Wywiad pośredni, czyli wypowiedzi innych osób, które były świadkami spożywania alkoholu przez matkę w ciąży lub mogą potwierdzić jej abstynencję, to ważne uzupełnienie danych od matki lub podstawowe źródło informacji. Informatorami mogą być na przykład bliscy kobiety (partner, bliscy krewni, przyjaciele), którzy mieli z nią regularnie kontakt w czasie ciąży. Trzeba przy tym pamiętać, że osoby udzielające informacji powinny być wiarygodne i nie może występować konflikt interesów między nimi a matką. Na przykład osoby spokrewnione z ojcem dziecka mogą pozostawać w konflikcie z jego matką, dlatego uzyskane od nich informacje nie mogą być wystarczającą przesłanką do potwierdzenia spożywania alkoholu lub określenia jego ilości. Nie można również wykluczyć, że osoby z rodziny matki lub jej bliscy pozostają z nią w konflikcie lub relacji nacechowanej silnie negatywnymi emocjami. Każdorazowo więc osoba zbierająca wywiad w tym zakresie powinna, uwzględniając powyższe czynniki, wziąć pod uwagę wiarygodne dane.
Informacje dodatkowe (np. ogólnie o stylu życia czy piciu alkoholu w czasie innych ciąż) same w sobie nie mogą być traktowane jako wiążące. Jeśli nie można zapytać o to matki, ale mamy informacje, że przed ciążą nadużywała alkoholu lub była od niego uzależniona, to dopóki nie ma potwierdzenia, że piła w ciąży, ekspozycję określa się jako nieznaną, z dużym ryzykiem FASD.
Dokumentacja
Dokumentacja medyczna, sądowa, pomocy społecznej i inna – udowodniono, że rzetelne informacje na temat picia alkoholu przez kobietę w czasie ciąży można uzyskać od chętnych do współpracy przedstawicieli służby zdrowia lub pomocy społecznej nawet po latach od porodu (korzystając z zebranej przez nich dokumentacji z uwzględnieniem aktualnych przepisów prawa).
W przypadku braku kontaktu lub utrudnionej współpracy z matką biologiczną kopie dokumentów z porodu mogą otrzymać prawni opiekunowie dziecka bezpośrednio ze szpitala, w którym się ono urodziło.
W procesie postępowania diagnostycznego w kierunku FASD przydatne mogą być następujące informacje dotyczące matki:
- udokumentowane społeczne lub prawne problemy związane z piciem alkoholu w czasie ciąży (np. prowadzenie samochodu pod wpływem alkoholu lub leczenie z powodu problemów alkoholowych)
- udokumentowane upojenie alkoholowe w czasie ciąży (badanie zawartości alkoholu we krwi, wydychanym powietrzu, moczu).
Do stwierdzenia prenatalnej ekspozycji na alkohol wystarczające jest pozyskanie ≥1 z wyżej wymienionych dokumentów (dot. powyższych 2 pkt).
a Np. za bardziej wiarygodne uznaje się informacje
od babki ze strony matki dziecka i pracowników socjalnych
niż od rodziny lub przyjaciół ojca dziecka.
b W wielu badaniach na zwierzętach i z udziałem ludzi
wykazano, że dla płodu najbardziej szkodliwe jest picie
alkoholu przy jednej okazji w dużej ilości (≥4–7
standardowych porcji). Najnowsze badania1 wskazują
jednak, że picie w małych dawkach, ale przez kilka
miesięcy ciąży, prowadzi do poważniejszych szkód
zdrowotnych u dziecka niż picie w dużych dawkach,
ale tylko na początku ciąży.
c Może w tym pomóc zrozumienie powodów, dla których
kobiety mogą pić alkohol w czasie ciąży (p. Zapobieganie
spektrum płodowych zaburzeń alkoholowych –
wczesne rozpoznanie ryzyka i krótka interwencja
lekarska. www.ciazabezalkoholu.pl/images/file/parpa_informator.pdf (s. 25–26).
d U kobiet w ciąży każda ilość alkoholu jest czynnikiem
ryzyka FASD. W przypadku kobiet niebędących w ciąży
(np. w okresie 3 mies. poprzedzających ciążę) wynik
≥4 pkt wskazuje na picie ryzykowne i szkodliwe.
