Szanowni Państwo,

Medycyna Praktyczna wykorzystuje w swoich serwisach pliki cookies i inne pokrewne technologie. Używamy cookies w celu dostosowania naszych serwisów do Państwa potrzeb oraz do celów analitycznych i marketingowych. Korzystamy z cookies własnych oraz innych podmiotów – naszych partnerów biznesowych.

Ustawienia dotyczące cookies mogą Państwo zmienić samodzielnie, modyfikując ustawienia przeglądarki internetowej. Informacje dotyczące zmiany ustawień oraz szczegóły dotyczące wykorzystania wspomnianych technologii zawarte są w naszej Polityce Prywatności.

Korzystając z naszych serwisów bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie plików cookies i podobnych technologii, opisanych w Polityce Prywatności.

Państwa zgoda jest dobrowolna, jednak jej brak może wpłynąć na komfort korzystania z naszych serwisów. Udzieloną zgodę mogą Państwo wycofać w każdej chwili, co jednak pozostanie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego wcześniej na podstawie tej zgody.

Klikając przycisk Potwierdzam, wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie wyżej wymienionych technologii oraz potwierdzacie, że ustawienia przeglądarki są zgodne z Państwa preferencjami.

Jakie jest znaczenie wirusów SARS i MERS? Czy zakażenia SARS-CoV-2 są podobne do zakażeń tymi wirusami?

05.03.2020
dr n. med. Weronika Rymer1, dr n. med. Agnieszka Wroczyńska2, dr n. med. Agnieszka Matkowska-Kocjan3
1 Katedra i Klinika Chorób Zakaźnych, Chorób Wątroby i Nabytych Niedoborów Odpornościowych, Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu
2 Klinika Chorób Tropikalnych i Pasożytniczych, Instytut Medycyny Morskiej i Tropikalnej w Gdyni, Gdański Uniwersytet Medyczny
3 Klinika Pediatrii i Chorób Infekcyjnych, Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu

Jak cytować: Rymer W., Wroczyńska A., Matkowska-Kocjan A.: COVID-19 – aktualny stan wiedzy. Med. Prakt., 2020; 3: 102–121

Jakie jest znaczenie wirusów SARS i MERS? Czy zakażenia SARS-CoV-2 są podobne do zakażeń tymi wirusami?

SARS-CoV (wirus zespołu ciężkiej ostrej niewydolności oddechowej) pojawił się jesienią 2002 roku w prowincji Guangdong na południu Chin, skąd rozprzestrzenił się do około 30 krajów na wszystkich kontynentach. Do końca czerwca 2003 roku odnotowano 8097 przypadków zachorowań, a 774 chorych zmarło. Średni okres wylęgania wynosił 4–6 dni (przedział 1–14 dni). Największą zakaźność stwierdzano zwykle w 2. tygodniu trwania choroby u osób, u których przebiegała ona w ciężkiej postaci lub gdy dochodziło do gwałtownego pogorszenia stanu klinicznego. Największe nasilenie wydalania wirusa z dróg oddechowych stwierdzano około 10. dnia choroby. Średnią śmiertelność oszacowano na około 15%. Nie stwierdzono zakażeń od osób, u których zakażenie przebiegało bezobjawowo. Do zakażenia dochodziło drogą wziewną (przede wszystkim kropelkową, w kilku przypadkach powietrzną) i kontaktową. Choroba przebiegała z objawami ze strony układu oddechowego, u części chorych występowała również biegunka. Oprócz płuc, które są głównym narządem docelowym dla SARS-CoV, replikację wirusa stwierdzano również w innych narządach (w tym w wątrobie i nerkach). Zakażenie mogło też prowadzić do leukopenii i małopłytkowości.

