Szanowni Państwo,

Medycyna Praktyczna wykorzystuje w swoich serwisach pliki cookies i inne pokrewne technologie. Używamy cookies w celu dostosowania naszych serwisów do Państwa potrzeb oraz do celów analitycznych i marketingowych. Korzystamy z cookies własnych oraz innych podmiotów – naszych partnerów biznesowych.

Ustawienia dotyczące cookies mogą Państwo zmienić samodzielnie, modyfikując ustawienia przeglądarki internetowej. Informacje dotyczące zmiany ustawień oraz szczegóły dotyczące wykorzystania wspomnianych technologii zawarte są w naszej Polityce Prywatności.

Korzystając z naszych serwisów bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie plików cookies i podobnych technologii, opisanych w Polityce Prywatności.

Państwa zgoda jest dobrowolna, jednak jej brak może wpłynąć na komfort korzystania z naszych serwisów. Udzieloną zgodę mogą Państwo wycofać w każdej chwili, co jednak pozostanie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego wcześniej na podstawie tej zgody.

Klikając przycisk Potwierdzam, wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie wyżej wymienionych technologii oraz potwierdzacie, że ustawienia przeglądarki są zgodne z Państwa preferencjami.

Kaszel przewlekły – przyczyny i leczenie

Pytanie nadesłane do redakcji

Od około 5 lat mam straszny kaszel, niezależny od pory dnia. Towarzyszy mu uczucie zalegania czegoś w gardle. Chodziłem do różnych lekarzy i żaden nie potrafi mi pomóc. Odczulałem się też na alergię za pomocą biorezonansu i to też nic nie pomogło. Mam już dość, nie wiem co mam z tym zrobić i do jakiego lekarza się zgłosić. Jaka może być tego przyczyna?

Odpowiedziała

lek. med. Iwona Witkiewicz
specjalista chorób płuc
Ordynator Oddziału Chorób Płuc i Gruźlicy Specjalistycznego Szpitala im. prof. A. Sokołowskiego w Szczecinie
Konsultant wojewódzki w dziedzinie chorób płuc i gruźlicy województwa zachodniopomorskiego

Kaszel, jak pisałam tu już wielokrotnie, jest odruchem obronnym, który ma chronić drogi oddechowe przed szkodliwymi czynnikami. Do napadów kaszlu dochodzi po podrażnieniu receptorów czuciowych czynnikami mechanicznymi (kurz, śluz, ciało obce), chemicznymi (nikotyna, kwas cytrynowy) czy zapalnymi. Receptory kaszlu znajdują się głównie w nabłonku dróg oddechowych, tkance płucnej i ścianie oskrzeli, ale spotkać je można również w zatokach przynosowych, opłucnej ściennej, przeponie, lub zupełnie poza układem oddechowym: w przełyku, żołądku, osierdziu, błonie bębenkowej czy w przewodzie słuchowym zewnętrznym.

Ta różnorodna lokalizacja receptorów kaszlu powoduje, że kaszel, który występuje we wszystkich nieomal chorobach płuc i oskrzeli pojawia się także w schorzeniach pozapłucnych, a zwłaszcza:

  • w schorzeniach ucha zewnętrznego
  • w przewlekłych i ostrych zapaleniach zatok,
  • w wadach serca,
  • w chorobie refluksowej przełyku,
  • niewydolności serca,
  • w urazach żeber,
  • w chorobach (urazach) przepony i opłucnej.

Za kaszel przewlekły uważa się kaszel trwający ponad 8 tygodni. Najczęstszymi przyczynami kaszlu przewlekłego są:

  1. zespół ściekania wydzieliny po tylnej ścianie gardła (post nasal drip syndrom) - odpowiada on wg różnych statystyk za 8-70% przewlekłego kaszlu
  2. Astma (25-60% przewlekłego kaszlu)
  3. Refluks żołądkowo-przełykowy (5-40% przewlekłego kaszlu)

Zespół ściekania wydzieliny po tylnej ścianie gardła jest spowodowany chorobami nosa (nieżyt infekcyjny, naczynioruchowy czy alergiczny) lub chorobami zatok przynosowych. Aby je rozpoznać lub wykluczyć, trzeba wykonać komplet badań laryngologicznych, łącznie z tomografią komputerową zatok przynosowych.

Astma wymaga wykonania pełnej diagnostyki w poradni pulmonologicznej lub alergologicznej, bo suchy nieskuteczny kaszel może też być wykładnikiem astmy, a zwłaszcza jej wariantu kaszlowego tzw. zespołu Corrao. W grupie pacjentów z zespołem Corrao kaszel często jest jedynym symptomem choroby. Kaszel jest suchy, występuje w dzień i w nocy, często nasila się po wysiłku fizycznym, pod wpływem zimnego powietrza lub w wyniku infekcji wirusowych górnych dróg oddechowych.

