Jakie szczepienia rutynowo zaleca się ciężarnym i jaki sposób finansowania tych szczepień? Które szczepionki są bezpłatne dla ciężarnych?
Szczepienie kobiet w ciąży zapewnia 2 podstawowe korzyści: 1) indywidualną ochronę ciężarnej przed chorobami zakaźnymi, na które może być szczególnie podatna w okresie ciąży (stanowiącą dodatkową ochronę płodu przed zakażeniem wrodzonym lub innymi szkodliwymi skutkami infekcji u matki) oraz 2) bierną ochronę niemowlęcia w pierwszych miesiącach życia w wyniku przezłożyskowego transportu swoistych przeciwciał IgG od matki do płodu, gdy ze względu na wiek dziecko nie może być jeszcze zaszczepione, a jednocześnie jest szczególnie narażone na ciężki przebieg danej choroby.
Rutynowe szczepienie ciężarnych przeciwko wybranym chorobom zakaźnym zalecają liczne towarzystwa naukowe i komitety doradcze ds. szczepień ochronnych na całym świecie, również w Polsce, m.in. Polskie Towarzystwo Wakcynologii, Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników oraz Polskie Towarzystwo Medycyny Rodzinnej. Zalecenie szczepienia ciężarnych uwzględniono także w polskim Programie Szczepień Ochronnych.
Aktualnie w Polsce wszystkie szczepionki rutynowo zalecane ciężarnym są dla nich bezpłatne (p. tab.). Kobiety planujące ciążę, dotychczas nieszczepione przeciwko WZW typu B, mogą również skorzystać z bezpłatnego szczepienia przeciwko tej chorobie.
| Tabela. Szczepionki rutynowo zalecane ciężarnym oraz sposób ich finansowaniaa | ||
|---|---|---|
| Szczepienie | Zalecenie | Finansowanie preparatu |
| przeciwko krztuścowi | preparatem Tdap w celu zapewnienia biernej ochrony niemowlęciu w pierwszych 6 mż.
szczepienie zaleca się wykonać po ukończeniu 27. tc. do 36. tc. (w uzasadnionych przypadkach ryzyka porodu przedwczesnego po ukończeniu 20. tc.); szczepienie należy powtarzać w każdej ciąży | szczepionka objęta finansowaniem przez Ministra Zdrowia; dostępna w poradniach POZ za pośrednictwem PSSE; bezpłatna dla ciężarnych (p. także: Jak skierować ciężarną na bezpłatne szczepienie przeciwko krztuścowi?) |
| przeciwko RSV | w celu zapewnienia biernej ochrony niemowlęciu w pierwszych 6 miesiącach życia
szczepienie zaleca się wykonać między 32. a 36. tc., (optymalnie od września do stycznia); do szczepienia ciężarnych zarejestrowany jest tylko preparat Abrysvo | szczepionka objęta refundacją apteczną; bezpłatna dla kobiet w ciąży na podstawie recepty z kodem C (p. także: Wątpliwości dotyczące wystawiania recept z kodem „C” na szczepionki) |
| przeciwko grypie | preparatem inaktywowanym
szczepienie można wykonać w dowolnym trymestrze ciąży, ale najlepiej przed okresem zwiększonej zachorowalności na grypę w danej populacji; przeprowadzenie szczepienia w II lub III trymestrze może dodatkowo zapewnić bierną ochronę niemowlęciu w pierwszych 6 mż. | szczepionka objęta refundacją apteczną; bezpłatna dla kobiet w ciąży lub połogu na podstawie recepty z kodem C (p. także: Wątpliwości dotyczące wystawiania recept z kodem „C” na szczepionki) |
| przeciwko COVID-19 | preferowany jest preparat mRNA, ale dopuszcza się użycie innej szczepionki „nieżywej” (np. dostępnej w Polsce szczepionki podjednostkowej, rekombinowanej); szczepienie można wykonać w dowolnym trymestrze ciąży, natomiast jego przeprowadzenie w II lub III trymestrze może dodatkowo zapewnić bierną ochronę niemowlęciu w pierwszych 6 mż.; ciężarne zaleca się szczepić zgodnie z krajowymi zaleceniami, z uwzględnieniem dotychczasowej historii szczepienia (ciężarna powinna mieć aktualne szczepienie przeciwko COVID-19) | szczepionka objęta finansowaniem przez Ministra Zdrowia; dostępna w punktach szczepień realizujących szczepienia przeciwko COVID-19; bezpłatna dla wszystkich osób kwalifikujących się do szczepienia |
| a Opracowano na podstawie 1.–3. pozycji piśmiennictwa. | ||
Piśmiennictwo:
1. Ściubisz M. Szczepienia ochronne u kobiet w ciąży. Przegląd aktualnych zaleceń i danych naukowych. Med. Prakt. Szczep., 2024; 3 (51); 49–722. Obwieszczenie Ministra Zdrowia z dnia 19 marca 2025 roku w sprawie wykazu refundowanych leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych. Dz.U. Min. Zdr. 2025.23
3. Obwieszczenie Ministra Zdrowia z dnia 3 października 2024 r. w sprawie wykazu zalecanych szczepień ochronnych, dla których zakup szczepionek został objęty finansowaniem przez ministra właściwego do spraw zdrowia. DZ. URZ. Min. Zdr. 2024.82
4. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych. Dz.U. 2023 poz. 2077
