Ocena masy ciała, wysokości ciała i obwodu głowy

Skróty: FASD (fetal alcohol spectrum disorders) – spektrum płodowych zaburzeń alkoholowych, SGA (small for gestational age) – masa ciała za mała w stosunku do wieku płodowego, WHO (World Health Organization) – Światowa Organizacja Zdrowia

Antropometria

Wpływ alkoholu na wzrastanie organizmu zarówno w okresie prenatalnym, jak i postnatalnym jest dobrze udokumentowany.^1-5 Udowodniono, że dzieci urodzone z masą ciała za małą w stosunku do wieku płodowego (SGA) i w późniejszym okresie życia niskorosłe w życiu płodowym doświadczyły największej ekspozycji na alkohol. U pacjentów urodzonych z SGA, u których późniejsze wzrastanie było prawidłowe, stwierdzono mniejszą ekspozycję, zaś dzieci bez prenatalnego i postnatalnego upośledzenia wzrastania narażone były w najmniejszym stopniu.⁶ W kodzie 4-cyfrowym (w kryteriach waszyngtońskich) oraz kryteriach opublikowanych przez Hoyme’a i wsp. stwierdzenie prenatalnego i/lub postnatalnego ograniczenia wzrastania stanowi element rozpoznania z kręgu FASD.^7,8 Ocena wysokości ciała i/lub masy ciała nie wchodzi w skład kryteriów kanadyjskich.⁹

Wysokość i masa ciała

Zaleca się, aby dane dotyczące urodzeniowej masy ciała oraz późniejszego wzrastania stanowiły element konieczny w diagnostyce FASD. Ocenie należy poddać urodzeniową masę ciała dziecka, wszystkie późniejsze pomiary archiwalne oraz wysokość i masę ciała w momencie aktualnego pomiaru. Dane dotyczące urodzeniowej masy ciała, jeśli dziecko nie jest badane na oddziale noworodkowym, można odczytać z książeczki zdrowia dziecka i/lub karty wypisu z oddziału noworodkowego. Za SGA uznaje się urodzeniową masę ciała <10. centyla dla wieku płodowego.¹⁰ W przypadku noworodków urodzonych w fizjologicznym terminie porodu zalecamy korzystanie z siatek centylowych World Health Organization (WHO),¹¹ a w przypadku noworodków urodzonych przedwcześnie – z siatek centylowych opracowanych przez Fenton i wsp.¹² U dzieci >3. roku życia zaleca się korzystać z siatek centylowych OLA/OLAF.¹³ Ze względu na małe znaczenie diagnostyczne (brak udokumentowanego wpływu prenatalnej ekspozycji na alkohol na urodzeniową długość ciała) oraz swoiste trudności w pomiarze nie zaleca się oceny urodzeniowej długości ciała.

Pomiar obecnej wysokości i masy ciała wykonuje wykwalifikowany personel medyczny (lekarz, pielęgniarka, położna), z wykorzystaniem kalibrowanego sprzętu, zgodnie z zaleceniami Centers for Disease Control and Prevention (CDC [pomiar masy ciała w bieliźnie lub lekkim ubraniu, a wysokości ciała bez obuwia]).¹⁴ Dane antropometryczne należy nanieść na siatki centylowe. Zalecamy, aby w przypadku dzieci urodzonych przedwcześnie korzystać z siatek centylowych Fenton,¹² a u pozostałych dzieci z siatek centylowych WHO.¹¹ Za nieprawidłową uznaje się wartość <3. centyla. Należy przeanalizować również pomiary z przeszłości dostępne w dokumentacji medycznej (na kartach wypisowych dziecka oraz badaniach bilansowych w książeczce zdrowia). W celu uniknięcia fałszywie dodatnich wyników nie należy uwzględniać pomiarów, co do których istnieją przesłanki, że wykonano je w trakcie przewlekłej choroby lub u dziecka niedożywionego, zaniedbanego lub poddawanego silnemu stresowi emocjonalnemu (np. zmianie miejsca zamieszkania). W przypadku pomiarów archiwalnych należy wziąć pod uwagę potencjalne błędy pomiaru. Nie należy oceniać pomiarów wyraźnie odstających od krzywej wzrastania/masy ciała dziecka. Należy zachować ostrożność w ocenie wysokości ciała, jeśli dostępne są informacje o niskorosłości rodziców biologicznych dziecka.