Globalny Komitet Doradczy ds. Bezpieczeństwa Szczepionek (GACVS), działający przy Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), przeprowadził 2 nowe przeglądy systematyczne piśmiennictwa, w których oceniono teoretyczny związek między szczepionkami a występowaniem zaburzeń ze spektrum autyzmu (ASD).
Eksperci WHO uwzględnili najnowsze dane opublikowane w okresie od stycznia 2010 roku do sierpnia 2025 roku. Zgodnie z powszechnie uznaną metodyką oceniono jakość zebranych danych naukowych i przeprowadzono ich analizę (w celu ustalenia związku przyczynowego największą wagę przypisuje się danym o wysokiej jakości, pochodzącym z dobrze zaprojektowanych badań o małym ryzyku błędu systematycznego, a małą badaniom obarczonym wadami metodycznymi i wysokim ryzykiem błędu systematycznego). Autorzy najnowszych przeglądów potwierdzili wniosek płynący z poprzednich przeprowadzonych w 2002, 2004 i 2012 roku: nie ma dowodów naukowych na związek przyczynowy między szczepionkami a występowaniem ASD.
W pierwszym przeglądzie systematycznym piśmiennictwa, będącym aktualizacją publikacji z 2012 roku, WHO oceniła związek między szczepionkami zawierającymi w składzie tiomersal (p. Czy szczepionki zawierają toksyczne składniki?) a występowaniem ASD, a także związek między szczepionkami a ASD ogólnie. Do przeglądu zakwalifikowano 31 badań, w tym 16 oceniających związek między szczepionkami zawierających tiomersal a występowaniem ASD oraz 15 oceniających związek między szczepionkami a występowaniem ASD w szerszym ujęciu. Ponadto uwzględniono 5 metaanaliz podsumowujących wyniki badań w tym obszarze opublikowane przed 2010 rokiem. W 20 z 31 badań pierwotnych (w tym tych o najbardziej rygorystycznej metodyce) przeprowadzonych w 11 różnych krajach, oraz w 5 metaanalizach, nie potwierdzono związku między szczepionkami, w tym zawierającymi w składzie tiomersalu, a występowaniem ASD. Wyniki pozostałych 11 badań (w tym aż 9 przeprowadzonych przez jeden zespół badaczy w USA) sugerują teoretyczny związek, jednak badania te charakteryzują się bardzo niską jakością dowodów i wysokim ryzykiem błędu systematycznego. Podsumowując, wysokiej jakości dane naukowe potwierdzają bezpieczeństwo szczepionek i wskazują na brak związku przyczynowego między szczepionkami (również tymi podawanymi ciężarnym) a występowaniem ASD.
Drugi przegląd systematyczny piśmiennictwa koncentrował się na badaniach, w których oceniono bezpieczeństwo szczepionek zawierających adiuwanty oparte na związkach glinu. Uwzględniono w nim badania opublikowane do marca 2023 roku. Wysokiej jakości dane z 10 badań z randomizacją i 7 dużych badań kohortowych nie wykazały związku między szczepionkami zawierającymi adiuwanty glinowe a występowaniem chorób przewlekłych lub ogólnoustrojowych. W 2 badaniach stwierdzono związek między skumulowaną ekspozycją na glin zawarty w szczepionkach a występowaniem ASD, jednak były to badania o charakterze ekologicznym – w badaniach o takiej metodyce nie da się określić związku przyczynowego między ekspozycją a występowaniem określonego zdarzenia. Stwierdzono w nich również inne ograniczenia metodyczne i oceniono, jako obarczone krytycznie dużym ryzykiem błędu systematycznego. WHO ocenił również opublikowane w 2025 roku duńskie populacyjne badanie kohortowe, w którym oceniono związek między wczesną ekspozycją (narażeniem) na glin zawarty w szczepionkach (których antygeny są adsorbowane na solach glinu) a występowaniem chorób autoimmunizacyjnych, atopowych lub alergicznych i zaburzeń neurorozwojowych w późniejszym okresie życia dziecka (szczegóły – p. Glin w szczepionkach a ryzyko chorób autoimmunizacyjnych, alergicznych lub zaburzeń neurorozwojowych). W badaniu tym nie wykazano związku między śladowymi ilościami glinu zawartego w niektórych szczepionkach a występowaniem określonych chorób autoimmunizacyjnych, atopowych lub alergicznych i zaburzeń neurorozwojowych, w tym ASD, w późniejszym okresie życia dziecka. Podsumowując, wysokiej jakości dane naukowe wskazują, że nie ma związku przyczynowego między szczepionkami zawierającymi glin a występowaniem niekorzystnych następstw zdrowotnych, w tym ASD. Wniosek ten jest zgodny z płynącymi z poprzednich przeglądów systematycznych piśmiennictwa przeprowadzonych w 2002, 2004 i 2012 roku.
Drugi przegląd systematyczny piśmiennictwa koncentrował się na badaniach, w których oceniono bezpieczeństwo szczepionek zawierających adiuwanty oparte na związkach glinu. Uwzględniono w nim badania opublikowane do marca 2023 roku. Wysokiej jakości dane z 10 badań z randomizacją i 7 dużych badań kohortowych nie wykazały związku między szczepionkami zawierającymi adiuwanty glinowe a występowaniem chorób przewlekłych lub ogólnoustrojowych. W 2 badaniach stwierdzono związek między skumulowaną ekspozycją na glin zawarty w szczepionkach a występowaniem ASD, jednak były to badania o charakterze ekologicznym – w badaniach o takiej metodyce nie da się określić związku przyczynowego między ekspozycją a występowaniem określonego zdarzenia. Stwierdzono w nich również inne ograniczenia metodyczne i oceniono, jako obarczone krytycznie dużym ryzykiem błędu systematycznego. WHO ocenił również opublikowane w 2025 roku duńskie populacyjne badanie kohortowe, w którym oceniono związek między wczesną ekspozycją (narażeniem) na glin zawarty w szczepionkach (których antygeny są adsorbowane na solach glinu) a występowaniem chorób autoimmunizacyjnych, atopowych lub alergicznych i zaburzeń neurorozwojowych w późniejszym okresie życia dziecka (szczegóły – p. Glin w szczepionkach a ryzyko chorób autoimmunizacyjnych, alergicznych lub zaburzeń neurorozwojowych). W badaniu tym nie wykazano związku między śladowymi ilościami glinu zawartego w niektórych szczepionkach a występowaniem określonych chorób autoimmunizacyjnych, atopowych lub alergicznych i zaburzeń neurorozwojowych, w tym ASD, w późniejszym okresie życia dziecka. Podsumowując, wysokiej jakości dane naukowe wskazują, że nie ma związku przyczynowego między szczepionkami zawierającymi glin a występowaniem niekorzystnych następstw zdrowotnych, w tym ASD. Wniosek ten jest zgodny z płynącymi z poprzednich przeglądów systematycznych piśmiennictwa przeprowadzonych w 2002, 2004 i 2012 roku.
Stanowisko w sprawie związku między szczepionkami a występowaniem zaburzeń ze spektrum autyzmu niedawno wydało również Infectious Disease Society of America (p. Stanowisko Infectious Disease Society of America (IDSA) ws. szczepień i autyzmu).
