Maliny

W okresie letnim często sięgamy po maliny. Decydują o tym przede wszystkim walory smakowe tych owoców, nie należy jednak pomijać ich właściwości odżywczych. Maliny są także cennym surowcem leczniczym, zawierają bowiem liczne substancje korzystnie wpływające na organizm. Nazwa gatunkowa maliny – Rubus ideus L. wiąże się z jej czerwonym kolorem (Rubus)

Krótka historia malin

Pierwsze pisemne informacje na temat maliny pochodzą z około 300 r. p.n.e. Na malinę jako roślinę uprawną pierwszy raz zwrócił uwagę Palladiusz w IV w. p.n.e. Natomiast pierwsze uprawy malin prowadzono w przyklasztornych ogrodach późnego średniowiecza; dopiero z końcem XVIII w. pojawiły się pierwsze odmiany hodowlane.

Co decyduje o smaku, aromacie i kolorze malin?

Smak i aromat owoców zależy od zawartości w nich cukrów, kwasów organicznych i substancji lotnych. Za barwę owocu maliny – od żółtej, poprzez czerwoną do fioletowej, a nawet czarnej – oraz za specyficzny cierpko-gorzki smak odpowiadają polifenole – związki o bardzo zróżnicowanej budowie.

W sprzedaży najczęściej można spotkać maliny czerwone. Okazjonalnie na bazarach pojawiają się także maliny żółte. Charakteryzują się one bardziej słodkim, mniej kwaskowatym smakiem niż odmiany czerwone. Podobno, z uwagi na kolor, jest ona mniej widoczna dla ptaków, a w związku z tym, zmniejsza się ryzyko strat w plonach.

Jeszcze bardziej unikatowa jest malina czarna, której ciemna barwa wynika z zawartości naturalnych barwników roślinnych. Czarne maliny są także jednymi z najbardziej odpornych na choroby grzybowe wśród wszystkich odmian malin.

Właściwości prozdrowotne maliny

Owoce maliny były od dawna stosowane jako środek napotny i przeciwgorączkowy. Idealnym środkiem wspomagającym leczenie przeziębień są zresztą zarówno owoce, jak i liście maliny.

Kwas elagowy w malinach – działanie antynowotworowe i przeciwzapalne

W malinach znajduje się także kwas elagowy, który wykazuje działanie antyoksydacyjne, przeciwzapalne oraz, jak wskazują badania naukowe prowadzone w ostatnich latach, przeciwnowotworowe. Hamuje on procesy nowotworowe w wątrobie i płucach, ale badania przeprowadzono jedynie na modelu zwierzęcym i liniach komórkowych Ponadto kwas elagowy ma właściwości przeciwwirusowe, co po części tłumaczy stosowanie przetworów z malin w leczeniu przeziębień. Jest również silnym zmiataczem wolnych rodników.

Maliny a wspomaganie leczenia otyłości?

W ostatnich latach pojawiły się doniesienia o zawartym w malinach ketonie wspomagającym leczenie otyłości. Keton ten należy do głównych związków aromatycznych w owocach maliny. Na podstawie badań przeprowadzonych na szczurach zaobserwowano, że keton malinowy hamuje wzrost masy podskórnej tkanki tłuszczowej. Badania na liniach komórkowych tkanki tłuszczowej wskazują, że wykazuje on takie działanie poprzez pobudzenie lipolizy (czyli rozkładu triglicerydów w tkance tłuszczowej) oraz wzrost wydzielania adiponektyny. Adiponektyna wpływa na szereg procesów metabolicznych związanych z przemianą glukozy i kwasów tłuszczowych w wątrobie i mięśniach; pośrednio wpływa także na wrażliwość na insulinę, wykazuje zatem działanie przeciwzapalne, przeciwmiażdżycowe i zwiększające insulinowrażliwość. Obecnie badań jest jednak zbyt mało, żeby uznać keton malinowy za skuteczny w leczeniu otyłości. Ponadto obecnie żadne towarzystwa naukowe zajmujące się leczeniem otyłości nie rekomendują ketonu malinowego w leczeniu pacjentów chorujących na otyłość.

Maliny a jelita

Maliny są dodatkowo dobrym źródłem błonnika pokarmowego, usprawniającego perystaltykę jelit – w 100 g malin znajduje się 6,7 g błonnika.

Maliny – wartości odżywcze

O wartości odżywczej malin decyduje natomiast liczba zawartych w tych owocach związków o właściwościach przeciwutleniających. Wśród nich należy wymienić: polifenole, witaminy A i C, tokoferole, karotenoidy oraz selen.

