Glin w szczepionkach a ryzyko chorób autoimmunizacyjnych, alergicznych lub zaburzeń neurorozwojowych

Opracowała: Małgorzata Ściubisz

Adiuwantów używa się w celu wzmocnienia odpowiedzi immunologicznej na szczepienie (p. Adiuwanty w szczepionkach stosowanych u dzieci). Jednymi z najstarszych adiuwantów stosowanych obecnie w wakcynologii są sole glinu (np. wodorotlenek glinu lub fosforan glinu). Bezpieczeństwo soli glinu jest bardzo dobrze udokumentowane, jednak zawartość glinu w niektórych szczepionkach nadal budzi obawy rodziców prezentujących niezdecydowaną postawę wobec szczepienia swoich dzieci (p. Glin w szczepionkach – jak odpowiedzieć na obawy rodziców?). W czasopiśmie „Annals of Internal Medicine” opublikowano wyniki dużego, populacyjnego badania kohortowego z retrospektywnym zbieraniem danych, w którym oceniono związek między wczesną ekspozycją (narażeniem) na glin zawarty w szczepionkach (których antygeny są adsorbowane na solach glinu) a występowaniem chorób autoimmunizacyjnych, atopowych lub alergicznych i zaburzeń neurorozwojowych w późniejszym okresie życia dziecka. Wyniki tego badania można wykorzystać jako jeden z argumentów w rozmowie z rodzicami.

Badanie to przeprowadzono w Danii, a do jego zaprojektowania wykorzystano zmiany, jakie dokonały się w tamtejszym programie szczepień w ciągu ostatnich 25 lat. W tym okresie kalendarz szczepień modyfikowano, wprowadzając do stosowania szczepionki przeciwko nowym chorobom, odpowiedniki szczepionek przeciwko błonicy, tężcowi i krztuścowi innych producentów, a szczepionki starszej generacji zastępowano nowszymi. Zawartość glinu w poszczególnych szczepionkach różni się, dlatego zmiany w krajowym programie szczepień skutkowały różną ekspozycją na glin w różnych kohortach urodzeniowych.

Populację badania utworzyło 1 224 176 dzieci urodzonych w Danii w latach 1997–2018, które do ukończenia 2. roku życia mieszkały w kraju. Na podstawie wielkości skumulowanej dawki glinu w szczepionkach podawanych zgodnie z PSO w pierwszych 2 latach życia wyodrębniono 3 kohorty dzieci eksponowanych na: (1) dawkę >0–1,5 mg glinu – 42 990 dzieci, (2) dawkę >1,5–3 mg glinu – 701 571 dzieci oraz (3) >3–4,5 mg glinu – 464 378 dzieci. Natomiast 15 237 dzieci nie było eksponowanych na glin pochodzący ze szczepionek. Związek między 36 wybranymi chorobami autoimmunizacyjnymi, 9 chorobami atopowymi lub alergicznymi oraz 5 zaburzeniami neurorozwojowymi (rozpoznanie w klasyfikacji ICD-10 w warunkach szpitalnych lub w przypadku niektórych chorób atopowych lub ADHD na podstawie realizacji recept) oceniono porównując ryzyko przypadające na ekspozycję na każdy dodatkowy 1 mg glinu z ryzykiem przypadającym na dawkę o 1 mg mniejszą. Dzieci obserwowano do około 5. roku życia.

Nie wykazano związku między ekspozycją na glin zawarty w szczepionkach a występowaniem chorób autoimmunizacyjnych (aHR: 0,98 [95% CI: 0,94–1,02]), atopowych lub alergicznych (aHR: 0,99 [95% CI: 0,98–1,01]) i zaburzeń neurorozwojowych (aHR: 0,93 [95% CI: 0,90–0,97]) w późniejszym okresie życia dziecka. W analizie dotyczącej poszczególnych chorób nie wykazano związku między ekspozycją na glin zawarty w szczepionkach a występowaniem m.in. reumatoidalnego zapalenia stawów, młodzieńczego idiopatycznego zapalenia stawów, cukrzycy typu 1, celiakii, plamicy Schönleina i Henocha, małopłytkowości immunologicznej, łuszczycy, alergicznego nieżytu nosa i spojówek, atopowego zapalenia skóry, astmy, alergii na pokarmy, alergii na leki, zaburzeń ze spektrum autyzmu oraz ADHD.

Autorzy badania wyciągnęli wniosek, że nie wykazano związku między wczesną ekspozycją (narażeniem) na glin zawarty w szczepionkach (których antygeny są adsorbowane na solach glinu) a występowaniem określonych chorób autoimmunizacyjnych, atopowych lub alergicznych i zaburzeń neurorozwojowych w późniejszym okresie życia dziecka.