Nudności i wymioty w przebiegu leczenia opioidami

10.07.2015
dr n. med. Magdalena Kocot-Kępska, Zakład Badania i Leczenia Bólu Katedry Anestezjologii i Intensywnej Terapii UJCM, Kraków

Skróty: COX-2 – cyklooksygenaza 2, GOPP – górny odcinek przewodu pokarmowego, NLPZ – niesteroidowe leki przeciwzapalne, NRSnumerical rating scale, p.o.– doustnie, OR – iloraz szans, TTStransdermal therapeutic system

Nudności i wymioty w przebiegu leczenia opioidami – jak postępować w praktyce ambulatoryjnej?

Każdy lek opioidowy może wywoływać nudności i wymioty, szczególnie w początkowym okresie stosowania u pacjentów, którzy nigdy wcześniej nie przyjmowali opioidów (tzw. opioid naive). Nudności i wymioty występują zwłaszcza w początkowym okresie leczenia, tj. 7–14 dni od włączenia leku opioidowego. Po tym czasie na objaw niepożądany rozwija się tolerancja i nudności stopniowo ustępują. Dlatego też eksperci zalecają w pierwszej kolejności poinformowanie pacjenta o tym fakcie oraz profilaktyczne zastosowanie leków przeciwwymiotnych. Obecnie nie ma ustalonego algorytmu postępowania profilaktycznego, jednak eksperci zalecają stosowanie leków przeciwwymiotnych (metoklopramid, domperidon) i neuroleptyków (haloperidol, lewomepromazyna, tietyloperazyna). Leki te można dodatkowo łączyć z glikokortykosteroidami. W przypadku braku skuteczności można rozważyć zastosowanie antagonistów receptorów serotoninowych 5-HT3 („setronów”).
Poniżej podano dawki najczęściej stosowanych leków.

Leki I wyboru:

  • metoklopramid: 10 mg 3–4 × dziennie p.o.
  • haloperydol: początkowo 0,5–1,5 mg rano i wieczorem, typowa dawka podtrzymująca wynosi 1,5–3 mg na noc lub 0,5–1,5 mg 2 × dziennie p.o.
W razie braku skuteczności można rozważyć łączne podanie leków I wyboru.

Można także rozważyć zastosowanie następujących leków:

  • glikokortykosteroidy: deksametazon 4–8 mg 1 × dziennie p.o.
  • małe dawki lewomepromazyny 3,125–6,25 mg/ 24 h w 2 dawkach podzielonych p.o.
  • prometazyna: 25 mg p.o. jednorazowo, następnie 10–25 mg co 4–6 h w razie konieczności
  • dimenhydrynat: można rozważyć przy pobudzeniu błędnika
  • antagoniści receptorów serotoninowych 5-HT3: ondansetron 8–24 mg/24h w 2–3 dawkach podzielonych p.o.

Według zaleceń Twycrossa w przypadku braku skuteczności monoterapii można rozważyć łączne stosowanie leków przeciwwymiotnych o różnych mechanizmach działania.
Należy jednak pamiętać, że zarówno metoklopramid, haloperydol oraz antagoniści receptorów serotoninowych 5-HT3 mogą wpływać na metabolizm tramadolu i osłabiać jego działanie przeciwbólowe na skutek hamowania cytochromu CYP2D6. Zastrzeżenie to nie dotyczy innych leków opioidowych.

Piśmiennictwo:


1. Kompendium leczenia bólu. Malec-Milewska M., Woroń J. (red.). Medical Education, Warszawa 2012
2. Twycross R.: Symptom management in advanced cancer. palliativedrugs.com Ltd. 2009

Napisz do nas

Zadaj pytanie ekspertowi, przyślij ciekawy przypadek, zgłoś absurd, zaproponuj temat dziennikarzom.
Pomóż redagować portal.
Pomóż usprawnić system ochrony zdrowia.

Patronat

Partnerem serwisu jest