MERS-CoV (wirus bliskowschodniego zespołu niewydolności oddechowej) po raz pierwszy zidentyfikowano w 2012 roku. Od tego czasu zakażenie potwierdzono u 2357 osób, z czego 820 zmarło (śmiertelność 35%). W przeciwieństwie do epidemii SARS, która została wygaszona w ciągu kilku miesięcy, zakażenia MERS-CoV nadal występują – przede wszystkim na Półwyspie Arabskim, ale zostały też odnotowane na innych kontynentach, w tym w Europie, m.in. w Niemczech, Wielkiej Brytanii, we Francji i w Holandii. Ludzie zakażają się przede wszystkim przez bezpośredni lub pośredni kontakt z zakażonymi wielbłądami, w tym poprzez produkty pochodzenia zwierzęcego, np. picie surowego mleka wielbłądziego. Wykazano również możliwość transmisji wirusa pomiędzy ludźmi, ale do zakażeń dochodzi w sytuacji bliskiego kontaktu z osobą chorą. Większość transmisji człowiek–człowiek zachodziła w szpitalach od pacjentów przyjętych z powodu MERS, wydalających wirusa w dużej ilości. Średni okres wylęgania wynosi 5–6 dni (przedział 2–15 dni). Część zakażeń przebiega bezobjawowo lub łagodnie, ale może też prowadzić do zapalenia płuc z ostrą niewydolnością oddechową, a nawet niewydolności wielonarządowej, przede wszystkim ostrej niewydolności nerek. Mogą też wystąpić objawy pozapłucne – biegunka, ból brzucha, nudności i wymioty. Ciężki przebieg występuje najczęściej u osób starszych i z chorobami przewlekłymi.

SARS-CoV-2 jest nowym koronawirusem, blisko spokrewnionym z wirusem SARS, powodującym zakażenia układu oddechowego, w tym ostrą niewydolność oddechową. Wstępne badania sugerują, że podobnie jak SARS-CoV może wykorzystywać receptor ACE2 przy wnikaniu do komórki, choć jego powinowactwo do tego receptora może być mniejsze niż w przypadku SARS-CoV. Zakażenia SARS, MERS i SARS-CoV-2 to zoonozy. Rezerwuarem wirusów, z których pierwotnie powstały SARS, MERS i SARS-CoV-2, są różne gatunki nietoperzy. SARS-CoV i MERS-CoV, zanim nabyły właściwości zakażające ludzi, zostały przepasażowane przez inne gatunki zwierząt – w przypadku SARS były to prawdopodobnie cywety i jenoty, w przypadku MERS dromadery. Zachodzące w tym czasie mutacje wirusa i możliwość domieszania genów innych koronawirusów doprowadziły do pojawienia się nowych wariantów zdolnych zakazić człowieka. Prawdopodobnie w przypadku SARS-CoV-2 zaszła podobna sekwencja zdarzeń, jednak jak dotąd nie ustalono jednoznacznie pośredniego gospodarza zwierzęcego. Porównanie wirusów SARS, MERS i SARS-CoV-2 podano w tabeli 1.

