Mamy świetne rekomendacje, śliczne infografiki i wyszczepialność populacji przeciwko grypie na poziomie 6% – podsumował gorzko sytuację w obszarze szczepień dorosłych, ze szczególnym uwzględnieniem seniorów, dr hab. n. med. Ernest Kuchar. Dyskusja na ten temat odbyła się podczas ubiegłotygodniowego posiedzenia Podkomisji stałej ds. zdrowia osób starszych.
Przewodnicząca podkomisji prof. Alicja Chybicka tłumaczyła, że seniorzy z całej Polski zwracają się z pytaniami dotyczącymi szczepień ochronnych. – Chcą wiedzieć, jak się mogą szczepić, kiedy powinni się szczepić, gdzie i jakimi szczepionkami oraz ile to będzie kosztowało.
Osobnym wątkiem, którym również zajęli się posłowie i eksperci, są szczepienia pacjentów z niedoborami odporności, w tym po przeszczepieniu, ale też pacjentów onkologicznych – zwłaszcza tych ostatnich w grupie seniorów nie brakuje.
Przedstawiciele strony rządowej przypominali o rekomendacjach, a także podejmowanych krokach, w tym publikowanych na oficjalnym portalu poświęconym szczepieniom kalendarzach szczepień dla dorosłych i innych materiałach edukacyjnych, skierowanych do profesjonalistów medycznych.
Dr hab. Ernest Kuchar, reprezentujący Ogólnopolski Program Zwalczania Chorób Infekcyjnych oraz Polskie Towarzystwo Wakcynologii, ocenił, że dotychczasowa strategia po prostu się nie sprawdza, co potwierdzają małe wskaźniki wyszczepialności. – Postawmy sobie cel, bo tylko wtedy będziemy mogli ocenić, na przykład za rok, czy udało się go zrealizować – przekonywał. W populacji seniorów wyszczepialność przeciwko grypie jest oczywiście większa, choć nie przekracza 20%, podczas gdy cel wyznaczony przez światową Organizację Zdrowia (WHO) dla tej populacji to 75%, a są kraje – np. Wielka Brytania, Holandia lub Portugalia, w których szczepi się ponad 90% seniorów. – Mówię celowo o Portugalii, bo ten kraj dokonał ogromnego skoku, czyli da się. Z wyszczepialności wynoszącej 40% skoczyli na ponad 90% w ciągu 2–3 lat. Czyli da się to zrobić, ale trzeba sobie wyznaczyć cele – powiedział ekspert, zaznaczając jednak, że to nie wystarczy, bo mamy system ekstremalnie nieprzyjazny seniorom i wielu z nich – zwłaszcza osób w podeszłym wieku – bez pomocy i zaangażowania bliskich po prostu nie da rady zapewnić sobie szczepień.
Z taką oceną zgodziła się w całości prof. Alicja Chybicka oraz praktycznie wszyscy zabierający głos eksperci. – Priorytetowym celem w mojej opinii jest skrócenie ścieżki pacjenta na taką, żeby osoba chcąca się zaszczepić, mogła to zrobić na jednej wizycie w POZ lub w aptece. To jest oczekiwanie pacjentów, systemu, również ekspertów – powiedział Igor Grzesiak z Instytutu Praw Pacjenta i Edukacji Zdrowotnej.
Jeśli skrócenie ścieżki pacjenta, to również musiał wybrzmieć temat szczepień w aptekach. Mikołaj Konstanty, wiceprezes Naczelnej Rady Aptekarskiej przypomniał, że nadal farmaceuci nie mogą wystawiać recepty refundowanej na szczepionki. Pacjenci mogą więc zdecydować o skróceniu ścieżki, ale muszą wtedy ponieść pełny koszt szczepionki – nawet jeśli należy się im ona bezpłatnie. – Chodzi o to, by pacjent mógł przyjść do apteki, podać swoje dane, na podstawie dostępu do Internetowego Konta Pacjenta lub do podstawowych danych, niestety, których dzisiaj farmaceuta nie ma, mógłby uzyskać informacje albo o chorobach współistniejących, albo mógłby na podstawie algorytmu PESEL-u wydać szczepionkę jako refundowaną w całości albo w jakiejś części. To jest pierwsze wyzwanie, które przedstawiliśmy jako poprawkę do obecnie procedowanej ustawy o świadczeniach – przypomniał.
