod leczenia w przypadku wykrycia HCC) i indywidualnej oceny ryzyka rozwoju HCC. Ta sama zasada dotyczy wykonywania cholangiopankreatografii rezonansu magnetycznego (MRCP) u chorych z pierwotnym stwardniającym zapaleniem dróg żółciowych (PSC). Nie należy odkładać w czasie badań ultrasonograficznych u chorych z marskością w klasie B i wczesnej C według Childa i Pugha niezależnie od etiologii, a także w klasie A na podłożu infekcji wirusem zapalenia wątroby typu B lub C, hemochromatozy lub niealkoholowej stłuszczeniowej choroby wątroby (NAFLD) ze współistniejącą cukrzycą typu 2 oraz u wszystkich chorych ze zwiększającym się stężeniem α-fetoproteiny w surowicy. Z kolei MRCP u chorych na PSC należy wykonać wyłącznie w razie podejrzenia raka dróg żółciowych, kamicy przewodowej lub ropnia wątroby, czyli w przypadku istotnego zwiększenia aktywności fosfatazy zasadowej lub stężenia bilirubiny, zwiększenia surowiczego stężenia CRP lub CA19-9 bądź pojawienia się gorączki lub dyskomfortu/bólu w prawym nadbrzuszu. Nie należy opóźniać wykonywania badań obrazowych u chorych kwalifikowanych do przeszczepienia wątroby.

Badania endoskopowe

Podczas wykonywania badań endoskopowych u chorego zakażonego SARS-CoV-2 istnieje niebezpieczeństwo transmisji wirusa drogą kropelkową. Poza tym obecność wirusa w stolcu może stwarzać ryzyko zakażenia podczas wykonywania kolonoskopii.11 Dlatego w pracowniach endoskopowych w czasie pandemii COVID-19 należy wdrażać szczególne środki zabezpieczenia przed zakażeniem. Wytyczne dotyczące zasad postępowania w tych pracowniach zostały opracowane przez Sekcję Endoskopową PTG-E i konsultanta krajowego w dziedzinie gastroenterologii.12 Z uwagi na to, że w większości przypadków zakażenie SARS-CoV-2 przebiega bez- lub skąpoobjawowo, w czasie pandemii COVID-19 zaleca się odroczenie wszystkich planowych badań endoskopowych. U chorych z potwierdzonym COVID-19 każde badanie endoskopowe – poza badaniami ratującymi życie (np. w razie krwotoku z przewodu pokarmowego) – powinno się odłożyć do czasu wyzdrowienia.
Wykonanie przesiewowych badań endoskopowych w kierunku dużych żylaków przełyku jest natomiast uzasadnione u chorych z dużym nadciśnieniem wrotnym (wodobrzusze, powiększenie śledziony, wynik elastografii ≥20 kPa lub liczba płytek krwi ≤150 000/µl) oraz u chorych po przebytym krwawieniu z górnego odcinka przewodu pokarmowego.
Zabiegi endoskopowe wykonuje się w czasie pandemii COVID-19 głównie ze wskazań pilnych, czyli w przypadkach krwawienia z przewodu pokarmowego, bakteryjnego zapalenia dróg żółciowych oraz objawowej kamicy przewodowej. Sugeruje się wykonywanie zabiegów endoskopowych w trybie ambulatoryjnym, jeśli jest to możliwe. Przed wykonaniem badania endoskopowego w trybie planowym wskazuje się na potrzebę dokładne go wywiadu w kierunku zakażenia układu oddechowego (kaszel, gorączka, duszność). Wszelkie wątpliwości powinno się rozstrzygać, wykonując test molekularny na obecność SARS-CoV-2. Należy rozważyć czasową rezygnację z zabiegów endoskopowych wykonywanych w ramach pierwotnej profilaktyki krwawienia z żylaków przełyku, zwłaszcza jeśli żylaki nie są duże (<3 stopień wg skali OMED) i nie miały w pierwszym badaniu endoskopowym znamion zagrażającego krwawienia. Należy odraczać zabiegi wstrzykiwania kleju tkankowego do żylaków wpustu i sklepienia żołądka, jeśli nie były dotychczas źródłem krwotoku. Główną rolę w pierwotnej profilaktyce krwawień powinno odgrywać leczenie farmakologiczne (propranolol, karwedilol). Można rozważać odroczenie zabiegów endoskopowych w ramach wtórnej profilaktyki krwawienia u chorych ze stabilną marskością wątroby, tolerujących duże dawki β-blokerów oraz po przynajmniej jednej sesji opaskowania żylaków.
Nie należy ograniczać wykonywania niezbędnych badan´ lub zabiegów endoskopowych bez wskazań pilnych, jeśli dotyczą one diagnostyki i leczenia onkologicznego, występowania objawów alarmowych (np. obecność krwi w stolcu, gorączka u chorego z PSC) oraz kontynuacji leczenia (np. usunięcie w zaplanowanym terminie samorozprężalnej protezy żółciowej w chorobach nienowotworowych).
Nie należy też opóźniać wykonywania badań endoskopowych u chorych kwalifikowanych w trybie przyspieszonym do przeszczepienia wątroby. U chorych po przeszczepieniu wątroby z jatrogennym zwężeniem przewodów żółciowych w obrębie zespolenia lub poza nim należy indywidualnie ocenić bilans korzyści i niebezpieczeństw wynikających z pilnego wykonania endoskopowej cholangiopankreatografii wstecznej (ECPW) z balonowym rozszerzaniem zwężenia i/lub implantacją protezy, biorąc pod uwagę stopień zwężenia, dawki leków immunosupresyjnych i lokalną sytuację epidemiologiczną.