Tabela 1. Porównanie wirusów SARS-CoV, MERS-CoV i SARS-CoV-2a
WirusSARS-CoVMERS-CoVSARS-CoV-2
informacje ogólne i epidemiologiczne
rok pierwszej izolacji200320122020
rejon geograficzny pochodzenia wirusaPołudniowe Chiny, prowincja GuangdongPółwysep ArabskiChiny, prowincja Hubei
naturalny rezerwuar wirusa wyjściowegonietoperze (Rhinolophus sinicus i inne gatunki Rhinolophus spp. występujące w Chinach)prawdopodobnie nietoperze (Neoromicia sp. występujące w Afryce)prawdopodobnie nietoperze
gospodarz pośrednicywety, jenotydromaderynieznany
centra epidemiitargowiska dzikich zwierząt, restauracje, szpitale, laboratoria, osiedla mieszkaniowe, hotele, samolotyfermy wielbłądów, szpitale, domowe ogniska od zakażonych domownikówtargowisko dzikich zwierząt, inne w trakcie ustalania
sezonowośćzimaprawdopodobnie w czasie okresu lęgowego wielbłądówprawdopodobnie zima
liczba zachorowań8097235724 622
śmiertelność7–17%35%2% (w trakcie oceny)
droga zakażeniakropelkowa,
kontaktowa,
powietrzna
kropelkowa,
kontaktowa,
możliwe, że powietrzna
w trakcie ustalania, prawdopodobnie
kropelkowa kontaktowa i powietrzna – jeszcze niepotwierdzone
możliwość zakażenia w czasie lotu samolotemmożliwa – udokumentowanych kilka przypadków osób będących w bliskim kontakcie w czasie podróżyniepotwierdzonaniepotwierdzona
okres wylęgania2–14 dni (do 21 dni)2–15 dni2–14 dni (przeciętnie 5 dni)
możliwość zakażenia od chorego bezobjawowegoniepotwierdzonaniepotwierdzonapotwierdzona
współczynnik reprodukcji (R0)0,3–4,10,3–1,33–4
reakcja wirus–gospodarz
receptor wnikania wirusa do komórkiACE2DPP4 (CD26)ACE2
największe wydalanie wirusa z wydzielinami z dróg oddechowychok. 10. dnia od pojawienia się objawównie wiadomonie wiadomo
początek pojawiania się przeciwciał neutralizujących5.–10. dzień od pojawienia się objawów<12. dnia od pojawienia się objawównie wiadomo
dane demograficzne osób zakażonych
średni wiek39,9 lat (1–91)56 lat (14–94) 55 lat (21–82)
stosunek liczby mężczyzn do kobiet1:1,253,3:12,7:1
pracownicy ochrony zdrowia23,1%9,8%w trakcie oceny
objawy kliniczne
opisowozapalenie płuc, niezależnie od statusu immunologicznegozapalenie płuc u pacjentów w podeszłym wieku i ze współistniejącymi chorobami, w tym układu oddechowego
przebieg bezobjawowy lub łagodny u dzieci i dorosłych bez zaburzeń odporności
w trakcie oceny
częste objawy pozapłucnebiegunkabiegunka, ostra niewydolność nerekw trakcie oceny
ciężkie powikłaniaARDSARDS, ostra niewydolność nerekARDS, niewydolność wielonarządowa
zmiany radiologiczneogniskowe lub rozlane zacienienia typu mlecznego szkła i/lub zagęszczenia, odma śródpiersiowaogniskowe lub rozlane śródmiąższowe zacienienia typu mlecznego szkła i/lub zagęszczeniaw zakażeniach o łagodniejszym przebiegu obustronne mnogie zagęszczenia pęcherzykowe płacikowe lub podsegmentowe
w zakażeniach o ciężkim przebiegu zmiany typu mlecznego szkła oraz zagęszczenia pęcherzykowe podsegmentowe
zmiany w badaniach laboratoryjnychleukopenia, limfopenia, małopłytkowość, wzrost aktywności aminotransferaz w surowicyleukopenia, limfopenia, małopłytkowość, cechy uszkodzenia wątroby i nerekw trakcie oceny
obserwowano wzrost liczby neutrofilów, limfopenię i niedokrwistość
gorączka99–100%98%83%
suchy kaszel29–75%47%82%
duszność40–42%72%31%
biegunka20–25%26%2%
a stan na 5.02.2020 r.

Piśmiennictwo:

