Czy rumień wielopostaciowy wymaga jakiegokolwiek leczenia, skoro najczęściej jest reakcją poinfekcyjną?

Pytanie nadesłane do Redakcji

Czy rumień wielopostaciowy wymaga jakiegokolwiek leczenia, skoro najczęściej jest reakcją poinfekcyjną? Czy pacjenta z nasilonymi zmianami można obserwować w warunkach ambulatoryjnych? Jak odróżnić rumień wielopostaciowy od zespołu Stevensa i Johnsona (ZSJ), który wymaga bardziej agresywnego postępowania?

Odpowiedź

prof. dr hab. n. med. Wojciech Baran
Katedra i Klinika Dermatologii, Wenerologii i Alergologii Uniwersytetu Medycznego im. Piastów Śląskich we Wrocławiu

Rumień wielopostaciowy zwykły, zwany kiedyś mniejszym, zdecydowanie można leczyć ambulatoryjnie. Uważa się, że jest on wynikiem reakcji nadwrażliwości na zakażenie (w 90% przypadków) lub leki. U dzieci rumień wielopostaciowy jest zwykle związany z zakażeniem wirusem HHV-1 i HHV-2; drugą najczęstszą przyczyną jest zakażenie Mycoplasma pneumoniae. Większość zmian skórnych ma charakter tzw. tarczy strzelniczej. Jest to okrągła zmiana składająca się z 3 koncentrycznych segmentów: ciemnego środka otoczonego jaśniejszym różowym i czerwonym pierścieniem. Zmiany nietypowe mogą mieć tylko 2 segmenty o słabo zaznaczonych granicach. Zmiany początkowo lokalizują się symetrycznie na kończynach, szczególnie na powierzchniach prostowników, a następnie rozprzestrzeniają się dośrodkowo. Jest ich mniej na tułowiu. Zajęte mogą być również dłonie i podeszwy stóp. U 25– 60% pacjentów rumień wielopostaciowy występuje na błonach śluzowych, a w sporadycznych przypadkach także na spojówkach. Większość zmian pojawia się w ciągu 24–72 godzin i powoli ustępuje w ciągu kilku tygodni.

W leczeniu rumienia wielopostaciowego stosuje się miejscowe GKS lub leki przeciwhistaminowe oraz – jeśli to możliwe – leczenie przyczynowe. Leki przeciwwirusowe (np. acyklowir) są zalecane, gdy przyczyną jest opryszczka, a w przypadku potwierdzenia zakażenia M. pneumoniae – antybiotyk. W przypadku powtarzających się objawów spowodowanych zakażeniem wirusem opryszczki zwykłej preferuje się długotrwałe podawanie acyklowiru.

Rumień wielopostaciowy można pomylić z poważniejszą chorobą – ZSJ. Pojawienie się zmian na błonach śluzowych jamy ustnej oraz przewaga zmian rumieniowych nad zmianami obrączkowatymi wskazuje na ZSJ. Charakterystyczna dla ZSJ jest ostra martwica naskórka i błon śluzowych. Zmiany skórne ulegają szybkiej progresji, która objawia się tworzeniem pęcherzy i łuszczeniem skóry, w wyniku czego powstają rozległe nadżerki. Do takiego nasilenia zmian może dojść w ciągu kliku godzin lub dni.

Obecnie u dzieci proponuje się podział klasyfikacyjny na rumień wielopostaciowy – chorobę łagodną, samoograniczającą się, poinfekcyjną oraz dwie ciężkie pęcherzowe reakcje skórne – poinfekcyjną (reactive infectious mucocutaneous eruption – RIME) i polekową (drug-induced epidermal necrolysis – DEN), do których należy ZSJ i toksyczna nekroliza naskórka. Podział oparty na przyczynie, a nie obrazie klinicznym ma służyć szybszemu rozpoczęciu prawidłowego postępowania w ciężkich postaciach rumienia wielopostaciowego.