Szanowni Państwo,

Medycyna Praktyczna wykorzystuje w swoich serwisach pliki cookies i inne pokrewne technologie. Używamy cookies w celu dostosowania naszych serwisów do Państwa potrzeb oraz do celów analitycznych i marketingowych. Korzystamy z cookies własnych oraz innych podmiotów – naszych partnerów biznesowych.

Ustawienia dotyczące cookies mogą Państwo zmienić samodzielnie, modyfikując ustawienia przeglądarki internetowej. Informacje dotyczące zmiany ustawień oraz szczegóły dotyczące wykorzystania wspomnianych technologii zawarte są w naszej Polityce Prywatności.

Korzystając z naszych serwisów bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie plików cookies i podobnych technologii, opisanych w Polityce Prywatności.

Państwa zgoda jest dobrowolna, jednak jej brak może wpłynąć na komfort korzystania z naszych serwisów. Udzieloną zgodę mogą Państwo wycofać w każdej chwili, co jednak pozostanie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego wcześniej na podstawie tej zgody.

Klikając przycisk Potwierdzam, wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie wyżej wymienionych technologii oraz potwierdzacie, że ustawienia przeglądarki są zgodne z Państwa preferencjami.

Oksykodon w leczeniu bólu u chorych na nowotwór – przegląd systematyczny

10.08.2015
Omówienie artykułu: Oxycodone for cancer-related pain
M. Schmidt-Hansen i wsp.

Opracowała Karolina Moćko
Konsultował dr hab. n. med. Wojciech Leppert, Katedra i Klinika Medycyny Paliatywnej, Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu

Skróty: CI – przedział ufności, CR (controlled-release) – postać leku o kontrolowanym uwalnianiu, ER (extended-release) – postać leku o przedłużonym uwalnianiu, IR (immediate-release) – postać leku o szybkim uwalnianiu, RCT – badanie z randomizacją, RR – ryzyko względne, SMD – standaryzowana średnia różnic, VAS – wzrokowa skala analogowa

Metodyka: przegląd systematyczny z metaanalizą 14 RCT opublikowanych w latach 1990–2014; porównanie oksykodonu CR z oksykodonem IR (4 RCT), oksykodonu CR z morfiną CR (6), oksykodonu z innym lekiem opioidowym (4)

Populacja: 1555 dorosłych chorych (wiek 45– 69 lat) z bólem w chorobie nowotworowej

Interwencja: oksykodon p.o. (CR lub IR)

Kontrola: oksykodon p.o. (IR) lub inny lek (oksymorfon p.o., hydromorfon p.o., morfina p.o., tapentadol p.o.)
Leki stosowano w różnych dawkach w poszczególnych badaniach: oksykodon CR – śr. 14– 124 mg/d od 3 dni do 4 tygodni; oksykodon IR – śr. 60–127 mg/d przez 5–6 dni; morfina CR – śr. 35–180 mg/d od 3 dni do 4 tygodni; hydromorfon CR – śr. 24–30 mg/d przez 7 dni; oksymorfon ER – śr. 46 mg/d przez 7–10 dni; tapentadol ER – śr. 65 mg/d przez 28 dni (mediana); w 4 RCT brak danych dotyczących dawkowania

Wyniki: p. tab. 1–2.

Tabela 1. Oksykodon, w porównaniu z innym lekiem opioidowym lub oksykodonem w innej postaci, w leczeniu bólua u dorosłych chorych na nowotwór
Porównanie Liczba badań/liczba chorych Wielkość efektu (SMD) (95% CI)b
oksykodon IR vs morfina IR 1/38 –0,15 (od –0,79 do 0,49)
porównanie z oksykodonem CR    
hydromorfon CR 1/62 –0,13 (od –0,63 do 0,37)
morfina CR 5/462 0,14 (od –0,04 do 0,32)
oksykodon IR 3/578 0,10 (od –0,06 do 0,26)
oksymorfon ER 1/74 0,23 (od –0,23 do 0,69)
tapentadol ER 1/265 –0,06 (od –0,3 do 0,18)
a Natężenie bólu oceniano za pomocą skal: numerycznej (zakres 0–10, gdzie 0 oznacza bez bólu, 10 – najgorszy wyobrażalny ból) albo 3-, 4- lub 5-stopniowej skali słownej (choremu przedstawia się szereg kolejno ustawionych cyfr z przypisanymi do nich określeniami natężenia bólu; im większa cyfra, tym większe natężenie bólu) albo VAS (0–10 cm lub 0–100 mm; więcej punktów oznacza większe natężenie bólu).
b Mniejsze wartości oznaczają większą poprawę; wielkość efektu (SMD) w praktyce interpretuje się zwykle w następujący sposób: 0,2 – mały efekt, 0,5 – umiarkowany efekt, 0,8 – duży efekt.