1. Bhatia S., Imai N., Cuomo-Dannenburg G. i wsp.: Report 6: relative sensitivity of international surveillance WHO Collaborating Centre for Infectious Disease Modelling MRC Centre for Global Infectious Disease Analysis Abdul Latif Jameel Institute for Disease and Emergency Analytics (J-IDEA) Imperial College London. 21.02.2020. www.imperial.ac.uk/ media/imperial-college/medicine/sph/ide/gida-fellowships/Imperial-College--- COVID-19- -- Relative-Sensitivity-International-Cases.pdf (dostęp: 4.03.2020)
2. CDC: Frequently asked questions and answers: coronavirus disease 2019 (COVID-19) and pregnancy. https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/specific-groups/pregnancy-faq. html (ostatnia aktualizacja: 21.02.2020) (dostęp: 28.02.2020)
3. CDC: Interim laboratory biosafety guidelines for handling and processing specimens associated with 2019 novel coronavirus (2019-nCoV). https://www.cdc.gov/coronavirus/ 2019-nCoV/lab/lab-biosafety-guidelines.html (ostatnia aktualizacja: 2.02.2020) (dostęp: 28.02.2020)
4. CDC. Interim U.S. Guidance for Risk Assessment and Public Health Management of healthcare personnel with potential exposure in a healthcare setting to patients with coronavirus disease 2019 (COVID-19). www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/hcp/guidance- risk-assesment-hcp.html (ostatnia aktualizacja: 25.02.2020) (dostęp: 1.03.2020)
5. Chan J.F., Lau S.K., To K.K. i wsp.: Middle East respiratory syndrome coronavirus: another zoonotic betacoronavirus causing SARS-like disease. Clin. Microbiol. Rev., 2015; 28: 465–522
6. Chen N., Zhou M., Dong X. i wsp.: Epidemiological and clinical characteristics of 99 cases of 2019 novel coronavirus pneumonia in Wuhan, China: a descriptive study. Lancet, 2020; 395: P507–513
7. ECDC: Case definition and European surveillance for human infection with novel coronavirus (2019-nCoV). https://www.ecdc.europa.eu/en/case-definition-and-europeansurveillance- human-infection-novel- coronavirus-2019-ncov (ostatnia aktualizacja: 30.01.2020) (dostęp: 1.03.2020)
8. European Centre for Disease Prevention and Control. Daily risk assessment on COVID-19, 4 March 2020. https://www.ecdc.europa.eu/en/current-risk-assessment-novel-coronavirus- -situation (ostatnia aktualizacja: 4.03.2020) (dostęp: 4.03.2020)
9. ECDC Technical Report. Guidance for wearing and removing personal protective equipment in healthcare settings for the care of patients with suspected or confirmed COVID-19. 28.02.2020. www.ecdc.europa.eu/en/publications-data/guidance-wearing-and-removing- personal-protective-equipment-healthcare-settings (dostęp: 1.03.2020)
10. European Centre for Disease Prevention and Control: Infection prevention and control for the care of patients with 2019-nCoV in healthcare settings. ECDC, Stockholm, 2020
11. European Centre for Disease Prevention and Control: Outbreak of acute respiratory syndrome associated with a novel coronavirus, China: first local transmission in the EU/EEA - third update. ECDC, Stockholm, 2020
12. Geller C., Varbanov M., Duval R.E.: Human coronaviruses: insights into environmental resistance and its influence on the development of new antiseptic strategies. Viruses, 2012; 4: 3044–3068
13. Główny Inspektorat Sanitarny: Informacja Głównego Inspektora Sanitarnego dla szpitali w związku z dynamicznie rozwijająca się sytuacją epidemiologiczną związaną z szerzeniem się nowego koronawirusa SARS-CoV-2. Warszawa, 27.02.2020
14. Główny Inspektorat Sanitarny: Zasady postępowania z osobami podejrzanymi o zakażenie nowym koronawirusem 2019-nCoV. https://gis.gov.pl/aktualnosci/zasady-postepowania- z-osobami-podejrzanymi-o-zakazenie-nowym-koronawirusem-2019-ncov/ (ostatnia aktualizacja: 27.01.2020) (dostęp: 1.03.2020)
15. Gralinski L.E., Menachery V.D.: Return of the coronavirus: 2019-nCoV. Viruses, 2020; 12: E135
16. Huang C., Wang Y., Li X. i wsp.: Clinical features of patients infected with 2019 novel coronavirus in Wuhan, China. Lancet, 2020; 395: P497–506
