Opracowała: mgr Małgorzata Ściubisz
Skróty: PSO – Program Szczepień Ochronnych, WZW – wirusowe zapalenie wątroby typu B
31 października 2024 roku opublikowano Komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych (PSO) na rok 2025. W nowym dokumencie wprowadzono kilka zmian istotnych w praktyce.
Część I. Szczepienia obowiązkowe
A. Szczepienia obowiązkowe dzieci i młodzieży według wieku – kalendarz szczepień
1. W części dotyczącej szczepienia przeciwko rotawirusom doprecyzowano, że:
- szczepienie należy realizować w schemacie 2- lub 3-dawkowym w zależności od użytego preparatu (zakup szczepionek do realizacji obowiązkowego PSO odbywa się w drodze przetargu ogłaszanego przez Ministerstwo Zdrowia, dlatego okresowo dostępność szczepionek może się zmieniać – przyp. red.);
- doprecyzowano, że trzecia dawka szczepienia przeciwko rotawirusom przypadająca na 5.–6. miesiąc życia dotyczy tylko sytuacji, w których użyto preparatu zarejestrowanego do stosowania w schemacie 3-dawkowym.
2. W części dotyczącej szczepienia przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby (WZW) typu B dodano informację, że w szczególnych sytuacjach klinicznych drugą dawkę ze schematu można podać po ukończeniu 4. tygodnia życia.
B. Szczepienia obowiązkowe osób narażonych w sposób szczególny na zakażenie w związku z przesłankami klinicznymi lub epidemiologicznymi
1. W części dotyczącej szczepień obowiązkowych u osób przed zabiegiem przeszczepienia macierzystych komórek krwiotwórczych lub narządu miąższowego albo po takim zabiegu, z anatomicznym lub czynnościowym brakiem śledziony doprecyzowano, że szczepienia należy wykonywać zgodnie z aktualną wiedzą medyczną i rekomendacjami towarzystw naukowych, według schematu ustalonego indywidualnie przez lekarza (przypominamy, że z informacji, jakie Redakcja „Medycyny Praktycznej – Szczepienia” otrzymała od Ministerstwa Zdrowia, wynika, iż preparaty do realizacji obowiązkowych szczepień ochronnych u pacjentów z wymienionych wyżej grup są bezpłatne i dostępne za pośrednictwem stacji sanitarno-epidemiologicznych [tak jak w przypadku innych szczepień obowiązkowych]; szczepienia te są obowiązkowe i bezpłatne niezależnie od wieku pacjenta; p. także: Obowiązkowe i bezpłatne szczepienia dla dorosłych z grup ryzyka – przyp. red.).
2. W części dotyczącej obowiązkowego szczepienia przeciwko ospie wietrznej doprecyzowano, że schemat podstawowy składa się z 2 dawek.
C. Obowiązkowe szczepienia poekspozycyjne
1. W części dotyczącej szczepienia przeciwko wściekliźnie dodano informację, że w przeciwieństwie do szczepienia poekspozycyjnego, szczepienie przedekspozycyjne realizowane jest na ogólnych zasadach dotyczących szczepień zalecanych (tzn. że nie jest wymagana kwalifikacja przez lekarza specjalistycznej poradni chorób zakaźnych).
2. W części dotyczącej poekspozycyjnego szczepienia przeciwko tężcowi doprecyzowano, że szczepionki przeciwko tężcowi (T) lub przeciwko błonicy i tężcowi (Td) są finansowane z środków publicznych. Natomiast jeżeli pacjent zdecyduje się na użycie szczepionki przeciwko błonicy, tężcowi i krztuścowi ze zmniejszoną dawką toksoidu błoniczego i bezkomórkowych komponentów krztuśca (Tdap), to wówczas sam ponosi koszt zakupu szczepionki (nie dotyczy to osób, które kwalifikują się do obowiązkowego szczepienia przeciwko krztuścowi zgodnie z cz. I PSO).
Cześć II. Szczepienia zalecane
1. W części dotyczącej szczepienia przeciwko COVID-19 doprecyzowano, że szczepienie należy realizować zgodnie z Charakterystyką Produktu Leczniczego i komunikatami Ministra Zdrowia.
2. W części dotyczącej szczepienia przeciwko grypie dodano informację, że u dorosłych w wieku ≥60 lat szczepienie można realizować preparatem ze standardową lub dużą dawką antygenów (zgodnie z aktualnymi zaleceniami Advisory Committee on Immunization Practices [ACIP] oraz zaleceniami grupy polskich ekspertów u starszych dorosłych preferowane jest szczepienie preparatem inaktywowanym z dużą dawką antygenów; p. także: Co wiadomo o skuteczności szczepionki przeciwko grypie z dużą dawką antygenów? – przyp. red.).
3. Zaktualizowano zalecenia dotyczące szczepienia przeciwko syncytialnemu wirusowi oddechowemu (RSV), zalecając szczepienie:
- dorosłym w wieku 50–59 lat z czynnikami ryzyka (p. także: Komu zalecać szczepienie przeciwko RSV? – przyp. red.) oraz osobom w wieku ≥60 lat (bez względu na dodatkowe czynniki ryzyka – przyp. red.),
- kobietom w 32.–36. tygodniu ciąży w celu biernej ochrony niemowląt w pierwszych 6 miesiącach życia przed chorobą dolnych dróg oddechowych wywołaną przez RSV (aktualnie do szczepienia ciężarnych zarejestrowany jest tylko preparat Abrysvo; p. także: Stosowanie szczepionki przeciwko RSV u ciężarnych w profilaktyce biernej chorób dolnych dróg oddechowych u niemowląt – przyp. red.).
