Obwód głowy
Ryc. 8. Pomiar obwodu głowy (autorka ryciny: Magdalena Wolnicka-Maryniak)
Małogłowie stwierdzono u 10,2% dzieci z FASD.14 Zmniejszony obwód głowy zawsze odzwierciedla zmniejszoną objętość mózgu.15 Pomiaru obwodu głowy powinien dokonać wykwalifikowany personel medyczny (lekarz lub pielęgniarka) z wykorzystaniem taśmy z nierozciągliwego materiału (np. centymetra krawieckiego). Obwód wyznacza się, przeprowadzając taśmę płasko przez największą wypukłość potyliczną (najbardziej wysunięty punkt na kości potylicznej) i największe wypukłości guzów czołowych (ryc. 8).13 Uzyskany pomiar należy nanieść na siatkę centylową. Zaleca się, aby u dzieci urodzonych w fizjologicznym terminie porodu w wieku 0–5 lat korzystać z siatek centylowych WHO,11 a w wieku >5 lat – z siatek centylowych Instytutu Matki i Dziecka w Warszawie.16 W przypadku dzieci urodzonych przedwcześnie zaleca się korzystanie z siatek centylowych Fenton i wsp.,12 a następnie ≤5. roku życia z siatek centylowych WHO11 i >5. roku życia z siatek centylowych Instytutu Matki i Dziecka.16 Za nieprawidłowe przyjmuje się wartości <3. centyla. Ze względu na rozbieżności między siatkami, wynikające m.in. z metodologii wykorzystywanej przy ich tworzeniu, należy zachować szczególną ostrożność przy interpretacji pomiarów w momencie zmiany siatek. W przypadku rozbieżności między aktualnym centylem obwodu głowy wyznaczonym na podstawie siatki wykorzystywanej u danego dziecka po raz pierwszy a centylem uzyskanym we wcześniejszych pomiarach wynik należy interpretować bardzo ostrożnie. Za nieprawidłowe uznaje się wartości <3. centyla.
- w przypadku dzieci urodzonych w fizjologicznym terminie porodu: w wieku 0–5 lat siatki centylowe WHO (www.who.int/toolkits/child-growth-standards/standards) oraz >5 lat siatki centylowe Instytutu Matki i Dziecka (www.mp.pl/pediatria/praktyka-kliniczna/procedury/13848,ocena-rozwoju-somatycznego-dzieci-i-mlodziezy)
- w przypadku dzieci urodzonych przedwcześnie: siatki centylowe Fenton i wsp. (https://live-ucalgary.ucalgary.ca/resource/preterm-growth-chart/preterm-growth-chart), a następnie ≤5. roku życia siatki centylowe WHO i >5. roku życia siatki centylowe Instytutu Matki i Dziecka.
Piśmiennictwo:
1. Carter R.C., Jacobson J.L., Molteno C.D. i wsp.: Effects of heavy prenatal alcohol exposure and iron deficiency anemia on child growth and body composition through age 9 years. Alcohol Clin. Exp. Res., 2012; 36 (11): 1973–19822. Carter R.C., Jacobson J.L., Sokol R.J. i wsp.: Fetal alcohol-related growth restriction from birth through young adulthood and moderating effects of maternal prepregnancy weight. Alcohol Clin. Exp. Res., 2013; 37 (3): 452–462
3. Lumeng J.C., Cabral H.J., Gannon K. i wsp.: Pre-natal exposures to cocaine and alcohol and physical growth patterns to age 8 years. Neurotoxicol. Teratol., 2007; 29 (4): 446–457
4. Jacobson J.L., Jacobson S.W., Sokol R.J.: Effects of prenatal exposure to alcohol, smoking, and illicit drugs on postpartum somatic growth. Alcohol Clin. Exp. Res., 1994; 18 (2): 317–323
5. Day N.L., Leech S.L., Richardson G.A. i wsp.: Prenatal alcohol exposure predicts continued deficits in offspring size at 14 years of age. Alcohol Clin. Exp. Res., 2002; 26 (10): 1584–1591
6. Carter R.C., Jacobson J.L., Molteno C.D. i wsp.: Fetal alcohol growth restriction and cognitive impairment. Pediatrics, 2016; 138 (2): e20160775–e20160775
7. Hoyme H.E., Kalberg W.O., Elliott A.J. i wsp.: Updated Clinical Guidelines for Diagnosing Fetal Alcohol Spectrum Disorders. Pediatrics, 2016; 138 (2): e20154256
8. Astley S.: FAS Diagnostic and Prevention Network. https://depts.washington.edu/fasdpn/ (dostęp: 10.04.2025)
9. Cook J.L., Green C.R., Lilley C.M. i wsp.: Fetal alcohol spectrum disorder: a guideline for diagnosis across the lifespan. CMAJ, 2015: 188 (3): 191–197
10. Zalecenia Polskiego Towarzystwa Neonatologicznego: Standardy Opieki Medycznej nad Noworodkiem w Polsce 2019. Warszawa, Medi Press, 2019
11. WHO Multicentre Growth Reference Study Group: WHO Child Growth Standards based on length/height, weight and age. Acta Paediatr. Suppl., 2006; 450: 76–85
12. Fenton T.R., Kim J.H.: A systematic review and meta-analysis to revise the Fenton growth chart for preterm infants. BMC Pediatr., 2013; 13 (1): 59
13. NHANES Anthropometry Procedures Manual. 2007, https://wwwn.cdc.gov/nchs/data/nhanes/public/2007/manuals/manual_an.pdf
14. Jones K.L., Hoyme H.E., Robinson L.K. i wsp.: Developmental pathogenesis of short palpebral fissure length in children with fetal alcohol syndrome. Birth Defects Res. A Clin. Mol. Teratol., 2009; 85 (8): 695–699
15. Treit S., Zhou D., Chudley A.E. i wsp.: Relationships between Head Circumference, Brain Volume and Cognition in Children with Prenatal Alcohol Exposure. PLoS One, 2016; 11 (2): e0150370
16. Palczewska I., Niedzwiedzka Z.: Somatic development indices in children and youth of Warsaw. Med. Wiek. Rozwoj., 2001; 5 (supl. 1): 18–118