17. Ji W., Wang W., Zhao X. i wsp.: Homologous recombination within the spike glycoprotein of the newly identified coronavirus may boost cross-species transmission from snake to human. J. Med. Virol., 2020; 92: 433–440
18. Lu H.: Drug treatment options for the 2019-new coronavirus (2019-nCoV). Biosci. Trends., 2020, Jan 28, doi: 10.5582/bst.2020.01020
19. Severe Acute Respiratory Syndrome (SARS) Epidemiology Working Group and the participants at the Global Meeting on the Epidemiology of SARS: Consensus document on the epidemiology of severe cute respiratory syndrome (SARS), 16–17.05.2003. World Health Organization. Department of Communicable Disease Surveilance and Response; WHO/CDS/CSR/GAR/2003.11
20. Wang L.F., Eaton B.T.: Bats, civets and the emergence of SARS. Curr. Top. Microbiol. Immunol., 2007; 315: 325–344
21. Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Gdańsku: Wymagania dotyczące pobrania i transportu materiału do badań metodą RT-PCR w kierunku zakażeń układu oddechowego powodowanych przez koronawirusy (SARS; MERS; 2019nCoV – Wuhan Chiny). http://www.wsse.gda.pl/aktualnosci-i-komunikaty/aktualnosci/1037-wymagania- dotyczace-pobrania-i-transportu-materialu-do-badan-metoda-rt-pcr-w-kierunku-zakazen- ukladu-oddechowego-powodowanych-przez-koronawirusy-sars-mers-2019ncovwuhan- chiny (ostatnia aktualizacja: 31.01.2020) (dostęp: 1.03.2020)
22. World Health Organization: Coronavirus disease (COVID-19) advice for the public: when and how to use masks. www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/ advice-for-public/when-and-how-to-use-masks (dostęp: 1.03.2020)
23. World Health Organization: Global Surveillance for human infection with novel coronavirus (2019-nCoV). Interim guidance v3. 31.01.2020. WHO/2019-nCoV/ SurveillanceGuidance/2020
24. World Health Organization: Infection prevention and control during health care when novel coronavirus (nCoV) infection is suspected. Interim guidance. 25.01.2020. WHO/2019- nCoV/IPC/v2020.2
25. World Health Organization: Report of the WHO–China joint mission on coronavirus disease 2019 (COVID-19). 16–24.02.2020
26. Wong S.F., Chow K.M., Leung T.N. i wsp.: Pregnancy and perinatal outcomes of women with severe acute respiratory syndrome. Am. J. Obstet. Gynecol., 2004; 191: 292–297
27. World Organisation for Animal Health: Information received on 01/03/2020 from Dr Thomas Sit, Chief Veterinary Officer / Assistant Director (Inspection & Quarantine), Agriculture, Fisheries and Conservation Department, Hong Kong Special Administrative Region Government, Hong Kong (SAR – PRC). www.oie.int/wahis_2/public/wahid. php/Reviewreport/Review?page_refer=MapFullEventReport&reportid=33455 (dostęp: 1.03.2020)
28. Wu Z., McGoogan J.M.: Characteristics of and important lessons from the coronavirus disease 2019 (COVID-19) outbreak in China: summary of a report of 72 314 cases from the Chinese Center for Disease Control and Prevention. JAMA, Feb 24, 2020, doi: 10.1001/ jama.2020.2648
29. Volz E., Baguelin M., Sangeeta B. i wsp.: Report 5: phylogenetic analysis of SARS-CoV-2. WHO Collaborating Centre for Infectious Disease Modelling MRC Centre for Global Infectious Disease Analysis Abdul Latif Jameel Institute for Disease and Emergency Analytics (J-IDEA) Imperial College London. 15.02.2020. https://www.imperial.ac.uk/ media/imperial-college/medicine/sph/ide/gida-fellowships/Imperial-College--- COVID- 19--- genetic-analysis-FINAL.pdf (dostęp: 1.03.2020)
30. Zhu N., Zhang D., Wang W. i wsp.: A novel coronavirus from patients with pneumonia in China, 2019. N. Engl. J. Med., 2020; 382: 727–733
31. Zou L., Ruan F., Huang M. i wsp.: SARS-CoV-2 viral load in upper respiratory specimens of infected patients. N. Engl. J. Med., 2020; doi: 10.1056/NEJMc2001737

Czytaj następny:

Aktualna sytuacja epidemiologiczna w Polsce

COVID-19 - zapytaj eksperta

Masz pytanie dotyczące zakażenia SARS-CoV-2 (COVID-19)?
Zadaj pytanie ekspertowi!

Stacje sanitarno-epidemiologiczne i oddziały zakaźne w Polsce

Partnerem serwisu jest