Badanie fizykalne zwykle nie wykazuje odchyleń od stanu prawidłowego. Prawidłowy jest też radiogram klatki piersiowejspirometria. Po prowokacji metacholiną pacjenci prezentują nadreaktywność oskrzeli. Kaszel nie ustępuje po antybiotykach, lekach antyhistaminowych i lekach zmniejszających przekrwienie. Diagnozę astmy oskrzelowej (zespołu Corraro) można postawić po dodatniej próbie prowokacyjnej i, co równie ważne, dobrej reakcji na leczenie przeciwastmatyczne (steroidy wziewne).

W tym miejscu warto też krótko wspomnieć o eozynowym zapaleniu oskrzeli, które różni się od astmy jedynie brakiem nadreaktywności oskrzeli, a jedynym jego wykładnikiem klinicznym jest kaszel.

W celu potwierdzenia lub wykluczenia choroby refluksowej przełyku należy wykonać tzw. pehametrię przełyku lub podjąć minimum trzytygodniowe leczenie inhibitorami pompy protonowej (IPP).

Relatywnie częstą przyczyną kaszlu są działania uboczne leków, a najczęściej inhibitorów konwertazy angiotensyny powszechnie używanych w leczeniu nadciśnienia tętniczego, w takich przypadkach należy wymienić lek na lek hipotensyjny z innej grupy leków i obserwować reakcję chorego. Kaszel polekowy ustępuje w różnym czasie od tygodnia do 3 miesięcy. Oczywiście kaszel polekowy dotyczy nie tylko leków na nadciśnienie tętnicze, ale także wielu innych leków, w tym paradoksalnie leków wziewnych stosowanych często do leczenia kaszlu.

Po wykluczeniu najczęstszych przyczyn należy rozszerzyć diagnostykę kaszlu o wziernikowanie oskrzeli (bronchofiberoskopia), pełną diagnostykę kardiologiczną (m.in. EKG, UKG, próba wysiłkowa), mikrobiologiczną (np. przewlekłe zakażenie spowodowane przez Chlamydia pneumoniae, lub Mycoplasma pneumoniae), mykologiczną (grzybice dróg oddechowych), test potowy (w celu wykluczenia mukowiscydozy) i inne, uzależniając panel tych badań od szczegółowych danych z wywiadu od chorej (rodzaj pracy, narażenie na czynniki drażniące w miejscu pracy i środowisku domowym, choroby towarzyszące, choroby przebyte itd.).

Nie wolno jednak zapominać, że częstą przyczyną kaszlu jest prosty nieżyt palacza długo niedający zmian ani w radiogramie klatki piersiowej, ani w badaniach spirometrycznych, dlatego w każdym przypadku przewlekłego kaszlu należy pouczyć chorego o konieczności zaprzestania palenia tytoniu.

Po wykluczeniu wszystkich przyczyn kaszlu należy pomyśleć o kaszlu psychogennym. Charakterystyczne jest jego ustępowanie podczas snu i niewystępowanie w ciągu pierwszej godziny po obudzeniu.

Jak widać z powyższego w diagnozowaniu kaszlu konieczne są robione kolejno, na podstawie wywiadu, szerokie badania pulmonologiczne, alergologiczne, laryngologiczne, gastrologiczne, kardiologiczne i na koniec po wykluczeniu innych przyczyn psychologiczno-psychiatryczne.

Nie mogę napisać Panu nic bliższego, bo praktycznie nic Pan o sobie nie napisał. Nie wiem czy jest pan palaczem tytoniu, czy stosuje Pan jakieś leki, na jakie inne choroby Pan choruje ani jakie leki przyjmuje Pan na stałe. Nie wiem nawet, czy miał Pan wykonane RTG klatki piersiowej, które jest podstawą w diagnozowaniu kaszlu.

Proponuję zgłosić się do lekarza pulmonologa i kolejno systematycznie wykonać badania w kierunku różnorodnych przyczyn kaszlu.

Piśmiennictwo:

Antczak A. (red.): Pulmonologia. Medical Tribune POLSKA.
Chazan R. (red.): Pneumonologia praktyczna. α-medica Press, Warszawa 2005.
Kuna P., Pierzchała W., Jankowski M.: Astma i POChP w pytaniach i odpowiedziach, Medycyna Praktyczna, Kraków 2008.
18.02.2014
Zobacz także

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Na co choruje system ochrony zdrowia

  • Pięć minut dla pacjenta
    Lekarze rodzinni mają na zbadanie jednego pacjenta średnio po kilka minut. Taka sytuacja rodzi frustracje po obu stronach – wśród chorych, bo chcieliby więcej uwagi, oraz wśród lekarzy, bo nie mogą jej pacjentom poświęcić.
  • Dlaczego pacjenci muszą czekać w kolejkach?
    Narodowy Fundusz Zdrowia wydaje rocznie na leczenie pacjentów ponad 60 mld zł. Ale ani te pieniądze, ani rozwiązania wprowadzane przez Ministerstwo Zdrowia – tzw. pakiet onkologiczny i pakiet kolejkowy – nie zmienią sytuacji. Dlaczego?

Polecają nas