Opracowała lek. Magdalena Pisarska
Skróty: ASA – klasyfikacja American Society of Anaesthesiology oceniająca ryzyko operacyjne; ERAS – protokół kompleksowej opieki okołooperacyjnej dla poprawy wyników leczenia; LOS – czas pobytu w szpitalu; RCT – badanie (badania) z randomizacją
Metody: analizą objęto 34 doniesienia (w tym 8 RCT) opublikowane w latach 2000–2015
Populacja: 10 861 pacjentów operowanych laparoskopowo z powodu raka jelita grubego
Interwencja: opieka okołooperacyjna oparta na protokole ERAS (6–21 elementów)
Punkty końcowe: czas trwania hospitalizacji (length of stay – LOS), powikłania, ponowne przyjęcia do szpitala
Wyniki: w 26 doniesieniach zamieszczono szczegółowy opis prowadzonego protokołu ERAS, a w 16 z nich analizowano wpływ stopnia realizacji tego protokołu na wyniki leczenia; w 14 badaniach analizowano wpływ stopnia realizacji poszczególnych elementów protokołu na wyniki leczenia
- zgodność z protokołem elementów przed-, śród- i pooperacyjnych wyniósł odpowiednio 68,6% (zakres 59,2–78%), 71,9% (zakres 63–80%) i 53,2% (zakres 46,6–59,9%), p <0,001
- elementy zrealizowane >75%: przedoperacyjna edukacja pacjenta 79,9% (zakres 65,3–94,6%), śródoperacyjne ogrzewanie chorych 88,2% (zakres 79,9–96,5%), brak zgłębnika nosowo-żołądkowego 87,2% (80–94,4%) oraz rezygnacja z drenażu 76,3% (62,9–89,7%)
- jedynie realizacja 1 elementu (elementy pooperacyjne) wyniosła >60%: wczesne usunięcie cewnika z pęcherza 61,5% (zakres 46,6–76,6%), włączenie stałej diety w ciągu 24 h 62,9% (zakres 47,8–78,0%), stosowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych 66,1% (44,3–87,9%)
- najczęściej identyfikowanymi czynnikami przedłużającymi hospitalizację były: mniejszy stopień realizacji protokołu ERAS (w tym opóźnione uruchomienie i włączenie stałej diety), wyższy stopień w skali ASA, starszy wiek, konwersja do zabiegu otwartego
- czynnikami ryzyka wystąpienia powikłań były: mniejszy stopień realizacji protokołu ERAS (w tym nadmierna około- i pooperacyjna dożylna podaż płynów), wyższy stopień w skali ASA, starszy wiek, konwersja do zabiegu otwartego, resekcje odbytnicy
- ponowne przyjęcia do szpitala częściej odnotowano w grupie mniejszego stopnia realizacji protokołu ERAS i w grupie chorych operowanych z powodu raka odbytnicy; w jednym z doniesień autorzy informowali, że do czynników ryzyka należały również młodszy wiek i zabieg metodą laparoskopową.
Wnioski:
Najczęściej raportowanym czynnikiem predykcyjnym wyników leczenia chorych po laparoskopowej resekcji jelita grubego jest zgodność z protokołem ERAS. Mniejsza zgodność z protokołem wydłuża LOS, zwiększa odsetek powikłań a także częstość ponownych przyjęć do szpitala. Wpływ realizacji poszczególnych elementów protokołu ERAS nadal jest zbadany w stopniu niewystarczającym, a brak ujednoliconej oceny poszczególnym elementów sprawia, że trudno jest wyciągnąć jednoznaczne wnioski, które elementy protokołu wywierają największy wpływ na wyniki leczenia po laparoskopowej resekcji jelita grubego.
