Żurawina (sok, suszona, świeża) – właściwości, działanie i komu może szkodzić?

Żurawina to owoc, który wyróżnia szczególnie duża zawartość związków o właściwościach antyoksydacyjnych. Jej kwaśny i cierpki smak sprawia, że doskonale komponuje się ona z pieczonymi mięsami i serem.

SPIS TREŚCI

• Żurawina - charakterystyka
• Żurawina – wartość odżywcza
• Żurawina – właściwości zdrowotne
• Żurawina – jakie formy wybrać i na co zwrócić uwagę
• Przetwory z żurawiny
• Czy żurawina jest bezpieczna?
• Żurawina i sok z żurawiny – częste pytania

Żurawina - charakterystyka

Pod względem botanicznym żurawina zaliczana jest do rodziny wrzosowatych z rodzaju borówka. Wyróżnia się dwa gatunki tej rośliny: żurawinę wielkoowocową (Vaccinium macrocarpon) i żurawinę błotną (Vaccinium oxycoccus). Jest to wieloletnia, wiecznie zielona, niskopienna krzewinka.

Owoce żurawiny wielkoowocowej są kuliste o czerwonej barwie. Charakteryzują się one cienką i gładką skórką. Mają intensywny, kwaskowaty i cierpki smak. Z uwagi na wysoką kwasowość rzadko się spożywa je na surowo, częściej w formie przetworzonej.

Owoce żurawiny osiągają średnicę do 1 cm (owoce żurawiny wielkoowocowej są większe niż błotnej). Żurawina rośnie w klimacie umiarkowanym na półkuli północnej (w Azji i Ameryce Północnej) oraz w północnej i środkowej Europie.

Ryc. 1. Krzew i owoce żurawiny wielkoowocowej (Vaccinium macrocarpon). Autor: Sten Porse, Licencja: CC BY-SA 3.0. Źródło: Wikimedia Commons

Ryc. 2. Borówka brusznica (Vaccinium vitis-idaea). Autor: Blanka Luppová, Licencja: CC BY-SA 4.0. Źródło: Wikimedia Commons

Żurawina – wartość odżywcza

Owoce żurawiny stanowią cenne źródło składników pokarmowych oraz substancji biologicznie czynnych o udowodnionym korzystnym wpływie na zdrowie. Zalicza się do nich polifenole, a wśród nich flawonoidy, kwasy fenolowe i stilbeny. Jest to grupa naturalnych związków roślinnych o silnym działaniu antyoksydacyjnym.

Poniżej przedstawiono wartość odżywczą 100 g żurawiny wielkoowocowej.

Żurawina – właściwości zdrowotne

Żurawina to dobre źródło związków bioaktywnych, które wspierają m.in. prawidłowe działanie układu moczowego oraz sercowo-naczyniowego.

Żurawina a zakażenia układu moczowego - kiedy pomaga?

W owocach żurawiny znajdują się proantocyjanidyny – PAC (zaliczane do substancji o działaniu antyoksydacyjnym), które hamują adhezję (przywieranie) bakterii E. coli do ścianek dróg moczowych, co jest kluczowe w profilaktyce infekcji pęcherza. Na podstawie przeglądu systematycznego Cochrane z 2023 r., obejmującego 50 badań z 8857 uczestnikami, potwierdzono skuteczność stosowania produktów z żurawiną w zmniejszaniu ryzyka wystąpienia objawowych, potwierdzonych badaniem bakteriologicznym zakażeń układu moczowego, m.in. u kobiet z nawracającymi zakażeniami układu moczowego, dzieci oraz osób podatnych na zakażenia układu moczowego (np. po radioterapii pęcherza moczowego lub zabiegach chirurgicznych). Natomiast dostępne obecnie dowody nie potwierdzają skuteczności stosowania tych produktów w zmniejszaniu ryzyka występowania zakażeń układu moczowego u osób w starszym wieku, pacjentów z problemami z opróżnianiem pęcherza moczowego ani kobiet w ciąży.

Natomiast w oddzielnej analizie wykazano, że nie ma dowodów na to, że sok żurawinowy jest skuteczny w leczeniu istniejącego zakażenia układu moczowego.

Żurawina a choroby związane ze stresem oksydacyjnym

Ponadto antyoksydanty zawarte w żurawinie chronią organizm przed szkodliwym działaniem nadmiernych ilości wolnych rodników tlenowych i w ten sposób odgrywają ważną rolę w profilaktyce chorób, w których powstawaniu ważną rolę odgrywa stres oksydacyjny. Są to m.in. choroby sercowo-naczyniowe, cukrzyca, nowotwory oraz choroby neurodegeneracyjne (np. choroba Alzheimera, choroba Parkinsona).

Żurawina – jakie formy wybrać i na co zwrócić uwagę

W sprzedaży dostępne są różne produkty z żurawiną (sok, suszona, tabletki/kapsułki).

Żurawina suszona – jak wybrać najlepszą?

Najczęściej można spotkać żurawinę suszoną. Powstaje ona poprzez częściowe usunięcie wody ze świeżych żurawin. Wybierając taki produkt, warto się sugerować składem i wybierać takie, które nie zawierają dodatku cukru ani syropu glukozowo-fruktozowego.

Sok z żurawiny czy napój?

W przypadku produktów do picia z żurawiną, warto wybierać soki, które z definicji nie zawierają cukru dodanego (w przeciwieństwie do napojów i nektarów).

Tabletki i kapsułki z żurawiną – co zawierają?

W aptekach i w sklepach ze zdrową żywnością można zakupić także tabletki lub kapsułki z żurawiną. Zawierają one najczęściej ekstrakt z tych owoców i/lub dodatki, takie jak witamina C, wyciąg z pokrzywy czy pietruszki.

Warto zwrócić uwagę na skład i wybierać preparaty z określoną zawartością proantocyjanidyn (PAC), które odpowiadają za działanie żurawiny w zapobieganiu zakażeniom układu moczowego. Zaleca się standaryzowaną zawartość PAC min. 36 mg/dzień.

Przetwory z żurawiny

Z uwagi na kwaskowaty i cierpki smak owoce żurawiny rzadko spożywa się na surowo.

Z tego powodu owoce żurawiny najczęściej przeznacza się na przetwory. Są one dodatkiem do pieczonych i grillowanych mięs. Sprawdzą się także jako dodatek do serów, zwłaszcza serów typu Brie lub Camembert. Suszone owoce (bez dodatku cukru) mogą stanowić także przekąskę lub dodatek do musli, ciast i ciasteczek oraz innych deserów.

Czy żurawina jest bezpieczna? Skutki uboczne i przeciwwskazania

Spożywanie żurawiny w zdroworozsądkowych ilościach jest bezpieczne dla większości osób zdrowych.

Żurawina a kamica nerkowa

Wśród osób, które powinny uważać na produkty z żurawiną są osoby z kamicą nerkową, gdyż nadmierna ilość szczawianów w żurawinie może wykazywać tendencje do krystalizacji i tworzenia się złogów szczawianowych.

Żurawina a warfaryna – możliwe interakcje

Żurawiny powinny unikać także osoby przyjmujące pochodną kumaryny – warfarynę – lek o działaniu przeciwzakrzepowym, gdyż znajdujące się w żurawinie związki mogą zmieniać metabolizm tego leku.