Tabela 2. Oksykodon, w porównaniu z innym lekiem lub oksykodonem w innej postaci, w leczeniu bólu u dorosłych chorych na nowotwór – ryzyko wystąpienia objawów niepożądanych
Porównanie Punkty końcowe (liczba badań/liczba osób) RR (95% CI)*
oksykodon IR vs morfina IR nudności (1/38) 0,58 (0,30–1,15)
zaparcie (1/38) 0,75 (0,32–1,75)
porównanie z oksykodonem CR    
morfina CR nasilone nudności z wymiotami (4/504) 0,80 (0,51–1,23)
senność (3/450) 0,75 (0,47–1,19)
zaparcie (4/504) 0,85 (0,61–1,18)
oksykodon IR nudności (4/378) 0,88 (0,59–1,30)
senność (4/378) 1,02 (0,69–1,52)
zaparcie (4/378) 0,72 (0,45–1,14)
wymioty (4/378) 0,73 (0,43–1,25)
oksymorfon ER nudności (1/84) 0,93 (0,54–1,60)
zaparcie (1/84) 0,95 (0,61–1,49)
wymioty (1/84) 1,47 (0,51–4,26)
tapentadol ER nudności (1/340) 1,24 (0,91–1,70)
zaparcie (1/340) 1,23 (0,91–1,65)
wymioty (1/340) 0,95 (0,66–1,39)
* RR obliczone przez autorów opracowania na podstawie rzeczywistej liczby punktów końcowych podanej przez autorów przeglądu

Wnioski

U dorosłych chorych na nowotwór stosowanie oksykodonu wiąże się z podobnym zmniejszeniem natężenia bólu oraz z podobnym ryzykiem wystąpienia objawów niepożądanych jak stosowanie innych leków opioidowych. Zarówno oksykodon, jak i morfina mogą być lekami pierwszego wyboru w leczeniu bólu w chorobie nowotworowej.

KOMENTARZ

dr hab. n. med. Wojciech Leppert

Jak cytować: Leppert W.: Komentarz. W: Oksykodon w leczeniu bólu u chorych na nowotwór – przegląd systematyczny. Med. Prakt., 2015; 6: 111–112

Przedstawiony w tym numerze „Medycyny Praktycznej” przegląd systematyczny Schmidt-Hansen i wsp. porusza ważne zagadnienie dotyczące leczenia bólu u chorych na nowotwór. Na podstawie wyników metaanalizy obejmującej 14 RCT autorzy sformułowali wniosek, że oksykodon jest lekiem o podobnej skuteczności przeciwbólowej i podobnym profilu bezpieczeństwa jak morfina i inne opioidy, oraz stwierdzili, iż zarówno oksykodon, jak i morfina mogą być stosowane jak leki pierwszego wyboru w leczeniu bólu u chorych na nowotwór.1 Zwrócili przy tym uwagę na ograniczenia przeprowadzonej metaanalizy, takie jak niska jakość danych, stosunkowo mała liczba RCT i w konsekwencji mała liczba chorych, brak wyczerpujących informacji na temat metody randomizacji w poszczególnych RCT oraz znaczny odsetek chorych, którzy nie ukończyli badania (>20% dla oceny skuteczności i >15% dla oceny bezpieczeństwa). Warto również zauważyć, że nie przeprowadzono analizy efektywności kosztowej.

W zaleceniach Europejskiego Towarzystwa Opieki Paliatywnej z 2012 roku (przedstawionych szczegółowo w Med. Prakt. 12/2012 – przyp. red.) oksykodon zaliczono – obok morfiny i hydromorfonu – do opioidów pierwszego wyboru w leczeniu bólu u chorych na nowotwory.2 Nie stwierdzono istotnych różnic w zakresie efektu przeciwbólowego i ryzyka wystąpienia objawów niepożądanych między wymienionymi opioidami. Oksykodon po podaniu drogą doustną, w porównaniu z morfiną, cechuje większa biodostępność (do 80%), przy czym lek ten ulega metabolizmowi drogą CYP3A4 do nieaktywnego noroksykodonu i poprzez enzym CYP2D6 do aktywnego metabolitu – oksymorfonu, który powstaje w niewielkich ilościach i jedynie częściowo odpowiada za efekt analgetyczny, powodowany głównie przez związek macierzysty.3 Sugeruje się działanie agonistyczne oksykodonu na receptory opioidowe mu i kappa, co może odpowiadać za skuteczność oksykodonu w bólu trzewnym i neuropatycznym.4