W uwagach dodano informację, że metodą profilaktyki biernej chorób dolnych dróg oddechowych wywołanych przez RSV są także przeciwciała monoklonalne podawane noworodkom i niemowlętom w pierwszym dla nich sezonie zakażeń.
4. Zaktualizowano zalecenia dotyczące szczepienia przeciwko meningokokom. Aktualnie nie zaleca się już stosowania monowalentnej szczepionki przeciwko meningokokom grupy C (ponieważ za zachorowania na inwazyjną chorobę meningokokową, oprócz meningokoków grupy B i C, coraz częściej odpowiadają meningokoki grupy W i Y – przyp. red.).
5. Zaktualizowano zalecenia dotyczące szczepienia przeciwko pneumokokom. Szczepienia przeciwko pneumokokom nie zaleca się już ogólnie zdrowym dzieciom po ukończeniu 5. roku życia. Dodano również informację, że u dzieci z grup ryzyka, jako alternatywę dla schematu składającego się z dawki skoniugowanej szczepionki 13-walentnej i polisacharydowej szczepionki 23-walentnej, można zastosować skoniugowaną szczepionkę 20-walentną (w związku z rozszerzeniem wskazań wiekowych do stosowania tego preparatu; p. także: Jak stosować u dzieci 20-walentną skoniugowaną szczepionkę przeciwko pneumokokom? – przyp. red.).
6. Zaktualizowano zalecenia dotyczące szczepienia ciężarnych przeciwko krztuścowi. Dodano informację, że w uzasadnionych przypadkach zagrożenia porodem przedwczesnym szczepienie można wykonać już po ukończenia 20. tygodnia ciąży oraz że szczepienie przeciwko krztuścowi jest bezpłatne dla ciężarnych (od 15 października 2024 r. szczepionki Tdap dla ciężarnych objęto finansowaniem przez MZ; szczegóły – p. Bezpłatne szczepienie przeciwko krztuścowi dla ciężarnych – przyp. red.).
7. W części dotyczącej szczepienia przeciwko ludzkiemu wirusowi brodawczaka (HPV) dodano informację, że bezpłatne szczepienie w ramach programu powszechnego obejmuje wszystkie dzieci od ukończenia 9. roku życia (p. także: Jak realizować szczepienie przeciwko HPV w ramach programu powszechnego? Aktualne (wrzesień 2024) zalecenia Ministra Zdrowia – przyp. red.).
8. Dodano informacje o nowych szczepieniach zalecanych – przeciwko mpox dla osób z grup ryzyka zgodnie z aktualnymi wytycznymi (p. Szczepienie przeciwko mpox. Aktualne (2024) zalecenia MZ i KK w dziedzinie chorób zakaźnych – przyp. red.) oraz przeciwko dendze dla osób planujących pobyt w regionach zagrożonych tą chorobą (dodatkowe informacje – p. także: Stanowisko brytyjskiego JCVI dotyczące stosowania szczepionki przeciwko dendze [Qdenga] – przyp. red.).
Część III. Informacje uzupełniające – zasady szczepień przeciw wybranym chorobom zakaźnym
1. W części dotyczącej szczepienia dzieci urodzonych <32. tygodnia ciąży doprecyzowano, że jeszcze w trakcie hospitalizacji zaleca się wykonać również szczepienie przeciwko rotawirusom (p. także Szczepienie wcześniaków przeciwko rotawirusom w szpitalu. Wytyczne Polskiego Towarzystwa Wakcynologii – przyp. red.).
2. W części dotyczącej szczepienia przeciwko WZW typu B dodano informację, że noworodkom, u których ryzyko zakażenia wirusem zapalenia wątroby typu B (HBV) jest zwiększone, szczególnie urodzonym przez kobiety z aktywnym zakażeniem HBV, zaleca się podać 1 dawkę immunoglobuliny przeciwko WZW typu B (HBIG) oraz 1 dawkę szczepionki przeciwko WZW typu B w ciągu pierwszych 12 godzin życia. Szczepienie wykonuje się w schemacie 4-dawkowym.
3. W części dotyczącej szczepienia przeciwko błonicy, tężcowi i krztuścowi usunięto zapis, który w wyjątkowej sytuacji, w razie braku szczepionek DTaP, dopuszczał podanie dzieciom w 6. roku życia szczepionki Tdap jako dawki przypominającej.
4. W części dotyczącej szczepienia przeciwko Haemophilus influenzae typu b wskazano, że dzieciom szczepionym w 6.–12. miesiącu życia pierwsze 2 dawki należy podać w odstępie 4 tygodni.
5. W części dotyczącej szczepienia dzieci przeciwko pneumokokom usunięto informację, w których konkretnie grupach ryzyka zaleca się stosować 4-dawkowy schemat szczepienia.
Cześć IV. Ogólne zasady przeprowadzania i organizacji szczepień
1. W części dotyczącej podawania kilku szczepionek na jednej wizycie doprecyzowano, że decyzję o liczbie i rodzaju szczepień wykonywanych w czasie jednej wizyty szczepiennej podejmuje lekarz, ale za zgodą rodziców lub opiekunów prawnych.
2. W części dotyczącej szczepienia przeciwko gruźlicy dodano informację, że w przypadku wykluczenia gruźlicy u dziecka, która miała styczność z chorym na gruźlicę, szczepienie to należy uzupełnić jak najszybciej.