Maliny – składniki mineralne

Owoce maliny są także źródłem licznych składników mineralnych, takich jak: potas, wapń, magnez, cynk, miedź, mangan i żelazo, wykorzystywanych w profilaktyce niektórych chorób. I tak np. potas uczestniczy w licznych reakcjach enzymatycznych. Zapewnia utrzymanie właściwej gospodarki wodno-elektrolitowej w organizmie. Podobnie jak magnez, uczestniczy w przewodzeniu impulsów nerwowych oraz w kontroli pracy mięśni, w tym mięśnia sercowego. Niedobory potasu mogą wystąpić przede wszystkim u osób z chorobami układu sercowo-naczyniowego, np. nadciśnieniem tętniczym, i leczonych diuretykami.

Jakie witaminy znajdują się w malinach?

Istotne znaczenie ma także zawartość w malinach witamin C, E, A oraz witamin z grupy B – B₁, B₂ i B₃.

Maliny - kalorie i indeks glikemiczny

Maliny to niskokaloryczne owoce – 100 g tych owoców dostarcza 52 kcal. Maliny charakteryzują się także niskim indeksem glikemicznym, co sprawia, że po ich spożyciu nie dochodzi do gwałtownych wzrostów glukozy, a co za tym idzie wyrzutów insuliny.

W związku z tym maliny to owoce, które z powodzeniem mogą być spożywane (w rozsądnych ilościach) przez osoby z zaburzeniami gospodarki węglowodanowej oraz osoby chorujące na otyłość.

Sok z malin

Sok z malin, w porównaniu ze świeżymi malinami, będzie się różnił zawartością błonnika pokarmowego, która jest zdecydowanie wyższa w świeżych owocach, dlatego zjadanie owoców jest bardziej korzystne.

Kolejną kwestią, która będzie decydować o wartości odżywczej soku jest obecność cukrów dodanych, gdyż cukier będzie zwiększał kaloryczność soku.

Podsumowując, sok z malin może być wartościowym elementem diety (zwłaszcza te świeżo wyciskane, bez dodatku cukru), ale nie powinien on zastępować spożycia świeżych owoców.

Jak przygotować sok z malin?

Składniki (na około 750 ml soku):

• 1 kg owoców maliny
• 400 g cukru
• sok wyciśnięty z jednej cytryny

Sposób przygotowania:

• Maliny (świeże i bez oznak pleśni) należy dokładnie umyć pod bieżącą wodą.
• Umyte maliny przesypujemy do garnka, zasypujemy cukrem i mieszamy drewnianą łyżką tak, aby maliny puściły sok.
• Następnie garnek z malinami i cukrem umieszczamy na kuchence i na małym ogniu pozostawiamy do zagotowania (sok najlepiej cały czas mieszać, aby cukier mógł się w całości rozpuścić). Od momentu zagotowania, sok należy pozostawić na małym ogniu około od 10 do 20 minut.
• W dalszej kolejności sok należy przecedzić przez gęste sito do innego garnka tak, aby oddzielić pestki (należy bardzo dokładnie rozcierać pulpę ze skórek i pestek, by cały gęsty sok przelał się do nowego garnka).
• Na zakończenie do przeciśniętego przez sitko soku z malin, dodajemy sok z cytryny i ponownie wszystko gotujemy.
• Na zakończenie wrzący sok przelewamy do czystych słoików i mocno je zakręcamy. Następnie słoiki odwracamy do góry dnem i zostawiamy na jakiś czas (po pewnym czasie zakrętki powinny się zassać).

Jak przygotować dżem z malin?

Składniki:

• 2 kg owoców maliny
• 500–600 g cukru
• 5 g pektyny (opcjonalnie, dzięki niej dżem będzie gęstszy)

Sposób przygotowania:

• Maliny (świeże i bez oznak pleśni) należy dokładnie umyć pod bieżącą wodą.
• Umyte maliny przesypujemy do garnka, zasypujemy cukrem i mieszamy drewnianą łyżką tak, aby maliny puściły sok.
• Następnie garnek z malinami i cukrem umieszczamy na kuchence i gotujemy na małym ogniu przez około 90 minut (maliny należy cały czas mieszać, aby cukier mógł się w całości rozpuścić i aby nie przywarły do garnka).
• Przed upływem końca gotowania do malin można dodać pektynę i po wymieszaniu gotować dodatkowe 5 minut.
• Na zakończenie dżem przelewamy do czystych słoików i mocno je zakręcamy. Następnie słoiki odwracamy do góry dnem i zostawiamy na jakiś czas (po pewnym czasie zakrętki powinny się zassać).

Napar z liści malin

Napar z liści malin uzyskuje się z liści maliny właściwej. Jego przygotowanie polega na zalaniu liści maliny szklanką wrzącej wody. Napar zaparza się około 10–15 minut. Po odcedzeniu napar jest gotowy do picia.

Napar z liści malin można stosować w przebiegu sezonowych infekcji wirusowych.

Można go stosować także wspomagająco (obok farmakoterapii, jeśli jest konieczna) w łagodzeniu objawów bólowych przy pierwotnie bolesnym miesiączkowaniu.