W Polsce oksykodon jest dostępny do stosowania drogą doustną (w postaci tabletek o przedłużonym uwalnianiu [ER], tabletek o kontrolowanym uwalnianiu [CR] i roztworu doustnego o szybkim uwalnianiu [IR]) oraz w ampułkach do podawania drogą podskórną i dożylną. Warto podkreślić, że w ostatnich latach wprowadzono preparat oksykodonu ER z naloksonem ER w jednej tabletce, przeznaczony do leczenia bólu przewlekłego, w tym u chorych na nowotwory, którzy wymagają podawania opioidów.5 Stosowanie tego preparatu złożonego pozwala na jednoczesne skuteczne leczenie bólu oraz zmniejszenie ryzyka wystąpienia poopioidowych zaburzeń jelitowych, a zwłaszcza zaparcia stolca, które może znacznie obniżyć jakość życia chorych i negatywnie wpływać na przestrzeganie zaleceń lekarskich dotyczących regularnego przyjmowania opioidów. W RCT wykazano podobny efekt przeciwbólowy preparatu złożonego oksykodonu ER z naloksonem ER w stosunku 2:1, w porównaniu z samym oksykodonem.6 W grupie chorych leczonych oksykodonem ER/naloksonem ER zaobserwowano poprawę w zakresie zaparcia stolca i innych objawów jelitowych.6 Powyższe wnioski potwierdzono w badaniach obserwacyjnych trwających 6 i 12 miesięcy u chorych z bólem w przebiegu choroby nowotworowej, jak i w leczeniu bólu przewlekłego innego pochodzenia.7-9 Ograniczenie stosowania preparatu złożonego stanowi zakres dawek dobowych oksykodonu (do 80 mg) i naloksonu (do 40 mg) oraz wymóg prawidłowej czynności wątroby i krążenia wrotnego, co zapobiega przedostaniu się naloksonu do krążenia systemowego i utracie analgezji oraz wystąpieniu objawów odstawienia opioidów. Grupa Ekspertów Polskiego Towarzystwa Medycyny Paliatywnej dokonała aktualizacji zaleceń dotyczących leczenia zaparcia stolca u chorych na nowotwory, proponując rozważenie stosowania połączenia oksykodonu ER z naloksonem ER na wszystkich etapach leczenia pacjentów z bólem i zaparciem stolca wywołanym opioidami, jak również stosowanie preparatu u chorych obciążonych dużym ryzykiem rozwoju poopioidowych zaburzeń jelitowych, jako pierwszego „silnego” opioidu.10

Piśmiennictwo do komentarza:


1. Schmidt-Hansen M., Bennett M.I., Arnold S. i wsp.: Oxycodone for cancer-related pain. Cochrane Database Syst. Rev., 2015, 2: CD003 870; doi: 10.1002/14 651 858.CD003 870. pub5
2. Caraceni A., Hanks G., Kaasa S. i wsp.: Use of opioid analgesics in the treatment of cancer pain: evidence-based recommendations from the EAPC. Lancet Oncol., 2012; 13: e58–e68
3. Samer C.F., Daali Y., Wagner M. i wsp.: Genetic polymorphism and drug interactions modulating CYP2D6 and CYP3A4 activities have a major effect on oxycodone analgesic efficacy and safety. Br. J. Pharmacol., 2010; 160: 919–930
4. Riley J., Eisenberg E., Müller-Schwefe G. i wsp.: Oxycodone: a review of its use in the management of pain. Curr. Med. Res. Opin., 2008; 24: 175–192
5. Leppert W.: Oxycodone/naloxone in the management of patients with pain and opioid-induced bowel dysfunction. Curr. Drug Targets, 2014; 15: 124–135
6. Ahmedzai S.H., Nauck F., Bar-Sela G. i wsp.: A randomized, double-blind, active-controlled, double-dummy, parallel-group study to determine the safety and efficacy of oxycodone/ naloxone prolonged-release tablets in patients with moderate/severe, chronic cancer pain. Palliat. Med., 2012; 26: 50–60
7. Sandner-Kiesling A., Leyendecker P., Hopp M. i wsp.: Long-term efficacy and safety of combined prolonged-release oxycodone and naloxone in the management of non-cancer chronic pain. Int. J. Clin. Pract., 2010; 64: 763–774
8. Blagden M., Hafer J., Duerr H. i wsp.: Long-term evaluation of combined prolonged-release oxycodone and naloxone in patients with moderate-to-severe chronic pain: pooled analysis of extension phases of two phase III trials. Neurogastroenterol. Motil., 2014; 26: 1792–1801
9. Ahmedzai S.H., Leppert W., Janecki M. i wsp.: Long-term safety and efficacy of oxycodone/ naloxone prolonged-release tablets in patients with moderate-to-severe chronic cancer pain. Support Care Cancer, 2015; 23: 823–830
10. Leppert W., Dzierżanowski T., Stachowiak A. i wsp.: Zaparcie stolca u chorych na nowotwory – zalecenia postepowania Grupy Ekspertów Polskiego Towarzystwa Medycyny Paliatywnej. Med. Paliat., 2014; 6: 117–126

Napisz do nas

Zadaj pytanie ekspertowi, przyślij ciekawy przypadek, zgłoś absurd, zaproponuj temat dziennikarzom.
Pomóż redagować portal.
Pomóż usprawnić system ochrony zdrowia.

Patronat

Partnerem serwisu jest