Biopsja wątroby

W związku z koniecznością hospitalizacji i ryzykiem wystąpienia powikłań wymagających leczenia inwazyjnego należy w czasie pandemii COVID-19 rozważać możliwość pominięcia lub odroczenia biopsji wątroby w postępowaniu diagnostycznym. W ocenie stopnia włóknienia należy się opierać głównie na wynikach badań elastograficznych i testów z wykorzystaniem łatwo dostępnych (np. FIB-4, NAFLD fibrosis score) lub wykonywanych pozarutynowo (np. FibroTest, Enhanced Liver Fibrosis Test [ELF]) parametrów laboratoryjnych. Biopsję wątroby można odroczyć u chorych z podejrzeniem niealkoholowego stłuszczeniowego zapalenia wątroby (NASH) oraz u chorych bez rozpoznania czynnika etiologicznego z umiarkowanie zwiększoną aktywnością aminotransferaz (ALT <200 IU/l). W razie podejrzenia autoimmunologicznego zapalenia wątroby (AZW) dopuszcza się, po wykluczeniu wirusowego zapalenia wątroby, rozpoznanie tej choroby na podstawie obrazu klinicznego i badań immunologicznych, z pominięciem zalecanej w obowiązujących wytycznych biopsji wątroby. W takich sytuacjach można wdrożyć leczenie immunosupresyjne ambulatoryjnie według ogólnie przyjętych zasad. U chorych reagujących na leczenie można odroczyć histopatologiczne potwierdzenie AZW.13 U chorych zakażonych SARS-CoV-2 bioptat wątroby należy traktować jako materiał potencjalnie zakaźny, a biopsję uznawać za zabieg stwarzający ryzyko transmisji wirusa.8 Ponadto należy uwzględnić, że zakażenie tym wirusem może indukować zespół ogólnoustrojowej reakcji zapalnej, która istotnie zmienia aktywność procesu zapalnego w wątrobie. U większości chorych zakażonych SARS-CoV-2 ze zmianą ogniskową w wątrobie, która budzi podejrzenie procesu nowotworowego, wskazuje się na potrzebę odroczenia biopsji celowanej do czasu eliminacji wirusa.

Postępowanie u chorych na przewlekłą chorobę wątroby

Choć nie ma szczegółowych danych na temat wpływu wcześniej rozpoznanych chorób wątroby na przebieg COVID-19, zwiększenie aktywności ALT, małopłytkowość i hipoalbuminemię wymienia się wśród parametrów stwierdzanych znamiennie częściej u chorych, którzy zmarli z powodu zakażenia SARS-CoV-2.14 Nie jest natomiast jasne, czy nieprawidłowości te wynikały ze współistniejącej przewlekłej choroby wątroby czy raczej były skutkiem ciężkiego przebiegu zakażenia, bezpośredniego wpływu wirusa na wątrobę, czy uogólnionej odpowiedzi zapalnej.
Amerykańskie Centers for Disease Control and Prevention (CDC) zaliczyły przewlekłe choroby wątroby do potencjalnych czynników ryzyka ciężkiego przebiegu COVID-19.7 Potwierdzeniem jest ostatnio opublikowane badanie obejmujące 2780 pacjentów z COVID-19, w tym 250 z wcześniej rozpoznaną przewlekłą chorobą wątroby, które wykazało, że ci ostatni są obarczeni większym ryzykiem hospitalizacji i zgonu w przebiegu zakażenia SARS-CoV-2.15 Na podstawie dotychczas zebranych danych trudno jednak wskazać, które choroby wątroby łączą się ze szczególnym ryzykiem ciężkiego przebiegu zakażenia SARS-CoV-2.16 Nie raportowano do tej pory zgonów spowodowanych bezpośrednio dekompensacją czynności wątroby u chorych z COVID-19 i współistniejącą przewlekłą chorobą wątroby.17

Niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby

Wydaje się, że chorzy na NAFLD mogą być obarczeni zwiększonym ryzykiem ciężkiego przebiegu COVID-19, dłuższego czasu eliminacji wirusa, a także wystąpienia przetrwałej dysfunkcji wątroby. 18 Wynika to najprawdopodobniej ze współistniejących u tych osób składowych zespołu metabolicznego o udowodnionym związku z ciężkim przebiegiem COVID-19.19,20 Ponadto chorzy z zaburzeniami metabolicznymi i stłuszczeniem wątroby mogą być bardziej narażeni na uszkodzenie wątroby indukowane lekami.21

Przewlekłe wirusowe zapalenia wątroby

Nie ma danych wskazujących, czy przewlekłe wirusowe zapalenia wątroby mogą mieć wpływ na ryzyko związane z zakażeniem SARS-CoV-2. Zaleca się kontynuowanie dotychczasowego leczenia przeciwwirusowego. Leki biologiczne stosowane w ciężkim COVID-19, takie jak tocilizumab lub baricytynib, mogą prowadzić do reaktywacji zakażenia HBV, dlatego należy monitorować tę grupę pacjentów pod tym kątem.17

Alkoholowa choroba wątroby

Da i wsp. wskazują, że pacjenci z alkoholową chorobą wątroby mogą być szczególnie narażeni na negatywne skutki zdrowotne pandemii SARS-CoV-2. Wśród przyczyn wymienia się nie tylko ryzyko ciężkiego przebiegu COVID-19 z powodu upośledzonej funkcji wątroby i układu immunologicznego oraz innych chorób, ale również ryzyko nasilenia problemów zdrowotnych spowodowanych chorobą alkoholową. Napięcie psychiczne związane z izolacją, lękiem przed utratą pracy oraz opóźnieniem w realizacji planowych wizyt w ośrodkach hepatologicznym i leczenia uzależnień może dodatkowo utrudniać chorym utrzymanie abstynencji.22

Choroby autoimmunologiczne i cholestatyczne wątroby

Do tej grupy zalicza się 4 przewlekłe choroby wątroby: AZW, pierwotne zapalenie dróg żółciowych, PSC i cholangiopatię związaną z IgG4. Tak jak w przypadku wielu innych chorób nie ma aktualnie solidnych danych dotyczących ryzyka zakażenia SARS-CoV-2 oraz jego konsekwencji u chorujących na nie osób. Problem dotyczy w głównej mierze chorych na AZW lub cholangiopatię związaną z IgG4, ponieważ to oni są najczęściej leczeni lekami immunosupresyjnymi, w tym także glikokortykosteroidami (GKS). Wstępne opracowania z Bergamo w Lombardii, a zatem z części Włoch najbardziej dotkniętej przez epidemię SARS-CoV-2, sugerują, że u osób przyjmujących leki immunosupresyjne nie obserwuje się zwiększonego ryzyka ciężkiego przebiegu choroby.23 W niektórych doniesieniach sugeruje się wręcz, że immunosupresja może mieć działanie protekcyjne, zapobiegające uszkodzeniu płuc w przebiegu COVID-19 lub zmniejszające ryzyko takiego uszkodzenia,23 chociaż niektórzy postulują, że immunosupresja może promować zakażenia bezobjawowe, z czym także wiąże się transmisja wirusa24,25. Niemniej jednak zespół ekspertów American Association for the Study of Liver Diseases (AASLD), powołujących się na zalecenia CDC,26 uznał pacjentów przyjmujących leki immunosupresyjne (np. z AZW lub po przeszczepieniu wątroby) za osoby obarczone zwiększonym ryzykiem ciężkiego przebiegu COVID-1927. Kwestia ta pozostaje zatem kontrowersyjna. Lleo i wsp. na podstawie obserwacji takich chorych we Włoszech i w Niemczech zalecają utrzymanie aktualnej dawki leków immunosupresyjnych, każda redukcja dawki wiąże się bowiem ze zwiększonym ryzykiem zaostrzenia choroby wątroby, co pociąga za sobą konieczność wdrożenia leczenia dużymi dawkami GKS, narażając chorego na zwiększone ryzyko zakażenia.13 Warto zwrócić uwagę, że publikacja ta pochodzi z krajów, w których nie wyznaczono szpitali jednoimiennych, a osoby zakażone SARS-CoV-2 hospitalizuje się w szpitalach prowadzących równocześnie rutynowe leczenie innych pacjentów. W razie wystąpienia objawów zakażenia SARS-CoV-2 należy rozważyć redukcję immunosupresji, w szczególności dotyczy to chorych z limfopenią, którzy przyjmują leki z grupy antymetabolitów (azatiopryna, 6-merkaptopuryna). W razie wątpliwości należy wykonać test molekularny na obecność SARS-CoV-2.

Marskość wątroby

strona 1 z 2

Napisz do nas

Zadaj pytanie ekspertowi, przyślij ciekawy przypadek, zgłoś absurd, zaproponuj temat dziennikarzom.
Pomóż redagować portal.
Pomóż usprawnić system ochrony zdrowia.