Piśmiennictwo:
1. Okulicz-Kozaryn K., Marchei E., Helwich E. i wsp.: The prevalence and changes of alcohol consumption across three trimesters of pregnancy assessed by ethyl glucuronide concentration in maternal hair and self-reports: a cross-sectional study. Eur. Addict. Res., 2024; 30 (6): 378–3892. Okulicz-Kozaryn K., Segura-García L., Bruguera C. i wsp.: Reducing the risk of prenatal alcohol exposure and FASD through social services: promising results from the FAR SEAS pilot project. Front. Psychiatry, 2023; 14: 1243904
3. Szmidt J., Bajerowska B., Borkowska M. i wsp.: Raport 2023. Uzależnienia w Polsce. Warszawa, KCPU, 2023
4. Rowicka M., Postek S., Zin-Sędek M.: Wzory konsumpcji alkoholu w Polsce. Raport z badań kwestionariuszowych 2020 r. Warszawa, PARPA, 2021
5. Raport z ostatniej edycji badań HBSC w Polsce (w przygotowaniu)
6. Grummer M.A., Zachman R.D.: The effect of maternal ethanol ingestion on fetal vitamin A in the rat. Pediatr. Res., 1990; 28 (3): 186–189
7. Goodlett C.R., Horn K.H.: Mechanism of alcohol-induced damage to the developing nervous system. Alcohol Res. Health, 2001; 25: 175–184
8. Wozniak D.F., Hartman R.E., Boyle M.P. i wsp.: Apoptotic neurodegeneration induced by ethanol in neonatal mice is associated with profound learning/memmory deficits in juveniles followed by progressive functional recovery in adults. Neurobiol. Dis., 2004; 17: 403–414
9. May P.A., Gossage J.P.: Maternal risk factors for fetal alcohol spectrum disorders: not as simple as it might seem. Alcohol Res. Health, 2011; 34 (1): 15–26
10. Memo L., Gnoato E., Caminiti S. i wsp.: Fetal alcohol spectrum disorders and fetal alcohol syndrome: the state of the art and new diagnosis tools. Early Hum. Develop., 2013; 89S1: S40–S43
11. Perkins A., Lehmann C., Lawrence R.C. i wsp.: Alcohol exprosure during development: impact on the epigenome. Int. J. Devl. Neurosci., 2013; 31: 391–397
12. Warzycha J., Baryła M., Halkiewicz M. i wsp.: Wpływ alkoholu na rozwój dziecka – współczesne poglądy. Post. Neonat., 2013; 2: 64–68
13. Sampson P.D., Streissguth A.P., Bookstein F.L. i wsp.: On categorizations in analyses of alcohol teratogenesis. Environ. Health Perspect., 2000; 108 (supl. 3): 421–428
14. Jacobson J.L., Jacobson S.W., Sokol R.J. i wsp.: Teratogenic effects of alcohol on infant development. Alcohol Clin. Exp. Res., 1993; 17 (1): 174–183
15. O’Leary C.M., Nassar N., Zubrick S.R. i wsp.: Evidence of a complex association between dose, pattern and timing of prenatal alcohol exposure and child behaviour problems. Addiction, 2010; 105 (1): 74–86
16. Larkby C.A., Goldschmidt L., Hanusa B.H. i wsp.: Prenatal alcohol exposure is associated with conduct disorder in adolescence: findings from a birth cohort. J. Am. Acad. Child Adolesc. Psychiatr., 2011; 50 (3): 262–271
17. Patra J., Bakker R., Irving H. i wsp.: Dose-response relationship between alcohol consumption before and during pregnancy and the risk of low birthweight, preterm birth and small for gestational age (SGA) – a systematic review and meta-analyses. BJOG, 2011; 118: 1411–1121
18. Feldman H.S., Jones K.L., Lindsay S. i wsp.: Prenatal alcohol exposure patterns and alcohol-related birth defects and growth deficiencies: a prospective study. Alcohol Clin. Exp. Res., 2012; 36 (4): 670–676
19. May P.A., Blankenship J., Marais A.S. i wsp.: Maternal alcohol consumption producing fetal alcohol spectrum disorders (FASD): quantity, frequency, and timing of drinking. Drug Alcohol Depend., 2013; 133 (2): 502–512