Mikołaj Konstanty ocenił, że w nadchodzącym sezonie infekcyjnym szczepienia w aptekach nie powinny być problemem, bo te, które prowadzą punkty szczepień, mają już podpisane umowy z NFZ, a szczepionki przeciwko grypie lada moment trafią do aptek. Problemem są szczepionki przeciwko COVID-19, których nie ma i będą dostępne prawdopodobnie dopiero w październiku. Główny Inspektor Sanitarny, dr Paweł Grzesiowski, podkreślił, że brak dostępności szczepionek przeciwko COVID-19 nie dotyczy tylko Polski – preparat dostosowany do nowych wariantów wirusa nie został jeszcze zarejestrowany. Dr hab. Ernest Kuchar przypomniał, że i w przypadku grypy jest niewiadoma – nie ma informacji, czy szczepionka przeznaczona dla osób starszych, która weszła w tym roku na rynek, będzie objęta refundacją. Dyskusja potwierdziła tylko, że również jeśli chodzi o szczepienia sezonowe, wiele jest niejasności.
Jeszcze więcej ich jest, jeśli chodzi o pozostałe szczepienia. Mikołaj Konstanty podkreślał, że apteki są przygotowane do tego, by szczepić nie tylko przeciw chorobom sezonowym, ale brakuje decyzji dotyczącej finansowania procedury szczepień, nie mówiąc o kwestiach odpłatności za same szczepionki – większość osób dorosłych szczepienia musi finansować we własnym zakresie lub częściowo, a w całości są one refundowane tylko dla wybranych grup wiekowych często z dodatkowym kryterium (na przykład występowania chorób przewlekłych). – O tym, czy szczepionka jest bezpłatna, czy nie, decyduje albo ustawa o refundacji, albo ustawa o lekach darmowych dla seniora. Dr Paweł Grzesiowski zwrócił uwagę, że choć część szczepionek dla dorosłych jest refundowana w 50%, niektóre objęte są 50% lub pełną refundacją dla wybranych grup seniorów, to z zasady szczepionki dla dorosłych w większości są odpłatne.
– To są pieniądze, które generują nam oszczędności, bo zaszczepiony pacjent to są zyskane pieniądze, a nie stracone pieniądze. Jestem przekonana o tym, że nasz system ochrony zdrowia stać na to, żeby ludzi szczepić bezpłatnie, ale nie stać nas na to, aby ich nie szczepić – stwierdziła Anna Kupiecka, prezes zarządu Fundacji OnkoCafe – Razem Lepiej, przywołując przykład szczepionki przeciwko półpaścowi, która nawet dla seniorów uprawnionych do częściowej refundacji nadal jest bardzo droga. – Półpasiec i ospa wietrzna u dzieci chorych na nowotwory i u seniorów są nadzwyczaj groźne, często zabierają życie – wtórowała prof. Alicja Chybicka. – Potrafimy uzyskać remisję i wyleczyć pacjenta z choroby nowotworowej, a on umiera z powodu powikłania choroby zakaźnej. Dla onkologa to jest coś najgorszego i dlatego trzeba to zmienić, bo ten system jaki jest w tej chwili, to nie jest system dobry i przyjazny dla seniorów.
Joanna Kujawa z Departamentu Zdrowia Publicznego w Ministerstwie Zdrowia zapewniała, że trwają prace nad poprawą dostępu do szczepień dla dorosłych, przede wszystkim seniorów, jednak zastrzegła, że nie należy spodziewać się błyskawicznego przełomu. Również GIS zapewniał, że jest „zielone światło” dla zmian w kierunku poprawy dostępności. – Tylko musimy te zmiany racjonalnie przygotować, żeby one mogły wejść w życie w miarę szybko. Chociaż boję się, że na ten sezon grypowy, który nas czeka, czyli od września 2024 roku niewiele da się zrobić. Mówię to z pełną odpowiedzialnością, bo tych zmian, nawet jeżeli chodzi o rozporządzenia, nie robi się w ciągu miesiąca. To nie są takie szybkie procesy – podsumował dr Grzesiowski.