20. Flak A.L., Su S., Bertrand J. i wsp.: The association of mild, moderate, and binge prenatal alcohol exposure and child neuropsychological outcomes: a meta-analysis. Alcohol Clin. Exp. Res., 2014; 38 (1): 214–226
21. Handmaker N.S., Wilburn P.: Motivational Interventions in Prenatal Clinics. Alcohol Res. Health, 2001; 25 (3): 219–229
22. Dębski R., Paszkowski T., Wielgoś M. i wsp.: Stanowisko Grupy Ekspertów na temat wpływu alkoholu na ciążę: stan wiedzy na 2014 rok. Ginekologia i Położnictwo, 2014; 9 (2): 66–78
23. Wright T.E., Terplan M., Ondersma S.J. i wsp.: The role of screening, brief intervention, and referral to treatment in the perinatal period. Am. J. Obstet. Gynecol., 2016; 215 (5): 539–547
24. Bradley K.A., DeBenedetti A.F., Volk R.J. i wsp.: AUDIT-C as a brief screen for alcohol misuse in primary care. Alcohol Clin. Exp. Res., 2007; 31: 1208–1217
25. Symon A., Rankin J., Sinclair H. i wsp.: Peri-conceptual and mid-pregnancy drinking: a cross-sectional assessment in two Scottish health board areas using a 7-day Retrospective Diary. J. Adv. Nurs., 2016; 73 (2): 375–385
26. Board A., D’Angelo D.V., Salvesen von Essen B. i wsp.: Polysubstance use during pregnancy: the importance of screening, patient education, and integrating a harm reduction perspective. Drug Alcohol Depend., 2023; 247: 109 872
27. O’Brien J.W., Hill S.Y.: Effects of prenatal alcohol and cigarette exposure on offspring substance use in multiplex, alcohol-dependent families. Alcohol Clin. Exp. Res., 2014; 38 (12): 2952–2961
28. Myers B., Koen N., Donald K.A. i wsp.: Effect of hazardous alcohol use during pregnancy on growth outcomes at birth: findings from a south african cohort study. Alcohol Clin. Exp. Res., 2018; 42 (2): 369–377
29. Lange S., Shield K., Koren G. i wsp.: A comparison of the prevalence of prenatal alcohol exposure obtained via maternal self-reports versus meconium testing: a systematic literature review and meta-analysis. BMC Pregn. Childbirth, 2014; 14: 127
30. Chiandetti A., Hernandez G., Mercadal-Hally M. i wsp.: Prevalence of prenatal exposure to substances of abuse: questionnaire versus biomarkers. Reprod. Health, 2017; 14 (1): 137
31. Gomez-Roig M.D., Marchei E., Sabra S. i wsp.: Maternal hair testing to disclose self-misreporting in drinking and smoking behavior during pregnancy. Alcohol, 2018; 67: 1–6
32. Jones J.: Toxicology as a diagnostic tool to identify the misuse of drugs in the perinatal period. Front. Pediatr., 2023; 10: 1071564
33. Bager H., Christensen L.P., Husby S. i wsp.: Biomarkers for the detection of prenatal alcohol exposure: a review. Alcohol Clin. Exp. Res., 2017; 41 (2): 251–261
34. Finanger T., Spigset O., Grawe R.W. i wsp.: Phosphatidylethanol as blood biomarker of alcohol consumption in early pregnancy: an observational study in 4,067 pregnant women. Alcohol Clin. Exp. Res., 2021; 45 (4): 886–892
35. Montag A.C.: Fetal alcohol-spectrum disorders: identifying at-risk mothers. Int. J. Women’s Health, 2016; 8: 311–323
36. Biondi A., Freni F., Carelli C. i wsp.: Ethyl glucuronide hair testing: a review. Forensic Sci. Int., 2019; 300: 106–119
37. Andraus M., Appenzeller B., Baumgartner M. i wsp.: Consensus for the use of alcohol markers in hair for supporting the assessment of abstinence and chronic alcohol consumption. SoHT, 2019, www.soht.org/images/pdf/Alcohol%20consensus_final_aug19.pdf
38. Marchei E., Gomez-Ruiz L.M., Acosta-López A. i wsp.: Assessment of alcohol consumption in mexican pregnant women by hair testing of ethyl glucuronide. Alcohol., 2023; 111: 59–65
39. Gray T., Huestis M.: Bioanalytical procedures for monitoring in utero drug exposure. Anal. Bioanal. Chem., 2007; 388 (7): 1455–1465
